Dava ve Ceza Zamanaşımı (TCK m.66-68) — Hesaplama ve Kesme Rehberi 2026
Ceza hukukunda zamanaşımı; suçun işlendiği tarihten itibaren belirli bir süre geçtikten sonra kovuşturma yapılamaması (dava zamanaşımı, TCK m.66) veya kesinleşmiş cezanın infaz edilememesi (ceza zamanaşımı, TCK m.68) sonucunu doğuran kamu düzenine ilişkin bir kurumdur. Zamanaşımı re’sen gözetilir; taraflarca ileri sürülmese dahi mahkeme tarafından kendiliğinden incelenir.
Dava Zamanaşımı Süreleri (TCK m.66)
Kanuni cezanın üst sınırına göre süreler belirlenir:
- Ağırlaştırılmış müebbet: 30 yıl
- Müebbet hapis: 25 yıl
- 20 yıldan aşağı olmamak üzere hapis: 20 yıl
- 5 yıldan fazla ve 20 yıldan az: 15 yıl
- 5 yıldan fazla olmayan hapis / adli para cezası: 8 yıl
- Sadece adli para cezası gerektiren: 8 yıl
Çocuklar yönünden bu süreler ile 12-15 yaş için yarısı, 15-18 yaş için üçte ikisi uygulanır (m.66/2).
Ceza Zamanaşımı Süreleri (TCK m.68)
Kesinleşmiş mahkumiyet hükmündeki cezaya göre süreler:
- Ağırlaştırılmış müebbet: 40 yıl
- Müebbet: 30 yıl
- 20 yıl ve daha fazla hapis: 24 yıl
- 5 yıldan fazla hapis: 20 yıl
- 5 yıl ve daha az hapis / adli para cezası: 10 yıl
Zamanaşımının Başlangıcı
Dava zamanaşımı suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Ancak bazı suçlarda özel düzenleme vardır: temadi eden suçlarda temadi son bulana kadar, teşebbüste suçun tamamlanmasının ardından, çocuklara karşı cinsel istismarda mağdurun 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren (m.66/7 ile gelen düzenleme) işlemeye başlar. Ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği tarihte başlar.
Kesme Halleri (TCK m.67)
Dava zamanaşımı şu işlemlerle kesilir, kesildikten sonra yeniden işlemeye başlar: (i) şüpheli veya sanıklardan birinin ifadesinin alınması, (ii) yakalama veya tutuklama kararı, (iii) iddianame düzenlenmesi, (iv) sanıklardan biri hakkında mahkumiyet kararı verilmesi. Kesilme halinde zamanaşımı süresi en fazla yarısı kadar uzayabilir; bu süre de dolduğunda zamanaşımı gerçekleşir (azami süre kuralı).
Durma Halleri
Bazı özel durumlarda zamanaşımı durur: izin/karar alma gereken suçlarda iznin/kararın geciktiği süre, bekletici sorun olduğunda vs. Durma sona erince kaldığı yerden işlemeye devam eder. Kesme ile durma farkı: kesmede süre sıfırlanır ve yeniden başlar; durmada süre “bekler”, kaldığı yerden devam eder.
Zamanaşımsız Suçlar
TCK m.76-80 kapsamındaki soykırım ve insanlığa karşı suçlar için zamanaşımı işlemez. Ayrıca uluslararası sözleşmeler kapsamında savaş suçları da zamanaşımsızdır. Bu suçlar Türk mevzuatında ve uluslararası ceza hukukunda özel rejime tabidir.
Şikayete Bağlı Suçlarda 6 Aylık Süre (TCK m.73)
Takibi şikayete bağlı suçlarda mağdur/şikayetçi, failin kim olduğunu ve fiili öğrenmesinden itibaren altı ay içinde şikayet etmelidir; aksi halde soruşturma yapılamaz. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve dava zamanaşımından ayrıdır; her ikisi birlikte uygulanır. Örnek: basit kasten yaralama, tehdit (basit hal), hakaret.
Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar
| Madde | Konu | Süre |
|---|---|---|
| TCK m.66/1-a | Ağır. Müebbet dava zamanaşımı | 30 yıl |
| TCK m.66/1-b | Müebbet dava | 25 yıl |
| TCK m.66/1-c | 20 yıl+ hapis | 20 yıl |
| TCK m.66/1-d | 5-20 yıl arası | 15 yıl |
| TCK m.66/1-e | 5 yıla kadar / adli para | 8 yıl |
| TCK m.68/1-a | Ağır.Müebbet ceza zamanaşımı | 40 yıl |
| TCK m.68/1-b | Müebbet ceza | 30 yıl |
| TCK m.68/1-c | 20 yıl+ ceza | 24 yıl |
| TCK m.68/1-d | 5+ yıl ceza | 20 yıl |
| TCK m.68/1-e | 5 yıl altı ceza / adli para | 10 yıl |
| TCK m.67 | Kesme halleri | İfade, yakalama, iddianame, mahkumiyet |
| TCK m.73 | Şikayet süresi | 6 ay (öğrenmeden) |
| TCK m.66/7 | Çocuğa cinsel istismar | Mağdur 18 yaşında başlar |
| TCK m.76-80 | Soykırım / insanlığa karşı suç | Zamanaşımsız |
Sıkça Sorulan Sorular
İfade vermem zamanaşımını keser mi?
Evet. Şüphelinin ifadesi TCK m.67 kapsamında kesen işlemdir. Kesilmeyle birlikte zamanaşımı sıfırlanır ve sürenin yarısı kadar daha uzar; azami süre dolduğunda zamanaşımı gerçekleşir.
Takipsizlik sonrası yeni delil ortaya çıkarsa zamanaşımı işler mi?
Evet, zamanaşımı KYOK süresince de işlemeye devam eder. Yeni delille soruşturma açıldığında, asgari süre henüz dolmadıysa kovuşturma yapılabilir; ancak dolduysa zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilir.
Çocuklarda dava zamanaşımı farklı mı?
Evet. TCK m.66/2 uyarınca 12-15 yaş arası çocukta genel sürenin yarısı, 15-18 yaş arası çocukta üçte ikisi uygulanır. Çocuğa karşı cinsel istismar gibi bazı suçlarda ise mağdur çocuğun 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren süre başlar.
İlgili Rehberler
- Ceza Hukuku İstanbul — Ana Rehber
- Ceza Hukuku Genel Rehberi
- HAGB CMK m.231 Rehberi
- Zamanaşımı Hesaplama Rehberi
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza göre uzman değerlendirmesi zorunludur.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Hukuku
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde ilgili mevzuat çerçevesinde bilgilendirme alınması yararlı olabilir.