Vesayet, Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık (TMK m.396-418) — 2026 Rehberi

Vesayet; ergin olmayan küçüklerin veya ayırt etme gücünü sürekli/geçici kaybetmiş erginlerin kişisel ve mali korunması için hukuki bir kurumdur. 4721 sayılı TMK m.396-494 arasında düzenlenen vesayet hukuku; vesayet makamı (Sulh Hukuk Mahkemesi) ve denetim makamı (Asliye Hukuk Mahkemesi) tarafından yürütülür. Kayyım ve yasal danışmanlık; vesayetin alt türü olarak daha sınırlı müdahale imkanı sağlar.

Vesayeti Gerektiren Haller (TMK m.404-408)

Vesayet altına alınması gerekenler:

• Küçüklük (m.404) — Velayet altında olmayan küçük kendiliğinden vesayet altına alınır.
• Akıl hastalığı veya zayıflığı (m.405) — İşlerini göremeyecek durumda olan ergin kısıtlanır ve vesayet altına alınır. Resmi sağlık kurulu raporu gerekir.
• Savurganlık, alkol ve madde bağımlılığı, kötü yaşayış (m.406) — Kendini veya ailesini yoksulluğa sürükleyen, başkalarının güvenliğini tehdit eden veya kamu aracılığıyla korunması gereken ergin.
• Hapis cezasının infazı (m.407) — Kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır; toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazında ise isteği bulunmasa dahi kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesi hâlinde kısıtlanabilir.
• İstek üzerine (m.408) — Yaşlılığı, engelliliği, tecrübesizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini tek başına göremediğini ispat eden ergin.

Vesayet Organları

Vesayet makamı: Sulh Hukuk Mahkemesi. Kısıtlama kararı verir, vasi atar, vesayet işlemlerini yönetir.

Denetim makamı: Asliye Hukuk Mahkemesi. Önemli işlemlerde izin verir, vasiye karşı şikayetleri inceler, vasinin hesaplarını denetler.

Vasi: Vesayet makamı tarafından atanır; öncelikle vesayet altına alınanın eşi veya yakın hısımlarından biri, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla ve haklı sebepler engel olmadıkça atanır (TMK m.414); vesayet altına alınacak kişinin veya ana babasının gösterdiği kimse de haklı sebepler engel olmadıkça atanır (m.415).

Vasi Atamanın Usulü (TMK m.413-421)

Vasi atamada vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar (TMK m.413). Haklı sebepler engel olmadıkça vesayet altına alınacak kişinin öncelikle eşi veya yakın hısımlarından biri, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla atanır (m.414); vesayet altına alınacak kişinin ya da ana veya babasının gösterdiği kimse de haklı sebepler engel olmadıkça atanır (m.415).

Bazıları vasi olamaz (m.418): kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar, haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati vesayet altına alınana ters düşenler, ilgili vesayet daireleri hâkimleri.

Vasinin Görev ve Yetkileri

Vasi; vesayet altındakini temsil eder, mallarını yönetir, kişisel ihtiyaçlarını karşılar. Bazı işlemler vesayet makamı iznine tabidir (TMK m.462): taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi, olağan yönetim dışındaki taşınır ve hak işlemleri, ödünç verme ve alma, kambiyo taahhüdü, dava açma ve sulh olma, mal rejimi sözleşmeleri ve miras paylaşımı gibi. Bazı işlemlerde vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerekir (TMK m.463): vesayet altındakinin evlât edinmesi veya evlât edinilmesi, vatandaşlığa girmesi veya çıkması, işletmenin devralınması veya tasfiyesi, ömür boyu aylık veya ölünceye kadar bakma sözleşmeleri, mirasın kabulü veya reddi, küçüğün ergin kılınması gibi.

Vasi, vesayet altındakinin malvarlığı ve geliri ile sınırlı olmak koşuluyla yönetim ücreti alır (TMK m.457).

Kayyımlık (TMK m.426-428)

Kayyımlık, vesayet gibi sürekli değil, belirli bir iş/konu için geçici temsildir. Başlıca kayyımlık halleri:

• Temsil kayyımı (m.426): Ergin olup da işlerini göremeyecek durumda veya tebliğ-tebellüğ için ulaşılamayan kişi için.
• Yönetim kayyımı (m.427): Hak sahipsiz kalan malvarlıklarının yönetimi (örn. mirasçısı belirsiz tereke).
• İsteğe bağlı kayyım (m.428): İsteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri varsa, ergin bir kişiye kendi isteği üzerine kayyım atanabilir. (Yasal temsilci ile çıkar çatışması temsil kayyımı kapsamındadır, m.426/2.)

Yasal Danışmanlık (TMK m.429)

Yasal danışmanlık; kısıtlamaya göre daha hafif bir koruma rejimidir. Kişinin ehliyeti tamamen kısıtlanmaz; kanunda sayılan belirli işlemlerde (dava açma ve sulh olma, taşınmaz işlemleri, kıymetli evrak işlemleri, olağan yönetim dışındaki yapı işleri, ödünç verme ve alma, bağışlama, kefil olma gibi) yasal danışmanın görüşü alınır (TMK m.429).

Vesayetin Sona Ermesi (TMK m.471-481)

Vesayet şu hallerde sona erer: (i) küçüğün ergin olması, (ii) erginin kısıtlama sebebinin ortadan kalkması (sağlık kurulu raporu ile), (iii) hükmün kaldırılması kararı. Ergin olan küçüğün velayeti kendiliğinden sona erer; erginin kısıtlaması ise ancak vesayet makamı kararı ile kaldırılabilir. Vasinin görevi de atama ile sınırlı süreli olabilir; sürenin dolması veya görevden alınması ile sona erer.

Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar

Sıkça Sorulan Sorular

Yaşlı babam için vesayet nasıl alınır?

TMK m.405 (akıl hastalığı/zayıflığı) veya m.408 (yaşlılık nedeniyle istek) kapsamında sulh hukuk mahkemesine dilekçe verilir. Resmi sağlık kurulu raporu (tam teşekküllü hastane) alınır. Mahkeme duruşma açarak kısıtlama kararı ile birlikte vasi atar. Genellikle aile bireyleri vasi olarak tercih edilir.

Vasi ne sıklıkla hesap verir?

Vasi, vesayet makamının belirlediği dönemlerde rapor ve hesap verir; vesayet makamı bu rapor ve hesapları inceler, kabul veya reddeder (TMK m.464). Vasi kural olarak iki yıl için atanır (m.456). Önemli işlemler (taşınmaz alım-satım, dava açma) için önceden izin alınır; aksi takdirde işlem, vasinin izni olmadan yapılmış sayılır (m.465).

Kısıtlama kararı kaldırılabilir mi?

Evet. Kısıtlama sebebi ortadan kalkarsa (sağlık düzelirse, bağımlılık tedavi edilirse) vesayet makamı kararı ile kısıtlama kaldırılır (TMK m.471 vd.). Sağlık kurulu raporu ve mahkeme değerlendirmesi ile karar verilir.

İlgili Rehberler

• Boşanma Hukuku İstanbul — Ana Rehber
• Aile Hukuku Rehberi
• Anlaşmalı Boşanma Protokolü
• Velayet ve Üstün Yarar Kriterleri

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza göre uzman değerlendirmesi zorunludur.

🏢 Kartal / Anadolu Yakası Hizmet Alanlarımız

Büromuz Kartal/İstanbul merkezli olup Anadolu Yakası genelinde boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hizmet vermektedir. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Kadıköy, Üsküdar, Ataşehir, Sultanbeyli, Sancaktepe, Çekmeköy, Ümraniye ve Beykoz ilçelerindeki müvekkillerimize yüz yüze görüşme imkanı sunuyoruz. Avrupa Yakası ve şehir dışından gelen talepler için online görüşme ve e-vekaletname sistemi üzerinden dava süreci yürütülmektedir.

📞 Randevu: +90 534 636 19 19  •  📧 alyarlaw@gmail.com  •  📍 Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865

🔗 İlgili Aile Hukuku Rehberleri

• Taşınmaz Devri ve Boşanmada Tapu Harcı — Anlaşmalı Protokolde Devir
• Sosyal Medya Hakaret ve Boşanma Davası Delili — TCK m.125
• Yabancı Boşanma Kararının Tanıma-Tenfizi (MÖHUK m.50-59) — 2026 Rehberi
• Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk ve Yardım Nafakası
• Nafaka Artırımı ve İndirimi — TMK m.176/4 Uyarlama Davası
• Yurtdışı Çocuk Kaçırma ve İade — 1980 Lahey Sözleşmesi

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda