Franchising Sözleşmeleri Rekabet Hukuku Uyumluluk (2026)

Franchising sözleşmeleri, franchise verenin işletme modeli, marka ve know-how’ını belirli bir ücret karşılığında franchise alana kullandırdığı dikey işbirliği düzenlemeleridir. Rekabet hukuku açısından hem marka içi uyum hem sistem tutarlılığı korunmalı, hem de rekabet yasağı makul sınırlarda tutulmalıdır. 2026 yılında Türkiye’de 2 binden fazla aktif franchise markası bulunmakta, sektöre özel Rekabet Kurulu rehberi yayımlanmıştır.

Franchise Sözleşmesinin Unsurları

Marka ve logo kullanım lisansı, know-how aktarımı, sürekli destek, üniform işletme standartları, royalty ve giriş bedeli temel unsurlardır. Bu unsurlar franchise’ı distribütörlükten ayırır ve özel muafiyet çerçevesi uygulanmasını sağlar.

Rekabet Etmeme Yükümlülüğü Sınırları

Franchise süresince rekabet etmeme yükümlülüğü know-how korumasıyla meşrulaştırılır. Sözleşme sona erdikten sonra aynı mahalde bir yıl, aynı faaliyet kolunda rekabet yasağı kabul edilebilir. Daha uzun süre veya coğrafi sınırsız yasaklar orantısızdır.

Tedarikçi Zorunluluğu ve Kalite

Sistem tutarlılığı için belirli tedarikçilerden alım zorunluluğu getirilebilir. Ancak objektif kalite kontrolünün üçüncü kişi tedarikçilerden sağlanabilmesi mümkünse, tekel tedarikçi zorunluluğu orantısız sayılabilir.

Bilgi Kısıtlamaları

Know-how gizliliği franchise alan yönünden mutlak yükümlülüktür. Sözleşme sona erse dahi know-how gizliliği kamuya malolana kadar devam eder. Rekabet etmeme süresinin aşılması know-how gizliliğini de sona erdirmez.

Master Franchising ve Çoklu Ünite

Türkiye’de master franchising yaygın modeldir. Master franchisee alt franchise verebilir; bu durumda alt franchise sözleşmelerinde de rekabet kurallarına uyum zorunludur. Multi-unit franchising modelinde coğrafi bölge tahsisi meşrudur.

Sıkça Sorulan Sorular

Franchise sözleşmesi sona erdiğinde marka kullanımı durur mu?

Evet, sözleşme sona erince marka, logo ve tüm fikri mülkiyet unsurlarının kullanımı derhal sona erer; tasfiye dönemi sözleşmede düzenlenebilir.

Royalty oranını sağlayıcı tek taraflı artırabilir mi?

Sözleşmede açık hüküm yoksa tek taraflı artış geçersizdir; Borçlar Kanunu 27 ve TMK 2 hakkaniyet denetimi uygulanır.

Franchise veren tedarikçi seçimini dikte edebilir mi?

Objektif kalite kontrolü sağlıyorsa meşrudur; sadece komisyon kazanmak amaçlı bağlama ise rekabet ihlali sayılır.

Sözleşme sonrası 5 yıl rekabet yasağı geçerli mi?

2002/2 Tebliği sonrası azami bir yıl rekabet etmeme kabul edilir; bunu aşan süreler muafiyet dışıdır ve geçersiz sayılabilir.