Er ve Erbaş Hakları, Dilekçe ve Şikayet Yolları (2026)

Er ve erbaş olarak askerlik yapan kişilerin Anayasa md. 74 kapsamında dilekçe hakkı ve şikayet yolları vardır. Askerlik görevi sırasında karşılaşılan haksızlıklara karşı disiplin amirliğine, birlik komutanlığına, tabur-alay-tugay düzeyinde ve Kuvvet Komutanlığına başvuru mekanizmaları işletilir. Milli Savunma Bakanlığı ve TBMM Dilekçe Komisyonu da başvurulabilir.

Temel Haklar ve Askerlik

Er ve erbaşlar askerlik statüsü nedeniyle bazı temel haklarından kısıtlı yararlanır; ancak savunma, dilekçe, sağlık, eşit muamele, işkence ve kötü muamele yasağı gibi çekirdek haklar korunur. AİHM içtihadı askeri hizmette insan haklarının temel kriterlerini belirler.

Dilekçe ve Başvuru Kanalları

Birlik dilekçe kutusu, disiplin amirliğine doğrudan başvuru, Asker Alma Bölge Başkanlığı, Kuvvet Komutanlığı, MSB Halkla İlişkiler, TBMM Dilekçe Komisyonu başvuru kanallarıdır. Her başvuru yazılı olmalı, tarih ve imzalı olmalıdır.

Hastalık ve Sağlık Raporu

Askerlik süresince hastalanan er-erbaş revir muayenesi, askeri hastane sevki ve gerekirse sivil hastane tedavisi hakkına sahiptir. Sağlık raporu ile tecil, dönem dışı terhis, ağır hastalık nedeniyle erken terhis mümkündür.

Kötü Muamele ve Hakaret

Üstlerden veya emsallerden kötü muameleye maruz kalan asker, disiplin amirine veya onun üstüne şikayet dilekçesi verebilir. Cezai nitelikte olan davranışlar (darp, hakaret, tehdit) için Cumhuriyet Savcılığına da ihbar yapılabilir.

İzin ve İzinli İken Haklar

Belirli izin süreleri (yıllık izin, özel izin, sağlık izni, cenaze izni) yasal güvencedir. İzin talebi reddedilirse disiplin amiri karar verir; red gerekçesi açıkça bildirilmelidir. İzin tecavüzünden kaçınılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Askerde telefonumu yanımda bulundurabilir miyim?

Birlik yönetmeliklerine bağlıdır; genellikle belirli saatlerde kullanım izni verilir, eğitim ve görev saatlerinde yasaklanabilir.

Komutanın şikayeti ne zaman sonuçlanır?

3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m.7 uyarınca yetkili makam, başvurunun sonucu veya işlemin safahatı hakkında en geç otuz gün içinde gerekçeli olarak cevap vermek zorundadır; safahat bildirilmişse sonuç ayrıca bildirilir. On beş iş günlük süre ise 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu başvurularına aittir.

Ağır hastalık durumunda erken terhis olur muyum?

Askeri hastane raporu ile malüliyet tespit edilirse erken terhis mümkündür; askerlik süresi tamamlanmış sayılır.

Kötü muameleye uğradım, fotoğraf/video delil olarak kullanılabilir mi?

Evet, dijital deliller Cumhuriyet Savcılığına sunulabilir; gizli kayıt meşru savunma delili olarak kabul edilmektedir.

3071 ve 6413: Süreler ve Şartın Kendi Cümleleri

1. Dilekçenin geçerli olması için üç zorunlu unsur

3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m.4, geçerlilik şartlarını tek cümlede sayar: “Türkiye Büyük Millet Meclisine veya yetkili makamlara verilen veya gönderilen dilekçelerde, dilekçe sahibinin adı-soyadı ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması gerekir.” m.6 ise bu şartları taşımayan, belli bir konuyu ihtiva etmeyen veya yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili dilekçelerin incelenemeyeceğini belirtir. Ad, imza veya adres eksikliği başvuruyu esasa girmeden bitirir.

2. Yanlış makama verilen dilekçe geçersiz değildir

m.5 bu kaygıyı giderir: “Dilekçe, konusuyla ilgili olmayan bir idari makama verilmesi durumunda, bu makam tarafından yetkili idari makama gönderilir ve ayrıca dilekçe sahibine de bilgi verilir.” Başvuru resen ilgili makama iletilir ve başvurana bilgi verilmesi zorunludur.

3. Cevap süresi otuz gündür, on beş gün değil

m.7 kesindir: “… yetkili makamlara yaptıkları başvuruların sonucu veya yapılmakta olan işlemin safahatı hakkında dilekçe sahiplerine en geç otuz gün içinde gerekçeli olarak cevap verilir. İşlem safahatının duyurulması halinde alınan sonuç ayrıca bildirilir.” İki ayrıntı önemlidir: cevap gerekçeli olmalıdır ve “işleminiz devam ediyor” bildirimi yeterli değildir; sonuç ayrıca bildirilmek zorundadır. On beş iş günlük süre bu Kanunun değil, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamındaki bilgi edinme başvurularının süresidir; iki yol karıştırılmamalıdır.

4. TBMM Dilekçe Komisyonu: altmış ve otuz gün

m.8 uyarınca Meclise gönderilen dilekçelerin Dilekçe Komisyonunda incelenmesi ve karara bağlanması altmış gün içinde sonuçlandırılır; ilgili kamu kurum veya kuruluşları Komisyonca gönderilen dilekçeleri otuz gün içinde cevaplandırır. Komisyonun 6253 sayılı Kanunla eklenen yetkileri de güçlüdür: her türlü bilgi ve belgeyi almak, ilgilileri çağırıp bilgi almak, idari denetimin yapılmasını istemek, bilirkişi görevlendirmek ve yerinde inceleme yapmak; kamu kurum ve kuruluşları ile personeli bu taleplere uymakla yükümlüdür.

5. Disiplin cezasına itiraz: iki iş günü

Dilekçe hakkıyla karıştırılmaması gereken ayrı bir yol, disiplin cezasına itirazdır ve süresi çok kısadır. 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu m.41/1: “Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Süresi içinde itiraz edilmez ise ceza kesinleşir.”

Kanun karşı tarafa da süre koyar: itiraz, yetkili üst disiplin amiri tarafından üç iş günü içinde karara bağlanır; ilave inceleme gerekiyorsa bu süre bir katına kadar uzatılabilir. İtiraz haklı görülürse üst disiplin amiri cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. Cezanın tebellüğünden kasıtlı olarak imtina edilmesi halinde durum en az iki imzalı bir tutanakla tespit edilir ve tutanağın tutulduğu tarih tebliğ tarihi sayılır; tebliğten kaçınmak süreyi durdurmaz.

Disiplin kurulu kararları bakımından ise m.42 uyarınca süre tebliğinden itibaren beş iş günüdür ve itiraz bir üst komutanlığın disiplin kuruluna iletilmek üzere yapılır.

6. Amire itiraz her zaman disiplinsizlik değildir

6413 m.15, uyarma cezasını gerektiren haller arasında amiri alenen eleştirmeyi sayar; ancak aynı bentte önemli bir koruma vardır: “Amir tarafından karar verilene kadar astın fikrini savunması veya emrin kanunsuz olduğu hususundaki kanaatini belirtmek için amire yaptığı itiraz, bunları yaparken oluşabilecek diğer disiplinsizlikler saklı kalmak kaydıyla bu kapsamda disiplinsizlik teşkil etmez.” Yani karar verilmeden önce ve usulüne uygun biçimde yapılan itiraz başlı başına ceza sebebi değildir.

Mevzuat metinleri: 3071 sayılı Kanun ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu m.15, m.41 ve m.42.

İlgili Askeri Hukuk Konuları

Şehirlere Göre Askeri Hukuk Hizmetleri

Video Kaynak

Askeri Hukuk konulu detaylı videolar için YouTube kanalımızı ziyaret edebilirsiniz.

Son güncelleme: Nisan 2026. İçerik güncel mevzuat ve Yargıtay/Danıştay içtihadı çerçevesinde hazırlanmıştır.

Resmi Kaynaklar

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda