Dava ve Ceza Zamanaşımı (TCK m.66-68) — Hesaplama ve Kesme Rehberi 2026
Ceza hukukunda zamanaşımı; suçun işlendiği tarihten itibaren belirli bir süre geçtikten sonra kovuşturma yapılamaması (dava zamanaşımı, TCK m.66) veya kesinleşmiş cezanın infaz edilememesi (ceza zamanaşımı, TCK m.68) sonucunu doğuran kamu düzenine ilişkin bir kurumdur. Zamanaşımı re’sen gözetilir; taraflarca ileri sürülmese dahi mahkeme tarafından kendiliğinden incelenir.
Dava Zamanaşımı Süreleri (TCK m.66)
Kanuni cezanın üst sınırına göre süreler belirlenir:
- Ağırlaştırılmış müebbet: 30 yıl
- Müebbet hapis: 25 yıl
- 20 yıldan aşağı olmamak üzere hapis: 20 yıl
- 5 yıldan fazla ve 20 yıldan az: 15 yıl
- 5 yıldan fazla olmayan hapis / adli para cezası: 8 yıl
- Sadece adli para cezası gerektiren: 8 yıl
Çocuklar yönünden bu süreler ile 12-15 yaş için yarısı, 15-18 yaş için üçte ikisi uygulanır (m.66/2).
Ceza Zamanaşımı Süreleri (TCK m.68)
Kesinleşmiş mahkumiyet hükmündeki cezaya göre süreler:
- Ağırlaştırılmış müebbet: 40 yıl
- Müebbet: 30 yıl
- 20 yıl ve daha fazla hapis: 24 yıl
- 5 yıldan fazla hapis: 20 yıl
- 5 yıl ve daha az hapis / adli para cezası: 10 yıl
Zamanaşımının Başlangıcı
Dava zamanaşımı suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Ancak bazı suçlarda özel düzenleme vardır: kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden; çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu bulunan kişilerce işlenen suçlarda ise çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği tarihte başlar.
Kesme Halleri (TCK m.67)
Dava zamanaşımı şu işlemlerle kesilir, kesildikten sonra yeniden işlemeye başlar: (i) şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, (ii) tutuklama kararı, (iii) iddianame düzenlenmesi, (iv) sanıklardan biri hakkında mahkumiyet kararı verilmesi. Kesilme halinde zamanaşımı süresi en fazla yarısı kadar uzayabilir; bu süre de dolduğunda zamanaşımı gerçekleşir (azami süre kuralı).
Durma Halleri
Bazı özel durumlarda zamanaşımı durur: izin/karar alma gereken suçlarda iznin/kararın geciktiği süre, bekletici sorun olduğunda vs. Durma sona erince kaldığı yerden işlemeye devam eder. Kesme ile durma farkı: kesmede süre sıfırlanır ve yeniden başlar; durmada süre “bekler”, kaldığı yerden devam eder.
Zamanaşımsız Suçlar
TCK m.76 (soykırım), m.77 (insanlığa karşı suçlar) ve m.78 (bu suçları işlemek amacıyla örgüt) bakımından zamanaşımı işlemez. Bu suçlar Türk mevzuatında ve uluslararası ceza hukukunda özel rejime tabidir.
Şikayete Bağlı Suçlarda 6 Aylık Süre (TCK m.73)
Takibi şikayete bağlı suçlarda mağdur/şikayetçi, failin kim olduğunu ve fiili öğrenmesinden itibaren altı ay içinde şikayet etmelidir; aksi halde soruşturma yapılamaz. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve dava zamanaşımından ayrıdır; her ikisi birlikte uygulanır. Örnek: basit kasten yaralama (TCK m.86/2), malvarlığı itibarıyla zarar veya sair kötülük tehdidi (TCK m.106/1), hakaret.
Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar
| Madde | Konu | Süre |
|---|---|---|
| TCK m.66/1-a | Ağır. Müebbet dava zamanaşımı | 30 yıl |
| TCK m.66/1-b | Müebbet dava | 25 yıl |
| TCK m.66/1-c | 20 yıl+ hapis | 20 yıl |
| TCK m.66/1-d | 5-20 yıl arası | 15 yıl |
| TCK m.66/1-e | 5 yıla kadar / adli para | 8 yıl |
| TCK m.68/1-a | Ağır.Müebbet ceza zamanaşımı | 40 yıl |
| TCK m.68/1-b | Müebbet ceza | 30 yıl |
| TCK m.68/1-c | 20 yıl+ ceza | 24 yıl |
| TCK m.68/1-d | 5+ yıl ceza | 20 yıl |
| TCK m.68/1-e | 5 yıl altı ceza / adli para | 10 yıl |
| TCK m.67 | Kesme halleri | İfade, tutuklama, iddianame, mahkumiyet |
| TCK m.73 | Şikayet süresi | 6 ay (öğrenmeden) |
| TCK m.66/6 | Üstsoy veya hüküm ve nüfuz sahibinin çocuğa karşı suçu | Çocuk 18 yaşını bitirince başlar |
| TCK m.76-78 | Soykırım / insanlığa karşı suç | Zamanaşımsız |
Sıkça Sorulan Sorular
İfade vermem zamanaşımını keser mi?
Evet. Şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi TCK m.67/2-a uyarınca zamanaşımını keser. Kesilmeyle süre yeniden işlemeye başlar; ancak kesilmeler süreyi toplamda en fazla yarısı kadar uzatabilir (m.67/4) ve bu azami süre dolduğunda zamanaşımı gerçekleşir.
Takipsizlik sonrası yeni delil ortaya çıkarsa zamanaşımı işler mi?
Evet, zamanaşımı KYOK süresince de işlemeye devam eder. Yeni delille soruşturma yeniden yürütüldüğünde dava zamanaşımı süresi henüz dolmadıysa kovuşturma yapılabilir; dolmuşsa zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilir.
Çocuklarda dava zamanaşımı farklı mı?
Evet. TCK m.66/2 uyarınca 12-15 yaş arası çocukta genel sürenin yarısı, 15-18 yaş arası çocukta üçte ikisi uygulanır. Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu bulunan kişilerce işlenen suçlarda ise süre çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6).
İlgili Rehberler
- Ceza Hukuku İstanbul — Ana Rehber
- Ceza Hukuku Genel Rehberi
- HAGB CMK m.231 Rehberi
- Zamanaşımı Hesaplama Rehberi
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza göre uzman değerlendirmesi zorunludur.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.