Katılma Alacağı Hesaplama ve Eklenmesi Gereken Değerler — TMK m.231

Tanım: Katılma alacağı; edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerden her birinin diğerinin artık değerinin yarısı üzerindeki kişisel para alacağıdır. TMK m.231 uyarınca tasfiye tarihindeki sürüm değeri esas alınarak hesaplanır ve mirasçılara geçebilir.

Katılma alacağı hesaplama formülü, eklenecek değerler, edinilmiş mal kategorileri ve uygulamada sık yapılan hatalar — TMK m.231-236 detaylı 2026 rehberi.

Katılma Alacağının Hukuki Niteliği

Türk Medeni Kanunu m.231 ve devamı, edinilmiş mallara katılma rejiminin sona ermesi hâlinde her eşin diğer eşin edinilmiş mallarındaki katılma alacağını düzenler. Katılma alacağı; ayni değil şahsi (alacak) hak niteliğindedir. Bu nedenle katılma alacağı sahibi eş, doğrudan eşinin malına ortak değil, parasal alacak sahibidir. Yargıtay yerleşik içtihadı uyarınca katılma alacağı boşanmanın kesinleşmesi tarihi itibariyle muaccel olur; bu tarihten itibaren yasal faiz işletilebilir. Alacak miras yoluyla geçer; tasfiye davasını eşin mirasçıları da açabilir. Mal rejimi tasfiyesi davası boşanma davasıyla birlikte açılabileceği gibi, boşanmanın kesinleşmesini takiben de 10 yıllık zamanaşımı içinde açılabilir.

Edinilmiş Mal Kategorileri (TMK m.219)

TMK m.219 uyarınca edinilmiş mal sayılan başlıca kalemler şunlardır: (1) Çalışmanın karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, prim, ikramiye, serbest meslek geliri, ticari faaliyet kazancı), (2) Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler (emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı, işsizlik ödeneği, BES devlet katkısı), (3) Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, (4) Kişisel malların gelirleri (kişisel ev kirası, kişisel hisselerin temettüsü), (5) Edinilmiş malların yerine geçen değerler (ikame değerler). Çalışma karşılığı olmayan piyango, miras, hediye, manevi tazminat ise kişisel mal sayılır. Bilanço yaklaşımıyla, dava anında her eşin edinilmiş mallarının net değeri çıkarılır.

Eklenecek Değerler (TMK m.229) ve Karşılıksız Kazandırma

TMK m.229 uyarınca aşağıdaki kazandırmalar edinilmiş mallara eklenir: (1) Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar, (2) Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. Bu hüküm, sona erme yaklaştığında varlık kaçırmaya yönelik manevralara karşı koruma sağlar. Yargıtay yerleşik içtihadında, eşlerden birinin tasfiyeden önce yakınlarına (anne-baba, kardeş, çocuk) hibe veya düşük bedelle satış yapması karşılıksız kazandırma olarak kabul edilmiştir. Devralan üçüncü kişiye karşı tasarrufun iptali davası TBK m.94 ve TMK m.241 çerçevesinde gündeme gelebilir; iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı korunur.

Hesaplama Formülü ve Pratik Örnek

Katılma alacağı dört aşamada hesaplanır: (1) Her eşin kişisel mal ve edinilmiş mal envanterinin çıkarılması, (2) Her eşin edinilmiş mallarına eklenecek değerlerin (TMK m.229) eklenmesi, (3) Her eşin edinilmiş mal toplamından, bu kesime ait borçların düşülmesi (net edinilmiş mal hesaplama), (4) Her eşin diğer eşin net edinilmiş malının yarısı kadar katılma alacağına sahip olması. Pratik örnek: Eş A’nın net edinilmiş malı 1.500.000 TL, Eş B’nin net edinilmiş malı 600.000 TL. Eş B’nin Eş A’dan katılma alacağı: 750.000 TL. Eş A’nın Eş B’den katılma alacağı: 300.000 TL. Karşılıklı mahsuptan sonra Eş A, Eş B’ye 450.000 TL ödemekle yükümlüdür. Hesaplamada bilirkişi raporu ve gayrimenkullerin dava tarihindeki rayiç değeri esastır.

İspat Yükü, Karine ve Defter Tutma

TMK m.222 uyarınca belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar, onların paylı mülkiyetinde sayılır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir; bu önemli bir karinedir. Yani kişisel mal iddiasında bulunan eş bunu ispatlamak zorundadır. İspat araçları: (i) tapu kayıtları (alım tarihi, bedeli, finansman kaynağı), (ii) banka hesap dökümleri, (iii) miras intikal belgeleri, (iv) noterden satış-bağış sözleşmeleri, (v) düğün öncesi mal beyanları. Eşler arasında TMK m.205 mal rejimi sözleşmesi (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) yapılmışsa noterde düzenleme veya imzaların onaylanması şarttır. Önceki rejim varsa tasfiyenin önceki rejime göre yapılması gerekir.

Aile ve Boşanma Hukuku Mevzuat Tablosu

Mevzuat	Konu
TMK m.161-163 (Zina, Hayata Kast, Pek Kötü Davranış, Haysiyetsiz Yaşam, Suç İşleme)	Özel boşanma sebepleri
TMK m.164-165 (Terk, Akıl Hastalığı)	Özel boşanma sebepleri
TMK m.166/1-2 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması)	Genel boşanma sebebi, çekişmeli boşanma
TMK m.166/3 (Anlaşmalı Boşanma)	1 yıllık evlilik şartı + protokol + hâkim onayı
TMK m.169 (Hâkimin Tedbirleri)	Dava süresince tedbir nafakası, velayet, konut
TMK m.174 (Maddi-Manevi Tazminat)	Kusurlu eşten tazminat
TMK m.175 (Yoksulluk Nafakası)	Yoksulluğa düşecek tarafa süresiz nafaka
TMK m.176 (Toplu/İrat Nafaka, Uyarlama)	Nafaka şekli, artırım/indirim, kaldırılma
TMK m.182-183 (Velayet, Kişisel İlişki)	Çocuğun velayeti, görüşme hakkı
TMK m.185 (Evlilik Birliği)	Eşler arası eşitlik, müşterek karar
TMK m.194 (Aile Konutu)	Eşin rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi
TMK m.202 (Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi)	Yasal mal rejimi
TMK m.225-241 (Mal Rejiminin Tasfiyesi)	Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı
TMK m.328 (Çocuğa Yardım/İştirak Nafakası)	Reşit olmayan çocuğa nafaka, reşit ve eğitim görende devam
TMK m.364 (Yardım Nafakası)	Üstsoy-altsoy ve kardeşler arası yardım nafakası
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun	Tedbir kararı, uzaklaştırma, elektronik kelepçe
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulleri Kanunu	Aile mahkemesi görev ve yetkisi

Sık Sorulan Sorular

Eşim varlığını kardeşine devretti, ne yapabilirim?

TMK m.229 uyarınca son bir yıl içindeki karşılıksız kazandırmalar edinilmiş mallara eklenir. Üçüncü kişiye karşı TMK m.241 tasarrufun iptali davası açılabilir; iyiniyetli kazanımlar korunur.

Şirket hissem edinilmiş mal sayılır mı?

Evlilik içinde kurulmuş veya satın alınmış şirket hissesi edinilmiş maldır. Evlilik öncesi hisse kişisel mal olmakla birlikte değer artışı denkleştirmeye konu olabilir.

Bilirkişi raporu nasıl hazırlanır?

Aile mahkemesi gayrimenkul, mali müşavir, oto eksperi gibi ihtisas bilirkişilerine envanter ve değerleme yaptırır. Tapu, banka, SGK, vergi kayıtları talep edilir.

Boşanma kararı kesinleşmeden tasfiye olur mu?

Hayır. Tasfiye davası boşanma davasının kesinleşmesini bekleyici sorun yapar. Boşanma kesinleşmedikçe katılma alacağı muaccel olmaz.