Aile Konutu Şerhi ve Eşin Rızası — TMK m.194

Tanım: Aile konutu; eşlerin birlikte yaşamını sürdürdüğü ortak ikametgâhtır. TMK m.194 uyarınca eşin açık rızası olmadan devredilemez, ipotek edilemez ve kira sözleşmesi feshedilemez. Tapu siciline aile konutu şerhi konularak üçüncü kişilere karşı koruma sağlanabilir.

Aile konutu kavramı, tapu siciline şerh konulması, eşin rızası olmadan tasarruf yasağı, kira sözleşmesinde fesih hakkı — TMK m.194 detaylı 2026 rehberi.

Aile Konutu Kavramı (TMK m.194)

Türk Medeni Kanunu m.194 uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Aile konutu, eşlerin müşterek yaşamlarını sürdürdükleri konuttur; bu konutun mülkiyeti tek eşe ait olsa bile, diğer eşin korunmaya değer menfaati tanınmıştır. Yargıtay yerleşik içtihadına göre aile konutu olabilmesi için: (i) eşlerin birlikte ve sürekli oturması, (ii) müşterek hayatın merkezi olması, (iii) ailenin ekonomik, duygusal ve sosyal yaşam alanı olması gerekir. Yazlık, ofis, dükkan veya geçici barınma yerleri aile konutu sayılmaz. Aile konutu birden fazla olamaz; eşlerin asıl yaşam alanı belirlenir. Aile konutu koruması evlilik birliği boyunca geçerli olup boşanmanın kesinleşmesiyle son bulur.

Tapu Siciline Aile Konutu Şerhi

Aile konutu olduğu iddia edilen taşınmaz lehine eş, tapu sicil müdürlüğüne başvurarak aile konutu şerhi konulmasını isteyebilir. Şerh için: (i) evlilik cüzdanı, (ii) ikametgâh belgesi, (iii) konutun aile konutu olduğunu gösteren beyan ve (iv) tapu kaydı gerekir. Tapu sicil müdürü şerh için karşı eşin rızası ya da mahkeme kararı aramaz; talep eden eşin başvurusu ve aile konutu olduğunun beyanı yeterlidir. Tapu sicil müdürü reddederse Tapu Sicil Tüzüğü hükümlerine göre üst mercie şikâyet ve tapu iptal davası açılabilir. Şerh konulduktan sonra konut sahibi eş, diğer eşin yazılı rızası olmadan satış, ipotek, devre tatil, kullandırma vb. işlemler yapamaz. Şerhin tek tarafından kaldırılması mümkün değildir; rızalı kaldırma ya da boşanma kararı ile mümkündür.

Eşin Rızası Olmadan Yapılan İşlemler

Aile konutu şerhi olmasa bile aile konutu olarak fiilen kullanılan taşınmaz üzerindeki tasarruflar diğer eşin rızasına bağlıdır. TMK m.194/3 uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rıza yoksa yapılan işlem askıdadır; eşin onayı (icazet) ile geçerlilik kazanabilir, aksi halde diğer eş tapu iptali ve eski hâle getirme isteyebilir. Yargıtay yerleşik içtihadında üçüncü kişinin iyi niyeti korunur; ancak aile konutu olarak fiilen kullanılan taşınmazda taraf-üçüncü kişinin gerekli özeni göstermesi beklenir. Konut tapuda farklı kişi adına kayıtlı olsa bile (örn: kira sözleşmesi), kira veren ile kira alan eşin müşterek yaşamı söz konusu olduğunda kira sözleşmesinin feshi diğer eşin rızasını gerektirir.

Kira Sözleşmesi ve Aile Konutu

TMK m.194/2 uyarınca, kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş kiraya verene yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir. Bu hüküm aile konutunda kalan eşin korunmasını amaçlar. Pratikte: kira sözleşmesi sadece eşlerden birinin adına yapılmış olsa bile, diğer eş kiraya verene noter ihtarnamesi göndererek kira sözleşmesine taraf olduğunu bildirebilir. Bu bildirim ile kira sözleşmesi diğer eşi de bağlar; eşten birinin tek başına sözleşmeyi feshetmesi geçersizdir. Boşanma davası açılırsa hâkim TMK m.169 tedbir kapsamında aile konutunun hangi eşe tahsis edileceğine karar verir; tahsis edilen eş kira ödeme yükümlülüğü altına girer ya da hâkim diğer eşi katkıya zorlayabilir. Aile konutunun kiracısı olan eşin tahliye davası açabilmesi için diğer eşin rızası ya da mahkeme kararı şarttır.

Aile Konutu Üzerindeki Şerhin Kaldırılması ve Boşanma Sonrası Etki

Aile konutu şerhi şu hâllerde kaldırılır: (i) eşlerin müşterek talebi, (ii) boşanma kararının kesinleşmesi (şerh kendiliğinden kalkar), (iii) eşin ölümü, (iv) konutun aile konutu vasfını yitirmesi (eşler farklı evlere taşınmış ve müşterek hayat sona ermiş ise). Boşanma kararı kesinleştiğinde aile konutu koruması kalkar ancak TMK m.240 uyarınca sağ kalan eş ya da boşanan eş, aile konutu olarak ailenin yaşadığı taşınmazda sürekli kullanım hakkı veya intifa hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu hak edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi sırasında ileri sürülür; hâkim, yararlanma süresi ve karşılık (rayiç değer üzerinden mahsup) konularında karar verir. Şerhin kötüye kullanılması (örn: eşin haksız tahsis talebi) hakkında dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirme yapılır.

Aile ve Boşanma Hukuku Mevzuat Tablosu

Sık Sorulan Sorular

Aile konutu şerhini eşim olmadan koydurabilir miyim?

Evet. Tapu sicil müdürlüğüne tek başınıza başvurarak şerh koydurabilirsiniz; karşı eşin rızası şart değildir. Evlilik cüzdanı ve ikametgâh belgesi yeterlidir.

Eşim evi satarsa ne olabilir?

Aile konutu üzerinde rızanız olmadan yapılan satış askıda işlemdir. Tapu iptali davası açabilir, eski hâle getirilmesini isteyebilirsiniz. İyiniyetli üçüncü kişi durumu ayrıca değerlendirilir.

Yazlık ev aile konutu sayılır mı?

Hayır. Aile konutu, eşlerin müşterek hayatının merkezi olup sürekli oturulan yerdir. Yazlık, ofis veya geçici konut bu kapsamda değildir.

Boşanma sonrası aile konutu hakkı sürer mi?

Boşanma kesinleşince şerh ve koruma kalkar. Ancak TMK m.240 uyarınca tasfiyede aile konutu için kullanım/intifa hakkı tanınmasını isteyebilirsiniz.

İlgili Rehber Makaleler

• Boşanma Hukuku — Ana Rehber
• Anlaşmalı Boşanma Protokolü — TMK m.166/3
• Mal Rejimi Tasfiyesi — TMK m.225
• Nafaka Türleri
• 6284 Koruma Kararı

📍 İstanbul / Kartal Özelinde Sık Sorulan Sorular

İstanbul’da boşanma davası hangi mahkemede açılır?

İstanbul’da boşanma davaları Aile Mahkemelerinde görülür. Yetkili mahkeme, HMK m.168 ve TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Anadolu Yakası ikametgâhlı davalar için Anadolu Aile Mahkemeleri (Kartal Adliyesi), Avrupa Yakası için İstanbul Aile Mahkemeleri (Çağlayan Adliyesi) yetkilidir.

Kartal Adliyesi nerede ve aile mahkemelerine nasıl ulaşılır?

Anadolu Adalet Sarayı, Kartal/İstanbul E-5 üzerinde bulunur. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Sultanbeyli ve Şile ilçelerinde yerleşik olanların aile hukuku uyuşmazlıkları bu adliyede görülür. Metro (Kartal durağı) ve Marmaray (Maltepe/Pendik hattı) ile ulaşım sağlanır. Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865 adresindeki büromuz adliyeye 5 dakika mesafededir.

🏢 Kartal / Anadolu Yakası Hizmet Alanlarımız

Büromuz Kartal/İstanbul merkezli olup Anadolu Yakası genelinde boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hizmet vermektedir. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Kadıköy, Üsküdar, Ataşehir, Sultanbeyli, Sancaktepe, Çekmeköy, Ümraniye ve Beykoz ilçelerindeki müvekkillerimize yüz yüze görüşme imkanı sunuyoruz. Avrupa Yakası ve şehir dışından gelen talepler için online görüşme ve e-vekaletname sistemi üzerinden dava süreci yürütülmektedir.

📞 Randevu: +90 545 199 25 25  •  📧 info@bilalalyar.av.tr  •  📍 Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865

🔗 İlgili Aile Hukuku Rehberleri

• Boşanmada Vergi, Harç ve Muafiyetler — 492 Sayılı Kanun
• Dijital Miras ve Boşanmada Elektronik Varlık Paylaşımı
• İştirak ve Yoksulluk Nafakası Hesaplama Rehberi (TMK m.175, m.327) 2026
• Mal Rejimi Tasfiyesi ve Katılma Alacağı — TMK m.225-241
• Uluslararası Boşanma ve Yabancı Kararın Tenfizi — MÖHUK
• Boşanmada Kadının Soyadı Kullanımı — TMK m.173 ve AYM Kararları

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Hukuku

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde ilgili mevzuat çerçevesinde bilgilendirme alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda