Kripto Hukuku

Market maker (piyasa yapıcı), borsa emir defterine sürekli alış ve satış emirleri girerek likidite sağlayan profesyonel oyunculardır. Türkiye’de bu faaliyet 7518 sayılı Kanun çerçevesinde lisans gerektirir.

Kripto opsiyon işlemleri, belirli bir vade ve fiyatta kripto varlık alma/satma hakkı veren türev sözleşmelerdir. Deribit, yurt dışı kripto borsası gibi platformlarda işlem gören opsiyonların Türk vergi mevzuatındaki yeri özel önem taşır.

Kripto ATM (Bitcoin ATM/BATM), nakit ile kripto varlık alım-satımı sağlayan fiziki cihazlardır. Türkiye’de 7518 sayılı Kanun çerçevesinde lisans gerektirir ve sıkı MASAK denetimine tabidir. Av. Bilal ALYAR (Sicil 54965).

Yaptırım atlatma (sanctions evasion), kripto varlıkların OFAC, AB veya BM yaptırımları altındaki kişi/kuruluş ile gizli işlem amacıyla kullanılmasıdır. Tornado Cash davası gibi örneklerle uluslararası soruşturmalar artmıştır.

FATF kara liste (high-risk jurisdictions), İran ve Kuzey Kore gibi kara para aklama ve terörün finansmanı yönünden yüksek riskli ülkeleri kapsar. Bu ülkelerle yapılan kripto işlemler ciddi yasal sonuçlar doğurabilir.

FATF (Financial Action Task Force / Mali Eylem Görev Gücü), küresel kara para aklama ve terörün finansmanı ile mücadele standartlarını belirler. Türkiye 2021-2024 döneminde gri listede yer almış, 2024’te listeden çıkmıştır.

Cross-chain bridge (zincirler arası köprü) hack’leri, kripto endüstrisinin en büyük zarar kaynaklarından biridir. Ronin, Wormhole, Nomad gibi protokollerde milyarlarca dolar kayıp yaşanmıştır. Türk yatırımcılar açısından hukuki çareler sınırlıdır.

Layer 2 (L2) ölçeklendirme çözümleri olan Arbitrum, Optimism, Polygon, Base ve zkSync, Ethereum üzerindeki yüksek gas ücretlerini düşürür. Bu rehber, L2 ağlarındaki işlemlerin Türk vergi ve hukuk sistemindeki yerini açıklar.

Lightning Network, Bitcoin ana zinciri üzerinde ikinci katman (Layer 2) çözüm olarak hızlı ve düşük maliyetli mikro ödemeler sağlar. Türkiye’de TCMB 2021/19 yönetmeliği gölgesinde özel hukuki değerlendirme gerektirir.

OTC (Over-The-Counter / tezgah üstü) işlemler, borsa emir defterine yansımadan iki taraf arasında doğrudan gerçekleşen büyük hacimli kripto alım-satımlarıdır. Yüksek tutarlı işlemlerde fiyat etkisini azaltır ancak hukuki riskler doğurabilir.

Perpetual futures (vadesiz vadeli sözleşmeler), kripto borsalarda yüksek kaldıraçla işlem yapma imkânı sunan türev ürünlerdir. Türkiye’de yerli platformlarda yasal çerçeve sınırlı olup yurt dışı borsa kullanımı çeşitli riskler doğurabilir.

Bitcoin spot ETF (Exchange-Traded Fund), 2024’te ABD SEC tarafından onaylanan ve geleneksel borsa hisseleri gibi alınıp satılabilen kripto para fonlarıdır. Türkiye’de doğrudan listelenmemiş olsa da yurt dışı brokerlar üzerinden Türk yatırımcıların erişimi mümkündür.