Resmî vasiyetname, noter veya sulh hâkimi ya da kanunen bu konuda yetkili memur tarafından iki tanık huzurunda düzenlenen en güvenli vasiyet şeklidir. TMK m.532-537 ile düzenlenen bu şekil, ispat kolaylığı ve şekle aykırılık iddialarına karşı dayanıklılık sağlar. Rehber resmî vasiyetname türlerini, ehliyet ve tanık şartlarını, okuma-imza usulünü, saklanma rejimini ve şekle aykırılığın sonuçlarını ele almaktadır.
Resmî Vasiyetnamenin Tanımı ve Türleri
Resmî vasiyetname TMK m.532’de düzenlenmiştir ve iki biçimde yapılır: (i) Memurun okuması ve imzalaması yöntemi (TMK m.533): Mirasbırakan arzularını memura bildirir, memur metni yazar veya yazdırır; mirasbırakan metni okuyup imzalar ve memur, tarih atıp imzalar. Ardından iki tanığa, mirasbırakanın metni okuduğunu ve vasiyetname içeriğinin son arzularını yansıttığını beyan eder; tanıklar bu beyanı içeren bir şerhi imzalar. (ii) Memurun okuması, mirasbırakanın okumaktan aciz olması yöntemi (TMK m.535): Mirasbırakan okuma yazma bilmiyor veya imza atacak durumda değilse, memur metni iki tanığın huzurunda mirasbırakana okur; mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder; tanıklar hem bu beyanı hem de kendi gözlemlerini onaylayarak imzalar.
Ehliyet ve Tanıklık Koşulları
Mirasbırakan için aranan ehliyet şartları TMK m.502’de düzenlenmiştir: ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak. Tanıklar bakımından ise TMK m.536 katı koşullar öngörür. Şu kişiler tanık olamaz: fiil ehliyetine sahip olmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetlerinden yasaklılar, okuryazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri, vasiyet kendilerine kazandırma sağlayanlar. Aynı kısıtlama düzenleyen memur bakımından da geçerlidir. Bu kurallara aykırı yapılan vasiyetname TMK m.557/3 uyarınca şekil noksanlığı nedeniyle iptal edilebilir.
Okuma, İmza ve Tarih Unsurları
Resmî vasiyetnamede şekil unsurları kümülatif biçimde gerçekleşmelidir. Metin memur tarafından yazılır veya yazdırılır; mirasbırakan metni bizzat okur (okuyabiliyorsa), arzularını doğrular ve imzalar. Memur tarih atar ve imzalar. Ardından tanıklara mirasbırakanın beyanı açıklanır; tanıklar beyanın doğruluğunu ve mirasbırakanın vasiyet yapma ehliyetinde olduğunu şerh düşerek imzalar. Tarih unsurunun bulunmaması veya belirsiz olması şekil eksikliği oluşturur. Mirasbırakan okuma-yazma bilmiyor veya imza atamıyorsa TMK m.535’teki alternatif yöntem uygulanır; bu yöntemde mirasbırakanın imzası aranmaz fakat beyan-onay silsilesi daha sıkı tutulur.
Saklanma ve Açılma Usulü
Düzenlenen resmî vasiyetname noterde veya ilgili memurlukta saklanır; nüfus kaydına “vasiyet düzenlenmiştir” şerhi konulur (TMK m.539/son ile uyumlu şekilde). Mirasbırakanın ölümü üzerine ölüm olayı nüfus müdürlüğünce bildirilir ve vasiyetname açılmak üzere sulh hukuk mahkemesine gönderilir. TMK m.596 uyarınca sulh hâkimi, mirasçıları ve diğer ilgilileri davet ederek vasiyetnameyi okur; tutanak düzenler ve bir örneğini ilgililere tebliğ eder. Açılma işlemi bir tespit işlemi olup vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıklar ayrı iptal davasına konu olur (TMK m.557 vd.).
Şekle Aykırılığın Sonuçları ve İptal
Şekle aykırı düzenlenen resmî vasiyetname kendiliğinden geçersiz değildir; ilgililer tarafından iptal davası açılmadıkça hüküm doğurmaya devam eder (TMK m.557-559). İptal sebepleri: (i) mirasbırakanın ehliyetsizliği, (ii) irade sakatlığı (yanılma, aldatma, korkutma), (iii) hukuka veya ahlaka aykırılık, (iv) şekle aykırılık. İptal davasını, vasiyetnamenin kendileri aleyhine hüküm doğurduğunu öğrenen mirasçı ve menfaattarlar açabilir. Süre TMK m.559’da: öğrenme tarihinden itibaren bir yıl, iyiniyetli davalılar bakımından her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl, iyiniyetli olmayan davalılar bakımından ise yirmi yıldır. Süreler hak düşürücü niteliktedir.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 4721 s. TMK | m.495-501 | Yasal mirasçılar ve zümre sistemi |
| 4721 s. TMK | m.499 | Sağ kalan eşin miras payı |
| 4721 s. TMK | m.505-506 | Saklı pay ve tasarruf nisabı |
| 4721 s. TMK | m.514 | Mirastan çıkarma (ıskat) |
| 4721 s. TMK | m.531-536 | Ölüme bağlı tasarrufların şekli |
| 4721 s. TMK | m.557-559 | Vasiyetname iptali sebepleri ve süresi |
| 4721 s. TMK | m.560-571 | Tenkis davası usul ve zamanaşımı |
| 4721 s. TMK | m.575-578 | Mirasın geçişi ve yoksunluk |
| 4721 s. TMK | m.589-597 | Tereke tespiti ve koruma önlemleri |
| 4721 s. TMK | m.598 | Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) |
| 4721 s. TMK | m.605-618 | Mirasın reddi (gerçek ve hükmen) |
| 4721 s. TMK | m.619-630 | Resmî defter tutma |
| 4721 s. TMK | m.632-636 | Mirasın resmî tasfiyesi |
| 4721 s. TMK | m.640-645 | Miras ortaklığı ve tereke temsilcisi |
| 4721 s. TMK | m.646-676 | Mirasın paylaşılması davası |
| 6098 s. TBK | m.611-619 | Ölünceye kadar bakma sözleşmesi |
| 6100 s. HMK | m.11 | Miras davalarında yetkili mahkeme (son yerleşim yeri) |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- Sulh Hukuk Mahkemesi: Mirasçılık belgesi, tereke tespiti, miras ortaklığı temsilcisi tayini.
- Asliye Hukuk Mahkemesi: Tenkis, mirasın reddi, muris muvazaası nedeniyle tapu iptali, miras paylaşım davaları.
- Noterlik: Resmî vasiyetname düzenleme, mirasın reddi beyanı (TMK m.609).
- Nüfus Müdürlüğü: Veraset intikal işlemleri için nüfus kayıt örneği.
- Tapu Müdürlüğü: İntikal tescili, miras nedeniyle geçiş işlemleri.
- Vergi Dairesi: Veraset ve intikal vergisi beyannamesi (7338 s. VİVK).
İlgili İçerikler
- Miras Hukuku Avukatı İstanbul
- Dijital Miras Hukuku
- Saklı Pay ve Tenkis Davası
- Mirasçılık Belgesi Çıkarma
Sıkça Sorulan Sorular
Noterde düzenlenen vasiyetname için kaç tanık gerekir?
TMK m.532 uyarınca iki tanık şarttır. Tanıkların TMK m.536’daki yasakları taşımaması (akrabalık, menfaat ilişkisi vb.) gerekir; aksi halde vasiyetname iptal edilebilir.
Okuma yazma bilmeyen mirasbırakan resmî vasiyetname düzenleyebilir mi?
Evet. TMK m.535 bu durumu düzenler. Memur metni tanıklar huzurunda okur; mirasbırakan metnin son arzularını içerdiğini beyan eder ve tanıklar şerh düşerek imzalar.
Resmî vasiyetnameye karşı iptal davası ne kadar süre içinde açılır?
TMK m.559 uyarınca öğrenme tarihinden itibaren bir yıl, her halde iyiniyetli davalıda vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl; iyiniyetli olmayan davalıda yirmi yıldır.