Kısa cevap: Ticari dava, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili uyuşmazlıklar ile tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ticaret Kanunu m.4’te sayılan konulardan doğan davalardır. Bu davalara asliye ticaret mahkemesi bakar (TTK m.5). Konusu para olan alacak ve tazminat davalarında önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).
Son güncelleme: 13 Kasım 2026
Ticari bir alacak, sözleşme ya da tazminat uyuşmazlığında ilk bakılacak üç şey şunlardır: dava ticari dava mı, hangi mahkemede açılacak ve dava açmadan önce arabulucuya gitmek gerekiyor mu? Bunlardan biri atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilebilir. Aşağıda bu soruları ve davanın işleyişini kanun metnine dayanarak kısaca anlatıyorum.
İlgili konu: Ticari uyuşmazlıklarda tahkim
Ticari Davanın Tanımı
TTK m.4/1 iki ayrı grup sayar. Birincisi, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davalarıdır. Burada belirleyici olan, uyuşmazlığın iki tarafın işletmesini de ilgilendirmesidir; uygulamada bunlara nispi ticari dava denir.
İkinci grupta tarafların tacir olup olmadığına bakılmaz. Şu düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan davalar ticari dava sayılır; bunlara mutlak ticari dava denir:
- Türk Ticaret Kanunu’nun kendisi (çek, bono ve poliçe gibi kıymetli evrak da bu Kanunda düzenlenir),
- Türk Medeni Kanunu’nun rehin karşılığında ödünç verme işiyle uğraşanlara ilişkin m.962-969 hükümleri,
- Türk Borçlar Kanunu’nun işletme devri ve birleşmesi, rekabet yasağı, yayın, kredi mektubu ve kredi emri, komisyon, tacir yardımcıları, havale ve saklama sözleşmelerine ilişkin maddelerde sayılan hükümleri,
- fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuat,
- borsa, sergi, panayır, pazar ve antrepolara ilişkin özel hükümler,
- bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemeler.
Herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bu kapsamın dışındadır (TTK m.4/1 son cümle).
İki tacir arasındaki her uyuşmazlık da kendiliğinden asliye ticaret mahkemesine gitmez. Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri (6502 sayılı Kanun m.73), işçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda iş mahkemeleri görevlidir (7036 sayılı Kanun m.5). TTK m.5/1’deki “aksine hüküm bulunmadıkça” kaydı bu tür özel görev kurallarını saklı tutar.
Görevli Mahkeme
Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değeri veya tutarı ne olursa olsun, tüm ticari davalara ve ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine asliye ticaret mahkemesi bakar (TTK m.5/1). Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisidir; göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır (TTK m.5/3). Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan bir yargı çevresinde görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez; asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder (TTK m.5/4).
Zorunlu Arabuluculuk
TTK m.4’te ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A-1). Ayrıntılar için ticari arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.
Sürecin ana kuralları TTK m.5/A ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A’dadır:
- Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A-2).
- Davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu onaylı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklemezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (6325 m.18/A-2).
- Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmaması nedeniyle arabuluculuk faaliyeti sona erdiğinde, katılmayan taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur (6325 m.18/A-11).
- Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 m.18/A-15).
- Taraflar arasında tahkim sözleşmesi varsa ya da özel kanunda tahkim veya başka bir alternatif yol zorunluysa dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz (6325 m.18/A-18).
Basit ve Yazılı Yargılama Usulü
Ticari davalarda deliller ve bunların sunulması Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na tabidir; miktar veya değeri bir milyon Türk lirasını geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır (TTK m.4/2). Bu parasal sınır, HMK ek madde 1’in birinci fıkrasına göre artırılır; bu yüzden dava tarihindeki güncel sınır ayrıca kontrol edilmelidir. Basit usul kapsamına girmeyen ticari davalar yazılı yargılama usulüyle görülür. Ayrıca ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi geçici hukuki koruma talepleri, değerine bakılmaksızın basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-c).
Basit usulde taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez (HMK m.317/3). Cevap süresi her iki usulde de dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; ek süre basit usulde en fazla iki hafta (HMK m.317/2), yazılı usulde en fazla bir ay olabilir (HMK m.127).
Ticari Defterlerin Delil Niteliği
Her tacir ticari defter tutmak ve ticari işlemlerini, borç ve alacak ilişkilerini defterlerinde açıkça göstermek zorundadır (TTK m.64/1). Defterler, envanterler, finansal tablolar, alınan ticari mektuplar, gönderilenlerin suretleri ve kayıtların dayandığı belgeler on yıl saklanır (TTK m.82/1, m.82/5).
Ticari davalarda mahkeme, tarafların defterlerinin ibrazına kendiliğinden ya da talep üzerine karar verebilir (HMK m.222/1; TTK m.83/1). Defterlerin delil olabilmesi için kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve kayıtların birbirini doğruluyor olması gerekir (HMK m.222/2). Bu şartlara uygun defter, sahibi lehine ancak diğer tarafın aynı şartlara uygun tutulmuş defterlerindeki kayıtlar buna aykırı değilse, diğer taraf defterlerini ibraz etmiyorsa yahut kayıtların aksi senet veya başka kesin delille ispatlanmamışsa delil olarak kabul edilebilir; karşı tarafın defterlerinde o konuda hiç kayıt yoksa sahibi lehine kullanılamaz (HMK m.222/3). Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve kayıtları birbirini doğrulamayan defter kayıtları sahibi aleyhine delil olur (HMK m.222/4). Defter düzeniyle ilgili ayrıntı için ticari defter tutma yükümlülüğü yazısına bakılabilir.
Ticari Davalarda İhtiyati Tedbir ve Haciz
Rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağının alacaklısı, borçlunun mallarının, alacaklarının ve diğer haklarının ihtiyaten haczini isteyebilir. Vadesi gelmemiş alacakta ise ihtiyati haciz yalnız borçlunun belli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyor ya da kaçıyorsa yahut bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunuyorsa istenebilir (İİK m.257). Alacaklı, alacağını ve gerekiyorsa haciz sebebini mahkemeyi ikna edecek delillerle göstermek zorundadır (İİK m.258). Alacak bir ilama dayanmıyorsa teminat gösterilir; haksız çıkılırsa borçlunun ve üçüncü kişilerin zararından sorumluluk doğar (İİK m.259). Dava veya takipten önce konulan ihtiyati hacizde, haczin uygulanmasından, haciz yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunulmalı ya da dava açılmalıdır (İİK m.264/1).
Uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir de istenebilir. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesi önemli ölçüde zorlaşacak ya da tamamen imkânsız hâle gelecekse veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilirse tedbir kararı verilebilir (HMK m.389). Talep eden, tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmeli ve haklılığını yaklaşık olarak ispat etmelidir (HMK m.390/3). Dava açılmadan önce verilen tedbirde, kararın uygulanmasının istendiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas dava açılmazsa tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1). Arabuluculuk süreci içinde bu dava açma süreleri, başvurudan son tutanağa kadar işlemez (6325 m.18/A-16).
Önemli Süreler
| İşlem | Süre | Kaynak |
| Dava şartı arabuluculuk | 6 hafta + en fazla 2 hafta uzatma | TTK m.5/A-2 |
| Son tutanağı sonradan sunma | 1 hafta (kesin süre) | 6325 m.18/A-2 |
| Cevap dilekçesi | 2 hafta (basit ve yazılı usul) | HMK m.317/2, m.127 |
| Dava öncesi ihtiyati tedbirden sonra dava | 2 hafta | HMK m.397/1 |
| Dava öncesi ihtiyati hacizden sonra takip veya dava | 7 gün | İİK m.264/1 |
| İstinaf | 2 hafta (ilamın tebliğinden) | HMK m.345 |
| Temyiz | 2 hafta (temyizi kabil bölge adliye mahkemesi kararının tebliğinden) | HMK m.361 |
Özel kanunlarda farklı süreler bulunabilir; HMK m.345 de istinafa ilişkin özel kanun hükümlerini saklı tutar.
İlgili Konular
Ticari davaların büyük kısmı alacak, sözleşme ve rekabet uyuşmazlıklarından çıkar. Haksız rekabet iddiaları için haksız rekabet davası, çek ve senet alacakları için kambiyo senetlerine dayalı takip, borçlunun ödeme güçlüğü söz konusuysa iflas davası rehberi yazılarına bakabilirsiniz. Ortaklar arası ve şirket içi uyuşmazlıklar ayrı bir konudur; bunun için şirket avukatı sayfası hazırlanmıştır. Ticari uyuşmazlıklarda büro hizmetinin kapsamı ticaret avukatı sayfasında anlatılıyor.
Büro Kartal’da
Büro Kartal/İstanbul’dadır; konum bilgisi için Kartal avukat sayfasına bakabilirsiniz. Bir ticari uyuşmazlıkta hangi yolun izleneceği; sözleşmeye, faturalara, defter kayıtlarına ve yazışmalara bağlıdır. Bu nedenle somut dosyanın ayrıca incelenmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Tacirler arasındaki tüm uyuşmazlıklar ticari dava mıdır?
Hayır. Nispi ticari dava için uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması gerekir (TTK m.4/1). Ayrıca tüketici işlemlerinden doğan davalarda tüketici mahkemesi (6502 m.73), iş ilişkisinden doğan davalarda iş mahkemesi görevlidir (7036 m.5).
Mutlak ticari dava ile nispi ticari dava arasındaki fark nedir?
Nispi ticari davada her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bir uyuşmazlık aranır. Mutlak ticari davada ise tarafların tacir olup olmadığına bakılmaz; uyuşmazlığın TTK m.4/1’de sayılan düzenlemelerden, örneğin Türk Ticaret Kanunu’ndan, fikrî mülkiyet mevzuatından veya bankacılık düzenlemelerinden doğması yeterlidir.
Ticari davada arabuluculuk her zaman şart mıdır?
Hayır. Dava şartı arabuluculuk, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında aranır (TTK m.5/A-1). Taraflar arasında tahkim sözleşmesi varsa bu hükümler uygulanmaz (6325 m.18/A-18).
Arabuluculuk aşaması zamanaşımını etkiler mi?
Evet. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 m.18/A-15).
Ticari davada temerrüt faizi nasıl belirlenir?
Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa kanuni faiz oranı uygulanır. Ancak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kısa vadeli avanslar için uyguladığı oran daha yüksekse, ticari işlerde sözleşme olmasa bile temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2).
Ticari defterler kendi sahibi lehine delil olur mu?
Şartları varsa olur. Defterin usulüne uygun tutulmuş ve onaylatılmış olması, kayıtlarının birbirini doğrulaması; ayrıca diğer tarafın aynı şartlara uygun defterlerindeki kayıtların buna aykırı olmaması, diğer tarafın defterlerini ibraz etmemesi yahut kayıtların aksinin senet veya kesin delille ispatlanmamış olması gerekir (HMK m.222/2-3).
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut ticari uyuşmazlık için dosyanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Resmi Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A, 64, 82, 83
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.127, 222, 316, 317, 345, 361, 389, 390, 397
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257-259, 264
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.2
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz.
