Firar ve İzin Tecavüzü Suçları ve Cezaları (2026)

Askerî Ceza Kanunu m.66-68 ve m.73 hükümleri çerçevesinde firar ve izin tecavüzü suçları, TSK mensuplarının askerlik görevini yerine getirmeyerek birliğini terk etmesi veya izin süresinin sonunda dönmemesi eylemlerini cezalandırır. Askerî mahkemeler kaldırıldığından bu davalar bugün adli yargıda, kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür.

Firar Suçu ve Süresi

Kıtasından veya görev yerinden izinsiz olarak altı günden fazla uzaklaşan asker kişi bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır (ACK m.66/1-a). Silah veya teçhizat götürme, hizmet sırasında kaçma ve tekerrür hâllerinde ceza iki yıldan aşağı olamaz; seferberlikte süreler yarıya iner. Yabancı ülkeye firar ACK m.67’de ayrıca düzenlenmiştir.

İzin Tecavüzü

İzin, istirahat veya hava değişimi alarak ayrılan kişinin dönmesi gereken günden itibaren altı gün içinde özürsüz dönmemesi izin tecavüzüdür (ACK m.66/1-b). Geçerli mazeret (hastalık, kaza, ulaşım) varsa savunmada değerlendirilir.

Belirleyici Eşik: Altı Gün (1632 sayılı Kanun m.66)

Firar ve izin tecavüzünde tüm tartışma tek bir sayıda düğümlenir: altı gün. 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu m.66/1 iki ayrı hali düzenler ve ikisi için de bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörür:

• Firar (m.66/1-a): Kıt’asından veya görevi icabı bulunmak zorunda olduğu yerden izinsiz olarak altı günden fazla uzaklaşanlar.
• İzin tecavüzü (m.66/1-b): Kıt’asından veya görevini yapmakta olduğu yerden izin, istirahat veya hava değişimi alarak ayrılanlardan, dönmeye mecbur bulundukları günden itibaren altı gün içerisinde özürsüz olarak gelmeyenler.

İki halin ayırımı önemlidir: firarda ayrılma izinsizdir; izin tecavüzünde ayrılma hukuka uygundur, sorun dönüş gününde başlar. İzin tecavüzünde süre, iznin bittiği günden değil dönmeye mecbur olunan günden hesaplanır ve özür ileri sürülebilir. Hastalık, ulaşımın kesilmesi, doğal afet gibi hallerde alınan rapor ve resmî belgeler bu nedenle en önemli savunma unsurudur.

Cezayı ağırlaştıran haller: alt sınır iki yıl

m.66/2 uyarınca aşağıdaki hallerde hapis cezası iki yıldan aşağı olamaz:

• Suçlu; silah, mühimmat ve bunların teçhizat veya nakil vasıtalarından ve hayvanlardan birini veya ordu hizmetine tahsis edilen herhangi bir şeyi beraberinde götürmüş ise,
• Suçlu hizmet yaparken kaçmış ise,
• Suçlu mükerrir ise.

Ayrıca seferberlikte bu maddede yazılı mehiller yarıya indirilir; yani altı günlük süre seferberlik halinde yarısına iner.

Kendiliğinden geri gelmek cezayı yarıya kadar indirir (m.73)

Uygulamada en çok sorulan konu teslim olmanın etkisidir. Kanun bunu açıkça düzenler: “Kaçak, kaçtığından altı hafta, seferberlikte bir hafta içinde kendiliğinden geri gelirse yukarıki maddelere göre verilecek cezalar yarısına kadar indirilir.”

Buradaki iki kayda dikkat edilmelidir. Birincisi süre: indirimden yararlanmak için dönüşün kaçılan tarihten itibaren altı hafta içinde gerçekleşmesi gerekir. İkincisi biçim: dönüşün kendiliğinden olması aranır; yakalanarak teslim edilme bu hükmün kapsamına girmez. Bu nedenle teslim olma kararı alındığında, başvurunun tarihi ve iradiliği tutanakla kayıt altına alınmalıdır; altı haftalık sürenin son günlerinde beklemek doğrudan ceza farkı doğurur.

Mevzuat metni: 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu.

Bedelli Askerlikte Firar

Bedelli askerlikte temel askerlik eğitimi süresince de firar ve izin tecavüzü hükümleri uygulanabilir. Eğitim döneminden kaçma, ağır yaptırımlara tabidir.

Yakalama ve Kendiliğinden Gelme

Altı günlük süre (yabancı ülkeye firarda üç gün) dolmadan yakalanan kişiye iki aydan altı aya kadar hapis cezası verilir (ACK m.68); süre dolduktan sonra yakalanırsa m.66 veya m.67 uygulanır. Kaçtığı tarihten itibaren altı hafta içinde kendiliğinden geri dönen askerin cezası yarısına kadar indirilir (ACK m.73).

7179 Sayılı Askeralma Kanunu ile İlişkisi: Soruşturma İzni Şartı

1632 sayılı Kanun’daki altı günlük firar ve izin tecavüzü tanımları, 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 3. maddesinde de aynı şekilde yer alır. 7179 sayılı Kanunun 30. maddesine göre, süre dolduktan sonra düzenlenen suç dosyası doğrudan Cumhuriyet savcılığına gönderilmez; önce soruşturma izni vermeye yetkili komutan veya askerî kurum amirinin izni gerekir, izin verilirse dosya yetkili Cumhuriyet savcılığına gönderilir. Haklarında yakalama kararı bulunmayan ve kendiliğinden askerlik şubesine gelen yükümlüler serbest biçimde birliğine sevk edilir, kendilerine yol ve iaşe bedeli ödenmez.

Savunma Stratejileri

Geçerli mazeret (kaza, hastalık, aile ölümü), ruhsal durum, yanlış bilgilendirme, askerlik kayıt hatası savunmada ileri sürülebilir. Psikiyatrik muayene, manevi unsur bakımından değerlendirilebilir. Sırf askerî suçlarda HAGB ve ertelemenin ceza süresine bağlı özel sınırları vardır (ACK Ek m.17, m.47).

Sıkça Sorulan Sorular

Ailevi bir mazeretim vardı firar sayılır mı?

Yazılı belge ile ispatlanan ağır mazeretler (ölüm, ciddi hastalık) manevi unsurun eksikliğini gösterebilir; mahkeme takdir eder.

Kendim geri dönersem cezam ne olur?

Kaçtığınız tarihten itibaren altı hafta içinde kendiliğinden dönerseniz ceza yarısına kadar indirilir (ACK m.73); yakalanarak getirilme bu indirimden yararlandırmaz.

Yurt dışına firarda ceza kaç yıl?

Yabancı ülkeye firar ACK m.67’de ayrı suçtur; cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Silah götürme, hizmet sırasında kaçma veya tekerrür hâlinde üç yıldan yedi yıla kadardır.

Firar dosyamda HAGB mümkün mü?

Firar sırf askerî suçtur: sonuç ceza altı ay veya daha fazlaysa HAGB uygulanmaz (ACK Ek m.17), üç ay veya daha fazlaysa ertelenmez (ACK m.47). ACK m.66’nın alt sınırı bir yıl olduğundan HAGB ancak indirimlerden sonra bu sınırların altına inilirse gündeme gelebilir.

İlgili Yargı Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, ACK m.73’ü kanunda özel olarak düzenlenmiş bir etkin pişmanlık hükmü olarak nitelendirmiş; maddedeki “kaçak” ifadesinin hem kıtasından kaçmayı ya da izin veya hava değişiminden dönmemeyi (ACK m.66) hem de yurt dışına firarı (ACK m.67) kapsadığını, indirimden yararlanmak için altı hafta içinde kendiliğinden dönme veya teslim olma iradesiyle hareket edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2022/304, K.2024/152, 03.04.2024).

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, firar ve izin tecavüzü suçlarının mütemadi (kesintisiz) suçlardan olduğunu; suçun, failin kendiliğinden birliğine dönmesi, yetkili makamlarca yakalanması veya birliğine dönmek amacıyla resmî bir mercie başvurmasıyla tamamlandığını, bu ana kadar geçen sürenin tek bir suç sayıldığını vurgulamıştır (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E.2025/6694, K.2026/3357, 26.03.2026).

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, yabancı ülkeye firarın (ACK m.67) maddi unsurunu izinsiz olarak ülke sınırları dışına çıkıp orada en az üç gün geçirmiş olmak şeklinde açıklamış; yurt dışına çıkış izni olmaksızın, yurt içinde kullanılmak üzere alınan izni yurt dışında geçirip kanunda öngörülen süreden fazla kalan asker kişinin de aynı suçu işlediğini kabul etmiştir (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E.2021/5515, K.2023/2296, 13.03.2023).

Genel bilgilendirme niteliğindedir; somut dosyanız için uzman değerlendirmesi gereklidir.

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda