Şirket organlarının (genel kurul, yönetim kurulu, müdürler kurulu) kararlarına karşı ihtiyati tedbir, 6100 sayılı HMK’nın 389. maddesi ve 6102 sayılı TTK’nın ilgili hükümleri çerçevesinde uygulanan geçici bir hukuki korumadır. İptal veya butlan davasının sonuçlanması beklenmeden kararın icra edilmesinin durdurulmasını sağlar. Bu rehberde ihtiyati tedbirin şartları, başvuru usulü ve şirket kararları özelinde uygulamasını ele alıyoruz.
İhtiyati Tedbirin Hukuki Dayanağı ve Amacı
HMK m.389/1 uyarınca mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir. Şirket kararları söz konusu olduğunda amaç; tescil, ilan ve uygulama sonucunda geri döndürülmesi zor zararların önlenmesidir. Özellikle birleşme, bölünme, sermaye artırımı, pay devri gibi işlemler tedbir için tipik alanlardır.
Tedbir Şartları: Yaklaşık İspat ve Somut Tehlike
HMK m.390/3 uyarınca tedbir talep eden haklı olduğunu yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır. Yaklaşık ispat, tam ispattan daha hafif bir ispat standardı olup hakimi olası haklılık konusunda ikna etmeye yöneliktir. Tedbir için şartlar:
- Uyuşmazlık konusu bir hak bulunmalı (iptal, butlan, sorumluluk talebi)
- Davacının haklılığının yaklaşık olarak ispatı
- Somut ve ciddi bir tehlike veya zarar riski
- Geri dönüşü mümkün olmayan bir hasara yol açabilecek nitelik
- Tedbir olmaksızın kararın uygulanacak olması
Başvuru Usulü ve Teminat
HMK m.393 uyarınca ihtiyati tedbir davanın açılmasından önce veya sonra talep edilebilir. Davadan önce talep edilmişse iki hafta içinde esas davanın açılması zorunludur; aksi halde tedbir kendiliğinden kalkar. Tedbir kararı verilirken:
- Talep sahibi yaklaşık ispat için deliller (pay sahipliği, karar örneği, tahmini zarar) sunar
- Mahkeme duruşmalı veya duruşmasız karar verebilir
- Genellikle teminat yatırma koşuluyla karar verilir (HMK m.392)
- Teminat miktarı beklenen zarar miktarı dikkate alınarak belirlenir
- Yurt içinde yerleşik olmayanlar için özel teminat hükümleri uygulanır
Tipik Tedbir Örnekleri: Genel Kurul ve YK Kararları
Şirket kararları özelinde sıkça verilen tedbirler:
- Genel kurul kararının ticaret siciline tescil ve ilanının durdurulması
- Sermaye artırımı kararının uygulanmasının durdurulması
- Birleşme ve bölünme işleminin durdurulması
- Pay devir kaydının pay defterine işlenmemesi
- Kâr dağıtımının durdurulması
- Yönetim kurulu üyesi seçim kararının uygulanmasının durdurulması
- İmtiyazlı pay sahipleri genel kurulu kararlarının durdurulması
- Esas sözleşme değişikliklerinin tescilinin engellenmesi
Mahkeme bu tedbirleri somut olaya göre uyarlanmış biçimde verebilir.
İtiraz, Değiştirme ve Kaldırma
HMK m.394 uyarınca ihtiyati tedbir kararına karşı karşı taraf, kararın kendisine tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz üzerine mahkeme duruşma açar ve tedbiri; kaldırabilir, değiştirebilir veya aynen uygulamaya devam edebilir. Ayrıca:
- Tedbir kararını veren mahkeme, tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verebilir
- Teminatın artırılması veya azaltılması istenebilir
- Duruma uygun olmayan tedbirler hakim tarafından re’sen değiştirilebilir
- Esas dava sonucu tedbir kararının geçerliliğini etkiler: lehte karar tedbiri kesinleştirir
- Haksız tedbirden doğan zararlar için tazminat davası açılabilir (HMK m.399)
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 6102 TTK m.124 | Ticaret şirketleri türleri |
| 6102 TTK m.134-194 | Birleşme, bölünme ve tür değiştirme |
| 6102 TTK m.331-562 | Anonim şirket hükümleri |
| 6102 TTK m.391-392 | Yönetim kurulu kararlarının hükümsüzlüğü |
| 6102 TTK m.408-410 | Genel kurul toplantısı ve çağrı |
| 6102 TTK m.445-448 | Genel kurul kararlarının iptali ve butlanı |
| 6102 TTK m.438-444 | Özel denetim ve inceleme hakkı |
| 6102 TTK m.474-482 | Sermaye artırımı ve azaltılması |
| 6102 TTK m.553-560 | Yöneticilerin hukuki sorumluluğu |
| 6102 TTK m.531 | Haklı sebeple şirketin feshi |
| 6102 TTK m.573-644 | Limited şirket hükümleri |
| 6102 TTK m.638-640 | Limited şirkette çıkma ve çıkarılma |
| 6102 TTK m.54-63 | Haksız rekabet hükümleri |
| 6102 TTK m.396 | Yönetim kurulu üyelerinin rekabet yasağı |
| 6362 SPK | Sermaye Piyasası Kanunu (halka açık şirketler) |
| 4054 RKHK | Rekabetin Korunması Hakkında Kanun |
| 6098 TBK m.128 | Karz (ödünç) ve ticari işlemler |
Sıkça Sorulan Sorular
Tedbir kararı almak için davayı kazanmış olmam şart mı?
Hayır. HMK m.390/3 uyarınca yaklaşık ispat yeterlidir; tam ispat aranmaz. Haklı olduğunuzu olası kılacak deliller sunmak kafidir.
Tedbir için teminat yatırmak zorunda mıyım?
Kural olarak evet. HMK m.392 uyarınca beklenen zarara göre teminat istenir. Kamu yararı, acil durum veya tazminat teminatlı özel hükümler gibi istisnai hallerde teminatsız tedbir de mümkündür.
Tescil yapılmış karar için tedbir alınabilir mi?
Tescil gerçekleşmişse durum daha zordur. Bu durumda işlemin sonuçlarının durdurulması (örneğin birleşme sonrası tek hesap kullanımı) için farklı tedbirler düşünülür. Öncelikle tescil öncesi tedbir talep edilmelidir.
İlgili Rehberler
- Şirketler Hukuku Avukatı (Ana Rehber)
- Ticaret Hukuku Avukatı
- Genel Kurul Toplantısı
- Yönetim Kurulu Sorumluluğu