İhtiyati Haciz ve İhtiyati Tedbir: Farklar, Başvuru, İtiraz
Kısa cevap: İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir; alacaklının veya hak sahibinin, henüz dava sonuçlanmadan alacağının veya hakkının güvenceye alınmasını sağlayan geçici hukuki koruma tedbirleridir. Biri İcra İflas Kanunu’nda, diğeri Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiştir.
İhtiyati Haciz (İİK m.257-268)
İhtiyati haciz; vadesi gelmiş para alacakları için, alacaklının alacağını güvenceye almak amacıyla borçlunun malvarlığına geçici el konulmasıdır.
- Alacak, rehinle temin edilmemiş bir para borcu olmalıdır (m.257/1)
- Alacak vadesi gelmiş olmalıdır (m.257/1)
- İstisnai hallerde vadesi gelmemiş alacaklar için de mümkündür (m.257/2)
- Mahkemece uygun teminat istenir; sabit bir oran yoktur. İlama dayanan alacakta teminat aranmaz, ilam niteliğindeki belgede mahkeme takdir eder (m.259)
- Alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde icra dairesinden kararın infazını istemelidir (m.261); dava veya takipten önce uygulanan hacizde, haczin uygulanmasından (alacaklının yokluğunda yapılmışsa tutanağın kendisine tebliğinden) itibaren 7 gün içinde takip talebinde bulunmalı veya dava açmalıdır (m.264)
İhtiyati Tedbir (HMK m.389-399)
İhtiyati tedbir; uyuşmazlık konusu hakkında, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ya da tamamen imkânsız hâle geleceği veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın ya da ciddi bir zararın doğacağı endişesi bulunduğunda verilen geçici koruma kararıdır (HMK m.389/1).
- Uyuşmazlık konusu hakkında istenir; çekişmesiz yargı işlerinde de verilebilir (HMK m.389)
- Talep dilekçesinde tedbirin sebebi ve türü açıkça gösterilir, esas yönünden haklılık yaklaşık olarak ispat edilir (HMK m.390/3)
- Kural olarak teminat gösterilir; resmî belge veya kesin delil ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme gerekçeli olarak teminat almayabilir (HMK m.392)
Görevli ve Yetkili Mahkeme
İhtiyati hacze İİK m.50’ye göre yetkili mahkeme karar verir (İİK m.258). İhtiyati tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise asıl davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir (HMK m.390/1).
Uygulama ve İtiraz
İhtiyati tedbir kararının uygulanması, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde istenmelidir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.393). Dava açılmadan önce verilen tedbirde, uygulamanın istendiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davanın açılması gerekir (HMK m.397/1). Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire, uygulamada hazırsa uygulamadan, değilse uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir (HMK m.394). İtirazda tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin sebepler ileri sürülebilir; itiraz, mahkemece aksine karar verilmedikçe tedbirin uygulanmasını durdurmaz (HMK m.394). İhtiyati hacizde ise borçlu, dayanılan sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir (İİK m.265).
Haksız Tedbirin Tazminat Sorumluluğu
Lehine ihtiyati tedbir kararı verilen taraf, talep anında haksız olduğu anlaşılırsa ya da tedbir kendiliğinden kalkar veya itiraz üzerine kaldırılırsa, haksız tedbir nedeniyle doğan zararı tazminle yükümlüdür. Tazminat davası esas hakkındaki davanın karara bağlandığı mahkemede açılır; dava açma hakkı hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar (HMK m.399). İhtiyati hacizde de alacaklı, haksız çıkarsa haciz yüzünden borçlunun ve üçüncü kişilerin uğradığı zarardan sorumludur (İİK m.259).
İlgili Mevzuat
Sıkça Sorulan Sorular
İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasındaki fark nedir?
İhtiyati haciz kural olarak rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacakları için İİK’da düzenlenmiştir; vadesi gelmemiş borçta yalnız m.257/2’deki hâllerde istenebilir. İhtiyati tedbir, HMK m.389’daki tehlike ve zarar koşulları varsa uyuşmazlık konusu hakkında verilir.
Teminat oranı nedir?
İİK m.259 sabit bir oran öngörmez; mahkemece uygun teminat istenir, ilama dayanan alacakta teminat aranmaz, ilam niteliğindeki belgede mahkeme takdir eder. İhtiyati tedbirde kural teminat göstermektir; talep resmî belgeye veya başka kesin delile dayanıyor ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme gerekçesini belirterek teminat almayabilir (HMK m.392).
İtiraz süresi ne kadar?
İhtiyati hacizde borçlu, huzuruyla yapılan hacizde haczin uygulanmasından, aksi hâlde haciz tutanağının tebliğinden itibaren 7 gün içinde (İİK m.265); ihtiyati tedbirde karşı taraf, uygulamada hazırsa uygulamadan, değilse uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir (HMK m.394).
Haksız tedbirde tazminat ne zaman istenir?
Haksız ihtiyati tedbir nedeniyle tazminat davası açma hakkı, esas hükmün kesinleşmesinden veya tedbir kararının kalkmasından itibaren bir yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar (HMK m.399/3).
İlgili Sayfalar
- İcra ve İflas Hukuku
- Ticaret Hukuku
- İhtiyati Tedbir (HMK m.389-399) Rehberi
- İİK m.257 İhtiyati Haciz Kararı Rehberi
Hangi tedbirin istenebileceği, teminat ve süreler alacağın niteliğine ve dosyanın durumuna göre değişir; bu nedenle somut dosyanın incelenmesi gerekir.
Son güncelleme: 12 Kasım 2026
