Mal Rejimi Tasfiyesi ve Katılma Alacağı — TMK m.225-241

Tanım: Mal rejimi tasfiyesi; edinilmiş mallara katılma rejiminin sona ermesiyle eşlerin edinilmiş mallarının artık değerinin hesaplanarak katılma alacağı ve değer artış payının belirlendiği, TMK m.225-241 hükümlerine tabi bir yargılama sürecidir.

Edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesi: edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı TMK m.231 ve değer artış payı TMK m.227 hesabı 2026 rehberi.

Yasal Mal Rejimi ve Kavramlar (TMK m.202, 218-220)

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi benimsenmiştir (TMK m.202). Bu tarihten önce evlenen eşlerde 1 Ocak 2002 – 31 Aralık 2002 arasında başka mal rejimi seçilmedikçe, 1 Ocak 2002 itibariyle edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden devreye girmiştir; o tarihten önceki dönemde ise mal ayrılığı rejimi geçerliydi. Edinilmiş mal TMK m.219’da sayılmıştır: çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ve yardım kurumlarının ödemeleri, iş gücü kaybı tazminatı, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler. Kişisel mal ise TMK m.220’de düzenlenmiştir: sadece kişisel kullanıma özgülenmiş eşyalar, mal rejimi başlamadan önce sahip olunan mallar, miras yoluyla veya karşılıksız kazanılan mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler. Bu ayrım tasfiyenin çatısını oluşturur.

Katılma Alacağı Hesabı (TMK m.231-237)

Mal rejiminin sona ermesi ile her eşin diğerinden alacağı katılma alacağı, TMK m.231 kapsamında hesaplanır. Önce her eşin edinilmiş malları belirlenir, bu malların değerlerinden bu mallarla ilgili borçları çıkarılır ve artık değer bulunur. Artık değer sıfırdan az ise sıfır kabul edilir (TMK m.236/1). Her eş diğerinin artık değerinin yarısına hak kazanır; alacaklar takas edilir. TMK m.235 mal rejiminin sona erme tarihindeki değerin, tasfiye tarihindeki sürüm değerine göre belirleneceğini düzenler; taşınmazlarda bu durum önemli değer farkları yaratabilir. Para alacakları açısından yasal faiz TMK m.239 uyarınca uygulanır. Eşlerden biri diğerinin zararına kasten edinilmiş malını kaçırmış veya değerini düşürmüşse TMK m.229 uyarınca bu değer hesaba katılır; benzer şekilde üçüncü kişilere yapılan karşılıksız kazandırmalar (bağışlamalar) tasfiye hesabına dahil edilebilir.

Değer Artış Payı (TMK m.227)

Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahiptir. Değer artış payı katılma alacağından farklı bir taleptir; katkının yüzde olarak tespiti ve tasfiye tarihindeki sürüm değeri üzerinden hesaplanması gerekir. Uygulamada kadının ailesinden aldığı para ile kocanın adına alınan gayrimenkul, ya da bir eşin kendi kişisel malıyla diğer eşin malına yapılan iyileştirme tipik örneklerdir. Yargıtay yerleşik içtihadında katkının ispatı banka dekontları, senetler, aile içi yazışmalar ve tanık beyanları ile sağlanabilmektedir. Değer azalması halinde değer artış payı düşmez; bu taraflar arasında sonradan sözleşme ile kararlaştırılabilir.

Aile Konutu ve Mal Tasfiyesinde Özel Hükümler (TMK m.194, 240)

Aile konutu TMK m.194 kapsamında özel olarak korunur; eşin rızası olmadan konut üzerinde devir, ipotek ya da kira sözleşmesi feshi mümkün değildir. Rıza alınmadan yapılan işlemler askıda hükümsüzdür ve diğer eş konuta tapu şerhi koyabilir. Mal rejiminin tasfiyesinde ölen veya iflas eden eşin varisleri aile konutu üzerinde üstün haklar talep edebilir. TMK m.240 aile konutunun sağ kalan eşe bırakılması özel ayni hakkını düzenler: mal rejimi ölüm nedeniyle sona erdiğinde sağ kalan eş, ortak konutun mülkiyetinin ya da intifa hakkının kendisine bırakılmasını katılma alacağına mahsup edilerek isteyebilir. Aynı hüküm boşanma halinde uygulanmaz; ancak TMK m.241 boşanmada aile konutunun tahsis ve ev eşyasının paylaştırılmasını da özel düzenlemeye tabi tutar. Bu hükümler emredicidir ve sözleşme ile aksi kararlaştırılamaz.

Tasfiye Davasının Usulü, Zamanaşımı ve İspat

Mal rejiminin tasfiyesi davası aile mahkemesinde açılır (4787 s. Kanun m.4). Yetki TMK m.214 kapsamında tarafların yerleşim yeri, ölen eşin son yerleşim yeri ya da taşınmaz malların bulunduğu yer mahkemesidir. Dava açma süresi TMK m.178 uyarınca boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıldır. Nispi harca tabi olup dava değeri katılma alacağı ve değer artış payı talepleri üzerinden belirlenir. İspat bakımından banka kayıtları, tapu müdürlüğü arşivi, trafik tescil kayıtları, SGK hizmet dökümü, vergi beyannameleri, ticari defterler ve bilirkişi raporu temel rol oynar. Değerlemede gayrimenkul için inşaat ve emlak bilirkişisi, şirket hisselerinde mali müşavir/SMMM bilirkişi, menkul değerlerde piyasa bilirkişisi görevlendirilir. Eşin kasten mal kaçırması TMK m.229 yanında TBK m.49 haksız fiil hükümlerine de konu olabilir; üçüncü kişinin iyi niyeti TMK m.3 çerçevesinde değerlendirilir.

Aile ve Boşanma Hukuku Mevzuat Tablosu

Mevzuat	Konu
TMK m.161-163 (Zina, Hayata Kast, Pek Kötü Davranış, Haysiyetsiz Yaşam, Suç İşleme)	Özel boşanma sebepleri
TMK m.164-165 (Terk, Akıl Hastalığı)	Özel boşanma sebepleri
TMK m.166/1-2 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması)	Genel boşanma sebebi, çekişmeli boşanma
TMK m.166/3 (Anlaşmalı Boşanma)	1 yıllık evlilik şartı + protokol + hâkim onayı
TMK m.169 (Hâkimin Tedbirleri)	Dava süresince tedbir nafakası, velayet, konut
TMK m.174 (Maddi-Manevi Tazminat)	Kusurlu eşten tazminat
TMK m.175 (Yoksulluk Nafakası)	Yoksulluğa düşecek tarafa süresiz nafaka
TMK m.176 (Toplu/İrat Nafaka, Uyarlama)	Nafaka şekli, artırım/indirim, kaldırılma
TMK m.182-183 (Velayet, Kişisel İlişki)	Çocuğun velayeti, görüşme hakkı
TMK m.185 (Evlilik Birliği)	Eşler arası eşitlik, müşterek karar
TMK m.194 (Aile Konutu)	Eşin rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi
TMK m.202 (Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi)	Yasal mal rejimi
TMK m.225-241 (Mal Rejiminin Tasfiyesi)	Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı
TMK m.328 (Çocuğa Yardım/İştirak Nafakası)	Reşit olmayan çocuğa nafaka, reşit ve eğitim görende devam
TMK m.364 (Yardım Nafakası)	Üstsoy-altsoy ve kardeşler arası yardım nafakası
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun	Tedbir kararı, uzaklaştırma, elektronik kelepçe
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulleri Kanunu	Aile mahkemesi görev ve yetkisi

Sık Sorulan Sorular

2002’den önceki evliliklerde mal paylaşımı nasıl yapılır?

1 Ocak 2002 öncesi dönem için mal ayrılığı rejimi uygulanır; her eşin kendi adına kazandığı mal kendisinindir. 1 Ocak 2002 sonrası dönem için edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli olup o tarih esas alınarak tasfiye yapılır.

Miras yoluyla gelen mal paylaşıma dahil mi?

Hayır. TMK m.220/2 uyarınca miras, bağış veya karşılıksız kazanım yoluyla edinilen mallar kişisel maldır ve katılma alacağı hesabına dahil edilmez. Ancak bu malların gelirleri edinilmiş sayılır.

Kocanın üzerine alınan eve ben de katkı yaptım, hakkım ne?

Kişisel malınızla veya ailenizden aldığınız parayla katkı yaptığınızı ispat edebilirseniz TMK m.227 değer artış payı talep edebilirsiniz. Katkı oranı ve tasfiye tarihindeki sürüm değeri üzerinden hesaplanır.

Mal tasfiyesi davası ne zamana kadar açılabilir?

TMK m.178 uyarınca boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Bu süre zamanaşımı değil hak düşürücü niteliktedir ve resen dikkate alınır.