Tanım: Boşanmada kadının soyadı; TMK m.173 uyarınca kural olarak evlenmeden önceki soyadına dönüşü ifade eder. Ancak kadın, kocasının soyadını kullanmaya devam etmekte menfaati bulunduğunu ispatlarsa hâkimin izniyle o soyadı kullanmaya devam edebilir; anayasal çift soyadı hakkı da saklıdır.
Boşanmada kadının soyadı: TMK m.173 eski soyadına dönüş, eski eşin soyadını kullanma izni, çift soyad, Anayasa Mahkemesi yerleşik içtihadı 2026 rehberi.
Yasal Kural: Eski Soyadına Dönüş (TMK m.173)
TMK m.173 kadının boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte evlenmeden önceki soyadını yeniden almasını emretmiştir. Bu hüküm evlenme ile kocasının soyadını alma kuralının (TMK m.187) paralelinde düzenlenmiştir. Boşanma kararı verilirken hâkim kadın lehine eski soyadına dönüş hükmünü resen kararına dahil eder. Kadın eski soyadına dönmek istemese dahi kanun kural olarak dönmesini düzenler; istisnası aşağıdaki izin müessesesidir. Kadının ‘evlenmeden önceki soyadı’ ise bekârlık soyadı olabileceği gibi önceki evliliğinden kalma soyad da olabilir; hangisinin kanunen ‘evlenmeden önceki’ sayılacağı önceki evliliğin sonuçlarına göre değişir. Nüfus kütüğünde boşanma tescili ile eski soyadına dönüş otomatik olarak işlenir; ayrıca başvuru gerekmez.
Koca Soyadını Kullanmaya Devam İzni (TMK m.173/2)
TMK m.173/2 boşanan kadının mahkemeden izin isteyerek kocasının soyadını kullanmaya devam edebileceğini düzenler. İzin için iki koşul aranır: kadının bu soyadı kullanmakta menfaati bulunduğunu ispat etmesi ve bu kullanımın kocaya zarar vermemesi. Menfaat örnekleri; aynı soyad ile meslekte tanınmış olmak, kariyer devamlılığı, çocukların aynı soyadı taşıması ve aile kimliği, ticari itibar ve sosyal tanınmışlık. Koca aleyhine zarar; soyadı kullanımının karıştırma ihtimali yaratması, ticari itibarını zedelemesi, yeni aile ilişkisine engel oluşturması şeklinde öne çıkabilir. Hâkim dürüstlük kuralı çerçevesinde denge kurar. Koca soyadını kullanma izni süresiz verilebileceği gibi süreli de verilebilir. Koca zamanla bu iznin kaldırılmasını talep edebilir; koşullar değişmişse iptal davası açabilir (TMK m.173/3).
Anayasa Mahkemesi Yerleşik İçtihadı ve Çift Soyad
Türkiye’de evli kadının kendi kızlık soyadını eşinin soyadı önüne ekleyerek kullanma (çift soyad) hakkı konusunda tartışmalı bir süreç yaşanmıştır. Anayasa Mahkemesi yerleşik içtihadıyla kadının yalnızca kendi kızlık soyadını kullanma hakkını anayasal güvence altında saymış ve bu alandaki yasal sınırlamaları iptal etmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de kadının kendi soyadını tek başına kullanma hakkını Sözleşme m.8 özel yaşama saygı kapsamında güvenceye bağlamıştır. Bu yönüyle evli veya boşanmış kadın, iç hukukta doğrudan kendi kızlık soyadını veya kocasının soyadını veya çift soyadı kullanma tercihlerinden birini kullanabilmektedir. Nüfus müdürlüğü başvurusuyla bu düzenlemeler nüfus kütüğüne işlenir. Mahkeme kararı gerekmeyen hallerde idari başvuru yeterlidir.
Çocukların Soyadı ve Velayet İlişkisi
Çocukların soyadı boşanma sonrası kural olarak evlilik süresince taşıdığı babanın soyadı olarak kalır. Velayet anneye verilmiş olsa bile çocukların soyadı kendiliğinden değişmez. Çocuğun soyadının değiştirilmesi için 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36 ve TMK m.335 vd. hükümleri çerçevesinde dava açılması gerekir. Çocuğun üstün yararı, babayla ilişki durumu, çocuğun yaşı ve isteği bu davada belirleyicidir. Yargıtay yerleşik içtihadında çocuğun baba ile ilişkisinin kopmuş olması, babanın çocuğa karşı yükümlülüklerini yerine getirmemesi ve çocuğun anneyle aile kimliğini sürdürdüğü hallerde soyadı değişikliği kabul edilebilmektedir. Ergin olmayan çocuğun soyadı değiştirildiğinde rüşt yaşına gelince kendi tercihine göre eski soyadını geri alma hakkı vardır. Yurtdışında doğmuş çocuklarda MÖHUK m.16 ve 13 çocuğun ve velayetin hukuku uygulanır.
İdari Uygulama ve Sık Karşılaşılan Sorunlar
Boşanma ile eski soyadına dönüş nüfus müdürlüğünde ayrı başvuruya gerek olmaksızın boşanma kararının tescili ile birlikte işlenir. Ancak kimlik kartı, pasaport, ehliyet, tapu kayıtları, banka hesapları, sosyal güvenlik kayıtları, iş sözleşmeleri, eğitim ve diploma belgeleri yeniden düzenlenmelidir; nüfus kütüğü güncellemesi kendiliğinden diğer kayıtlara yansımaz. Tapu ve banka işlemlerinde eski soyadıyla açılmış hesaplar için yenileme talebi gerekir. Pasaport yenilemesi mutlaka yapılmalıdır; aksi halde havalimanında isim-uyum sorunu yaşanabilir. İş yerinde eski iş sözleşmesi kapsamında eski soyadı kullanılmaya devam edebilir; yeni işlemler yeni soyad üzerinden yürür. Boşanma sonrası kısa süre içinde bu idari güncellemelerin yapılması önerilir. Koca soyadını kullanma izni almış kadın ise kimlik kartı üzerindeki kullanım devam ettiği için idari güncellemeler daha sınırlıdır.
Aile ve Boşanma Hukuku Genişletilmiş Mevzuat Tablosu
| Mevzuat | Konu |
|---|---|
| TMK m.118-123 (Nişanlanma) | Nişanın bozulmasından doğan tazminat, hediyelerin iadesi |
| TMK m.161-165 (Özel Boşanma Sebepleri) | Zina, hayata kast, haysiyetsiz yaşam, terk, akıl hastalığı |
| TMK m.166 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması) | Genel boşanma sebebi, anlaşmalı/çekişmeli |
| TMK m.168, 169, 173 (Yetki, Tedbir, Soyadı) | Aile mahkemesi yetkisi, dava süresince tedbirler, soyadı |
| TMK m.174-178 (Tazminat, Nafaka, Zamanaşımı) | Maddi-manevi tazminat, yoksulluk nafakası, bir yıl zamanaşımı |
| TMK m.182-183 (Velayet) | Velayetin tayini, kişisel ilişki, velayet değişikliği |
| TMK m.194 (Aile Konutu) | Eş rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi |
| TMK m.203-209 (Mal Rejimi Sözleşmesi) | Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı |
| TMK m.225-241 (Mal Rejimi Tasfiyesi) | Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı |
| TMK m.328 (İştirak Nafakası) | Çocuğa nafaka, ergin çocukta eğitim süresi |
| 6284 sayılı Kanun | Koruma tedbiri, uzaklaştırma, elektronik kelepçe, tazyik hapsi |
| 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluşu Hakkında Kanun | Aile mahkemesi görev alanı, uzmanlar |
| 6100 sayılı HMK m.118, 213, 247-251 | Dilekçe, çocuğun dinlenmesi, tanık, çekinme hakkı |
| 2004 sayılı İİK m.25/a, m.344 | Çocuk teslimi icrası, nafaka tazyik hapsi |
| 5718 sayılı MÖHUK m.14-16, m.50 vd. | Uluslararası aile hukuku, tenfiz |
| 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi | Uluslararası çocuk iadesi, merkezi makam |
| 6698 sayılı KVKK m.5, 6, 28; TCK m.132-134 | Elektronik delil, kişisel verilerin hukuka aykırı elde edilmesi |
Sık Sorulan Sorular
Boşandıktan sonra kocamın soyadını kullanmaya devam edebilir miyim?
Evet. TMK m.173/2 uyarınca menfaatinizi ispat ederek mahkemeden izin alabilirsiniz. Kariyer, iş tanınmışlığı, çocuklar ile aynı soyad gibi menfaatler kabul edilmektedir.
Sadece kızlık soyadımı kullanabilir miyim?
Evet. Anayasa Mahkemesi yerleşik içtihadı ve AİHM kararları çerçevesinde kadın evli iken de boşandıktan sonra da yalnızca kendi kızlık soyadını kullanabilir. Nüfus müdürlüğü başvurusu yeterlidir.
Çocuklarımın soyadını değiştirebilir miyim?
Çocukların soyadı otomatik değişmez. Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36 ve TMK kapsamında dava açılması gerekir. Çocuğun üstün yararı, baba-çocuk ilişkisi ve çocuğun isteği değerlendirilir.
Koca soyad izni kalıcı mıdır?
Hâkim süreli ya da süresiz izin verebilir. Koşullar değişirse (örn. kadın yeniden evlenirse veya iş hayatı değişirse) koca aleyhine iptal davası açabilir.
Eski soyadıma dönerken ayrı başvuru gerekir mi?
Hayır. Boşanma kararının kesinleşmesiyle nüfus kütüğüne eski soyad otomatik tescil edilir. Ancak kimlik, pasaport, tapu, banka hesapları gibi belgelerin güncellenmesi için ayrı başvurular gereklidir.
İlgili Rehber Makaleler
- Boşanma ve Aile Hukuku Avukatı — Ana Rehber
- Anlaşmalı Boşanma Protokolü
- Çekişmeli Boşanma — Delil ve Kusur
- Nafaka Türleri
- 6284 Koruma Kararı