Sigorta Sözleşmesinin Feshi ve Cayma 2026 | TTK m.1418-1430 Rehberi

Sigorta sözleşmesinin feshi ve cayma, 6102 sayılı TTK’nın 1418-1430. maddelerinde düzenlenen ve sigorta ilişkisinin taraflarca sona erdirilmesine ilişkin usul ve şartları kapsayan özel hükümlerdir. Sigorta sözleşmesi, belirli süreli bir akit olup tarafların fesih, cayma ve sözleşmeyi ortadan kaldırma hakları kanunen sınırlandırılmıştır. Bu rehberde fesih sebepleri, süreleri ve prim iadesi prensibi ele alınmaktadır.

Sözleşmenin Olağan Sona Ermesi

Sigorta sözleşmesi kural olarak sözleşmede belirtilen sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erer. Sözleşmede süre kararlaştırılmamışsa süre TTK m.1410 uyarınca mahkemece belirlenir; prim daha kısa dönemlere göre hesaplanmamışsa sigorta dönemi TTK m.1411 gereği bir yıldır ve yenilenmedikçe süre sonunda sona erer. Otomatik uzama klozu (tacit renewal) varsa ve taraflardan hiçbiri yenilememe iradesini beyan etmezse sözleşme aynı koşullarla uzar. Bunun dışında olağanüstü fesih sebepleri sınırlı sayıdadır ve kanunda belirtilmiştir.

Sigorta Ettirenin Cayma Hakkı (TTK m.1430)

TTK m.1430/3 uyarınca sigorta ettiren, sigortacının sorumluluğu başlamadan önce kararlaştırılan primin yarısını ödeyerek sözleşmeden cayabilir; mesafeli satış gibi özel hâllerde cayma süresi ilgili mevzuata tabidir. Cayma hakkı:

Sebep gösterilmesi gerekmez (TTK m.1430/3)
Yazılı olarak sigortacıya bildirilmelidir
Sigortacının sorumluluğu başladıktan sonra bu cayma hakkı kullanılamaz
Aydınlatma açıklaması verilmemişse sigorta ettiren on dört gün içinde sözleşmeye itiraz edebilir (TTK m.1423/2)
Tüketici sigortalar için önemli bir koruma mekanizması

Sigortacının Cayma ve Fesih Hakları

Sigortacının kanunen tanınmış fesih/cayma sebepleri:

Sözleşme öncesi ihbar yükümlülüğü ihlali (TTK m.1439-1440): sigortacı ihlali öğrenmesinden itibaren 15 gün içinde cayabilir veya prim farkı isteyebilir
Prim ödenmemesi (TTK m.1434): ihtar ve temerrüt sonrası fesih
Rizikonun ağırlaşması (TTK m.1444): sigortalının bildirmediği riziko artışı halinde fesih
Sigortalının kasten rizikoyu gerçekleştirmesi veya büyütmesi (TTK m.1429)
Kısmi zarar hâlinde kısmi tazminat ödemesinden sonra fesih (TTK m.1428/2)
Sigorta ettirenin temerrüdü: izleyen primde 10 günlük ihtar süresi sonunda fesih (TTK m.1434/3)

Rizikonun Gerçekleşmesiyle Sözleşmenin Sona Ermesi

Rizikonun gerçekleşmesinden sonra kısmi zarar hâlinde taraflar sözleşmeyi feshedebilir; sigortacı bu hakkı kısmi tazminat ödemesinden sonra kullanabilir (TTK m.1428). Ancak:

Kısmi hasar halinde sözleşme devam eder; kalan teminat üzerinden
Tam hasar (total loss) halinde sözleşme o an sona erer
Birden fazla rizikoyu teminat altına alan sözleşmelerde diğer rizikolar devam eder
Hayat sigortasında ölüm rizikosunun gerçekleşmesi sözleşmeyi kesin olarak sona erdirir
Prim iadesi söz konusu değildir (sigorta dönemi içinde ödenen)

Prim İadesi İlkesi ve İstisnalar

TTK m.1419 uyarınca sözleşme sona erdiğinde, kanunda aksi öngörülmemişse işlemeyen günlere ait ödenmiş primler sigorta ettirene geri verilir. Sözleşme süresinden önce sona ererse:

Gün hesabıyla (pro rata) prim iadesi yapılır
Sigortalının kasti davranışı nedeniyle fesihte prim iadesi yapılmaz
Sigortacının sorumluluğu başlamadan cayan sigorta ettiren, TTK m.1430/3 uyarınca kararlaştırılan primin yarısını öder
Sigortacı cayma hakkını kullandığında ihmalde prim iadesi, kasıtta yapılmaz
Bazı özel sigortalarda (hayat, uzun vadeli) matematik karşılık iadesi uygulanır
Prim iadesine bağlı vergi kalemlerinin iadesi ilgili vergi mevzuatına göre ayrıca değerlendirilir

Prim iadesi anlaşmazlıklarında Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir.

İlgili Mevzuat Tablosu

Kanun / Madde	Konu
6102 TTK m.1401	Sigorta sözleşmesinin tanımı
6102 TTK m.1409-1417	Sigorta sözleşmesinin kurulması, genel şartlar
6102 TTK m.1418-1419	Sigortacının iflası ve prim iadesi
6102 TTK m.1421	Sigortacının sorumluluğunun başlaması
6102 TTK m.1423-1427	Sigortacının yükümlülükleri
6102 TTK m.1434	Primin ödenmemesinin sonuçları
6102 TTK m.1435-1439	Sözleşme öncesi ihbar ve beyan yükümlülüğü
6102 TTK m.1453-1520	Mal, sorumluluk ve can sigortalarına ilişkin özel hükümler
6102 TTK m.1472	Sigortacının halefiyeti (rücu hakkı)
6102 TTK m.1478	Zarar görenin sigortacıya doğrudan dava hakkı
5684 Sigortacılık K.	Sigortacılık düzenlemeleri, lisans ve denetim
2918 KTK m.91-111	Zorunlu trafik mali sorumluluk sigortası
2918 KTK m.98	Trafik kazası sağlık hizmet bedellerinin SGK tarafından karşılanması
6305 Afet Sigortası K.	Zorunlu deprem sigortası (DASK)
6098 TBK m.49-56	Haksız fiil ve tazminat
6098 TBK m.72	Haksız fiil zamanaşımı (2/10 yıl)
HMK m.1-34	Görev ve yetki hükümleri

Sıkça Sorulan Sorular

Sigortalı sözleşmeyi istediği zaman feshedebilir mi?

Hayır. TTK m.1430/3 sigorta ettirene, sigortacının sorumluluğu başlamadan önce primin yarısını ödeyerek cayma hakkı verir; bunun dışında fesih ancak kanunda veya sözleşmede öngörülen hâllerde mümkündür. Sonrasında ancak haklı sebep veya sözleşmede kararlaştırılmış fesih hallerinde fesih mümkündür.

Prim ödenmezse sözleşme otomatik düşer mi?

Hayır. İzleyen primlerde sigortacının noter veya iadeli taahhütlü mektupla verdiği 10 günlük sürede ödeme yapılmazsa sözleşme TTK m.1434/3 gereği feshedilmiş olur; ilk primde m.1434/2 uyarınca üç aylık cayma rejimi uygulanır.

Kısmi hasar sonrası sözleşme devam eder mi?

Evet. TTK m.1428 uyarınca sorumluluk sigortası dışındaki sigortalarda kısmi ödemeler sigorta bedelinden düşülür ve taraflar sözleşmeyi feshedebilir; feshedilmezse sözleşme kalan bedel üzerinden sürer.

İlgili Rehberler

Resmi Kaynaklar

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda

Sona Erme, Cayma ve Temerrüt: Maddelerin Kendi Cümleleri

1. Prim iadesi kural, aksi istisnadır

TTK m.1419 tek cümledir ama uygulamada en çok tartışılan hakkı verir: “Sigorta sözleşmesi sona erdiği takdirde, Kanunda aksi öngörülmemişse, işlemeyen günlere ait ödenmiş primler sigorta ettirene geri verilir.” İade kuraldır; sigortacının iade yapmaması için kanunda açık bir istisna gösterilmesi gerekir. Genel şartlarda yer alan bir kayıt tek başına yeterli değildir.

2. Sorumluluk başlamadan cayma: primin yarısı

TTK m.1430/3 net bir cayma hakkı tanır: “Sigorta ettiren, sigortacının sorumluluğu başlamadan önce, kararlaştırılmış primin yarısını ödeyerek sözleşmeden cayabilir. Sözleşmeden kısmi cayma hâlinde, sigorta ettirenin ödemekle yükümlü olduğu prim, cayılan kısma ilişkin primin yarısıdır.” Bu hak sebep göstermeye bağlı değildir; tek şart, sigortacının sorumluluğunun henüz başlamamış olmasıdır.

Aynı maddenin ilk iki fıkrası ödeme rejimini de belirler: aksine sözleşme yoksa sigorta primi peşin ödenir ve prim nakden ödenir; ilk taksidin nakden ödenmesi şartıyla sonraki primler için kambiyo senedi verilebilir, bu hâlde ödeme kambiyo senedinin tahsili ile gerçekleşir. Senet verilmiş olması tek başına ödeme sayılmaz.

3. Prim ödenmezse: üç ay, on gün, iki ihtar

İlk taksit veya tek seferlik prim ödenmezse (m.1434/2): sigortacı, ödeme yapılmadığı sürece sözleşmeden üç ay içinde cayabilir ve bu süre vadeden başlar. Kritik cümle devamındadır: “Prim alacağının, muacceliyet gününden itibaren üç ay içinde dava veya takip yoluyla istenmemiş olması hâlinde, sözleşmeden cayılmış olunur.” Sigortacı üç ay hareketsiz kalırsa sözleşme kendiliğinden cayılmış sayılır.
İzleyen primlerden biri ödenmezse (m.1434/3): sigortacı noter aracılığı veya iadeli taahhütlü mektupla on günlük süre vererek borcun yerine getirilmesini, aksi hâlde süre sonunda sözleşmenin feshedilmiş sayılacağını ihtar eder. İhtarın noter veya iadeli taahhütlü mektupla yapılması zorunludur; kısa mesaj, e-posta veya telefon bildirimi bu şartı karşılamaz.
Bir dönemde iki ihtar (m.1434/4): “Bir sigorta dönemi içinde sigorta ettirene iki defa ihtar gönderilmişse sigortacı, sigorta döneminin sonunda hüküm doğurmak üzere sözleşmeyi feshedebilir.” Bu fesih derhal değil, dönem sonunda sonuç doğurur.

4. Sigortacı iflas ederse alacak hangi sırada

TTK m.1418: “Sigortacının iflası hâlinde sigorta sözleşmesi sona erer.” Ödenmeyen tazminatlar, özel hükümler saklı kalmak kaydıyla önce 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu gereğince ayrılması gereken teminatlardan, sonra iflas masasından karşılanır. Hak sahipleri iflas masasına İİK m.206’nın dördüncü fıkrasındaki üçüncü sırada katılır; bu sıra bilgisi alacak kaydı dilekçesinde açıkça belirtilmelidir.

5. Zamanaşımı: iki yıl ve altı yıl

TTK m.1420: “Sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten başlayarak iki yıl ve 1482 nci madde hükmü saklı kalmak üzere, sigorta tazminatına ve sigorta bedeline ilişkin istemler her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.” İkinci fıkra “Diğer kanunlardaki hükümler saklıdır” diyerek, zorunlu trafik sigortası gibi özel rejimlerde 2918 sayılı Kanun m.109’un uygulanmasına kapı bırakır.

Mevzuat metni: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1418, m.1419, m.1420, m.1430 ve m.1434.