Şirket yöneticilerinin rekabet yasağı, 6102 sayılı TTK’nın anonim şirketler için 396, limited şirketler için 626. maddesinde düzenlenen ve yönetici pozisyonundaki kişilerin şirketin faaliyet alanında kendi veya üçüncü kişi hesabına iş yapmasını yasaklayan özel bir sadakat yükümlülüğüdür. Bu yasak, ortaklık sırasındaki güven ilişkisini korur ve menfaat çatışmalarını önler. Bu rehberde yasağın kapsamı, istisnaları ve ihlal halinde başvurulacak yollar incelenmektedir.
Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Rekabet Yasağı (TTK m.396)
TTK m.396/1 uyarınca yönetim kurulu üyelerinden biri, genel kuruldan izin almaksızın, şirketle kendisi veya başkası hesabına muamele yapamayacağı gibi aynı tür ticari işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak sıfatıyla da giremez. Yasağın kapsamı:
- Kendi hesabına rakip iş yapma yasağı
- Üçüncü kişi hesabına rakip iş yapma yasağı
- Rakip şirkete sınırsız ortak sıfatıyla girme yasağı
- Şirketle muamele yapma yasağı (şirketle iş ilişkisine girme)
Sınırlı ortaklık (limited ortak, komanditer) yasak kapsamı dışındadır. Yasak tüm YK üyeleri için geçerli olup kişisel olarak veya tüzel kişi olarak üyelik halinde tüzel kişiyi temsil eden gerçek kişiyi de kapsar.
Genel Kurul İzni ile Yasağın Kaldırılması
TTK m.396/1 uyarınca rekabet yasağı genel kurul izni ile kaldırılabilir. Bu izin:
- Genel kurul gündeminde açıkça bulunmalıdır
- İlgili yönetim kurulu üyesi izin talep eden kararın oylamasına katılamaz (TTK m.436 menfaat çatışması)
- İzin belirli bir iş veya süre için verilebilir
- Genel nitelikteki açık çek niteliğinde izin geçerli kabul edilmez
- İzin verildikten sonra da sadakat ve özen borcu (TTK m.369) devam eder
Esas sözleşme, rekabet yasağını genişletebilir veya daraltamaz; ancak yasağın genel kurulca kaldırılma usulü kanun hükmüdür.
Limited Şirket Müdürlerinin Rekabet Yasağı (TTK m.626)
TTK m.626/3 uyarınca müdürler ve yönetimle görevli kişiler, şirketle rekabet teşkil eden işlem yapamazlar. Ortakların tümünün yazılı onayı olmaksızın, şirketle aynı türden ticari iş yapan bir şirkete sınırsız sorumlu ortak sıfatıyla giremezler. Limited şirket müdürleri için rekabet yasağı:
- Kapsam AŞ yönetim kurulu üyesine benzer
- Kaldırılması için ORTAKLARIN TÜMÜ’nün yazılı onayı gerekir (AŞ’den farklı)
- Şirketin türüne göre daha sıkı bir sadakat yükümlülüğü içerir
- Ortakların tümü onayı tek bir kişi karşı çıksa dahi geçerli olmaz
- Ortak olmayan dış müdürler için de aynı yasak geçerlidir
Yasağa Aykırılık ve Şirketin Seçimlik Hakları (TTK m.396/2)
TTK m.396/2 uyarınca rekabet yasağı ihlali halinde şirket, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir:
- Tazminat talep etme: ihlal eden üyeden doğan zarar tazmin ettirilebilir
- Kâr ikamesi: üyenin yasak işten elde ettiği kazancın şirkete aktarılması
- Üçüncü kişiler için yapılan işte üyenin şahsen yapan kişinin payına düşen kâr talep edilir
- Üyenin şirkete ait müşteri bilgilerini kullanarak kazandığı fayda da devralınabilir
Bu hakların kullanılması bir yönetim kurulu kararını ve/veya genel kurul kararını gerektirebilir. İhlal halinde ayrıca TTK m.553 genel sorumluluk davası da açılabilir. Zamanaşımı üç ay-bir yıldır (m.396/3).
Azli, Görevden Alma ve Zamanaşımı
Rekabet yasağı ihlali haklı sebep olarak yönetim kurulu üyesinin azli için (TTK m.364) veya limited şirket müdürünün görevden alınması için (TTK m.630) kullanılabilir. Ayrıca üyenin sorumluluğu TTK m.553 çerçevesinde de gündeme gelebilir. Şirketin seçimlik haklarının kullanılması için özel zamanaşımı süresi bulunur:
- TTK m.396/3 uyarınca şirketin söz konusu kişiler ve işlemler hakkında, bilgi edinilmesinden itibaren üç ay içinde
- Her durumda işlemin yapılmasından itibaren bir yıl içinde dava açılması gerekir
- Bu süreler hak düşürücü niteliktedir
- Sorumluluk davası (TTK m.553) ise 2 yıl (öğrenme) / 5 yıl (fiil) zamanaşımına tabidir
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 6102 TTK m.124 | Ticaret şirketleri türleri |
| 6102 TTK m.134-194 | Birleşme, bölünme ve tür değiştirme |
| 6102 TTK m.331-562 | Anonim şirket hükümleri |
| 6102 TTK m.391-392 | Yönetim kurulu kararlarının hükümsüzlüğü |
| 6102 TTK m.408-410 | Genel kurul toplantısı ve çağrı |
| 6102 TTK m.445-448 | Genel kurul kararlarının iptali ve butlanı |
| 6102 TTK m.438-444 | Özel denetim ve inceleme hakkı |
| 6102 TTK m.474-482 | Sermaye artırımı ve azaltılması |
| 6102 TTK m.553-560 | Yöneticilerin hukuki sorumluluğu |
| 6102 TTK m.531 | Haklı sebeple şirketin feshi |
| 6102 TTK m.573-644 | Limited şirket hükümleri |
| 6102 TTK m.638-640 | Limited şirkette çıkma ve çıkarılma |
| 6102 TTK m.54-63 | Haksız rekabet hükümleri |
| 6102 TTK m.396 | Yönetim kurulu üyelerinin rekabet yasağı |
| 6362 SPK | Sermaye Piyasası Kanunu (halka açık şirketler) |
| 4054 RKHK | Rekabetin Korunması Hakkında Kanun |
| 6098 TBK m.128 | Karz (ödünç) ve ticari işlemler |
Sıkça Sorulan Sorular
Yasak tüm YK üyelerini kapsar mı?
Evet. TTK m.396 tüm yönetim kurulu üyelerini kapsar. Tüzel kişi üye halinde tüzel kişiyi temsil eden gerçek kişi de yasağa tabidir. Bağımsız üyeler de bu kapsamdadır.
Genel kurul izni sınırsız olabilir mi?
Hayır. İzin belirli bir iş veya süre için verilmelidir. Genel nitelikteki süresiz ve kapsamsız izinler yasağın amacını ortadan kaldırdığı için geçerli kabul edilmez.
İhlal halinde zamanaşımı kaç aydır?
TTK m.396/3 uyarınca şirketin seçimlik hakları için bilgi edinilmesinden itibaren 3 ay, her halde işlem tarihinden itibaren 1 yıl hak düşürücü süre uygulanır.
İlgili Rehberler
- Şirketler Hukuku Avukatı (Ana Rehber)
- Ticaret Hukuku Avukatı
- Genel Kurul Toplantısı
- Yönetim Kurulu Sorumluluğu