Ağır ve Tehlikeli İşlerde Kadın ve 18 Yaş Altı Çalışma Yasakları (2026)

Ağır ve tehlikeli işlerde kadın ve 18 yaş altı gençlerin çalıştırılması, 4857 sayılı İş Kanunu ve 6331 sayılı İSG Kanunu’nun özel hükümlerine tabidir. Gebelik ve emzirme döneminde kadın çalışanların korunması AİHS ve ILO sözleşmeleri ile güvence altındadır. 2026 yılında Çalışma Bakanlığı Gebelik ve Emzirme İşverenin Özel Yükümlülükleri Rehberi güncellenmiştir.

18 Yaş Altı Genç İşçi

4857 SK 71. madde 15 yaş altı çocukların çalıştırılmasını yasaklar. 15-18 yaş arası gençler; ağır ve tehlikeli işlerde, gece çalışmasında, tehlikeli kimyasallarla çalışmada istihdam edilemez. Okulu engellemeyecek saatlerde haftalık 40 saat çalışma sınırı uygulanır.

Gebelik Dönemi Koruması

Gebe kadının iş koşulları risk değerlendirmesine tabi tutulur. Ağır kaldırma, toksik madde, radyasyon, titreşim, gece çalışması yasaktır. Doktor raporu ile iş değişikliği veya ücretli istirahat sağlanır. Gebeliği engelleyici hiçbir işlem yapılamaz.

Emzirme İzni

Doğumdan sonra 1 yıl süreyle günde toplam 1,5 saat emzirme izni tanınır. Bu süre çalışma saatinden sayılır ve ücreti tam ödenir. İşveren emzirme odası veya uygun yer temin etmelidir.

Ağır Tehlikeli İş Listesi

Çalışma Bakanlığı tarafından belirlenen Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği ekinde yer alan liste bağlayıcıdır. Madenler, metal sanayi, kimya, inşaat ana yapısı, elektrik üretim tesisleri, ağır taşımacılık bu kapsamdadır. Listenin güncel haline Bakanlık sitesinden erişilir.

İhlal Yaptırımları

Yasak ihlali halinde işverene idari para cezası uygulanır. Kaza halinde işverenin kusuru artar ve tazminat miktarı yükselir. Çocuk işçi istihdamında ayrıca TCK hükümleri uyarınca cezai sorumluluk doğabilir (TCK 232 – iş sınıfı suçu).

Sıkça Sorulan Sorular

Gebe çalışanıma iş değişikliği yapmam gerekir mi?

Doktor raporu ile riskli iş tespit edilirse iş değişikliği zorunludur; uygun iş yoksa ücretli istirahat sağlanmalıdır.

Emzirme odası zorunlu mu?

100 ve üzeri kadın çalışan olan işyerinde emzirme odası ve kreş zorunludur; altında uygun mahal temin edilmelidir.

16 yaşındaki genci kasiyer olarak çalıştırabilir miyim?

Evet, gece çalıştırmamak ve okul saatlerini engellememek koşuluyla mümkündür; ebeveyn onayı alınır.

Gebe çalışan gece postasında çalıştırılabilir mi?

Hayır, hamilelik tespit edildiğinden itibaren gece çalışması yasaktır; tazminatsız iş değişikliği yapılır.