Firar ve İzin Tecavüzü Suçları ve Cezaları (2026)

Askeri Ceza Kanunu 66-67 ve TCK’nın ilgili hükümleri çerçevesinde firar ve izin tecavüzü suçları, TSK mensuplarının askerlik görevini yerine getirmeyerek birliğini terk etmesi veya izin süresinin sonunda dönmemesi eylemlerini cezalandırır. 2017 reformu ile bu davalar sivil mahkemelerde görülmektedir.

Firar Suçu ve Süresi

72 saatten fazla süreyle birlik/görev yerini izinsiz terk eden asker firar suçu işler. 7 güne kadar 1 ay – 2 yıl, 7-15 gün arası 6 ay – 3 yıl, 15 günden fazla 1-5 yıl hapis cezası öngörülür. Yurt dışına firar halinde ceza artırılır.

İzin Tecavüzü

24-72 saat arasında izinsiz kalma izin tecavüzü suçudur. Disiplin cezası yanında cezai yaptırım da uygulanabilir. Süresi uzadıkça firar suçu kapsamına girer. Geçerli mazeret (hastalık, kaza, ulaşım) varsa savunmada değerlendirilir.

Belirleyici Eşik: Altı Gün (1632 sayılı Kanun m.66)

Firar ve izin tecavüzünde tüm tartışma tek bir sayıda düğümlenir: altı gün. 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu m.66/1 iki ayrı hali düzenler ve ikisi için de bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörür:

• Firar (m.66/1-a): Kıt’asından veya görevi icabı bulunmak zorunda olduğu yerden izinsiz olarak altı günden fazla uzaklaşanlar.
• İzin tecavüzü (m.66/1-b): Kıt’asından veya görevini yapmakta olduğu yerden izin, istirahat veya hava değişimi alarak ayrılanlardan, dönmeye mecbur bulundukları günden itibaren altı gün içerisinde özürsüz olarak gelmeyenler.

İki halin ayırımı önemlidir: firarda ayrılma izinsizdir; izin tecavüzünde ayrılma hukuka uygundur, sorun dönüş gününde başlar. İzin tecavüzünde süre, iznin bittiği günden değil dönmeye mecbur olunan günden hesaplanır ve özür ileri sürülebilir. Hastalık, ulaşımın kesilmesi, doğal afet gibi hallerde alınan rapor ve resmî belgeler bu nedenle en önemli savunma unsurudur.

Cezayı ağırlaştıran haller: alt sınır iki yıl

m.66/2 uyarınca aşağıdaki hallerde hapis cezası iki yıldan aşağı olamaz:

• Suçlu; silah, mühimmat ve bunların teçhizat veya nakil vasıtalarından ve hayvanlardan birini veya ordu hizmetine tahsis edilen herhangi bir şeyi beraberinde götürmüş ise,
• Suçlu hizmet yaparken kaçmış ise,
• Suçlu mükerrir ise.

Ayrıca seferberlikte bu maddede yazılı mehiller yarıya indirilir; yani altı günlük süre seferberlik halinde yarısına iner.

Kendiliğinden geri gelmek cezayı yarıya kadar indirir (m.73)

Uygulamada en çok sorulan konu teslim olmanın etkisidir. Kanun bunu açıkça düzenler: “Kaçak, kaçtığından altı hafta, seferberlikte bir hafta içinde kendiliğinden geri gelirse yukarıki maddelere göre verilecek cezalar yarısına kadar indirilir.”

Buradaki iki kayda dikkat edilmelidir. Birincisi süre: indirimden yararlanmak için dönüşün kaçılan tarihten itibaren altı hafta içinde gerçekleşmesi gerekir. İkincisi biçim: dönüşün kendiliğinden olması aranır; yakalanarak teslim edilme bu hükmün kapsamına girmez. Bu nedenle teslim olma kararı alındığında, başvurunun tarihi ve iradiligi tutanakla kayıt altına alınmalıdır; altı haftalık sürenin son günlerinde beklemek doğrudan ceza farkı doğurur.

Mevzuat metni: 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu.

Bedelli ve Dövizli Askerlik

Bedelli askerlik yapanlar için de eğitim süresince (3-4 hafta) firar ve izin tecavüzü suçları uygulanır. Eğitim döneminden kaçma, ağır yaptırımlara tabidir.

Yakalama ve Kendiliğinden Gelme

Firari asker yakalanırsa suç gereği ceza uygulanır. Kendiliğinden geri dönen askerin cezası indirilir; özellikle 7 gün içinde dönenler için suçun manevi unsuru tartışılır. Pişmanlık indirimi ve erteleme mümkündür.

Savunma Stratejileri

Geçerli mazeret (kaza, hastalık, aile ölümü), ruhsal durum, yanlış bilgilendirme, askerlik kayıt hatası savunmada ileri sürülebilir. Psikiyatrik muayene ile manevi unsur eksikliği ispatlanabilir. HAGB ve ertelemeden yararlanma ilk mahkumiyetler için mümkündür.

Sıkça Sorulan Sorular

Ailevi bir mazeretim vardı firar sayılır mı?

Yazılı belge ile ispatlanan ağır mazeretler (ölüm, ciddi hastalık) manevi unsurun eksikliğini gösterebilir; mahkeme takdir eder.

Kendim geri dönersem cezam ne olur?

Cezada indirim uygulanır; özellikle 7 gün içinde dönenler için indirim oranı yüksektir.

Yurt dışına firarda ceza kaç yıl?

Temel cezaya yarı oranında artırım uygulanır; 6 yıla kadar hapis öngörülebilir.

Firar dosyamda HAGB mümkün mü?

İlk kez suç işliyorsanız ve diğer HAGB koşulları varsa mümkündür; cezanın 2 yıl altı olması gerekir.

İlgili Mevzuat ve Yararlı Kaynaklar

Başvurulacak Kurumlar

• Cumhuriyet Başsavcılığı — şikayet ve suç duyurusu
• Sulh Ceza Hakimliği — tutuklama, adli kontrol, arama itirazı
• Asliye/Ağır Ceza Mahkemesi — kovuşturma
• Bölge Adliye Mahkemesi — istinaf
• Yargıtay Ceza Daireleri — temyiz
• İnfaz Hakimliği — infaz işlemleri (4675 SK)
• Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü — sicil başvuru

Genel bilgilendirme niteliğindedir; somut dosyanız için uzman değerlendirmesi gereklidir.

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda