Miras Hukuku Avukatı İstanbul 2026 | Tereke Vasiyetname Tenkis | Alyar Hukuk

Giriş

Türk hukukunda miras, bir kişinin ölümüyle sahip olduğu hak ve borçların mirasçılarına intikalini düzenleyen geniş bir kurumdur. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun üçüncü kitabı olan Miras Hukuku kitabı, 495 ile 682. maddeler arasında bu alanı sistemli biçimde kodifiye eder. Yasal mirasçılık düzeninden vasiyetnameye, saklı paydan tenkis davasına, terekenin tespiti ve taksimine, mirasın reddinden muris muvazaasına kadar pek çok alt başlık bu çerçevede yer alır. 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu mirasın vergisel boyutunu, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ise yabancılık unsuru taşıyan miras ilişkilerini düzenler.

Miras süreçleri, yaşamının bir döneminde hemen her aileyi ilgilendirir. Bir yakının vefatıyla başlayan dönemde mirasçılar, aynı anda birçok karar vermek durumunda kalır: mirasın kabul mü edilmesi yoksa reddi mi gerekeceği, terekenin hangi malvarlığı unsurlarından oluştuğu, vasiyetname varsa geçerli olup olmadığı, saklı paylı mirasçıların korunup korunmadığı, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin süresi gibi sorular bu dönemin başlıca gündem maddelerindendir. Bu rehber, Alyar Hukuk & Danışmanlık ekibinin İstanbul Anadolu ve Avrupa yakalarında takip ettiği miras dosyalarında sıklıkla ortaya çıkan meseleler etrafında kurgulanmıştır.

Üç öne çıkan başlık akılda tutulabilir. Birincisi, miras reddinin yasal süresi murisin ölümünü öğrenmeden itibaren üç aydır; bu süre hak düşürücüdür ve kaçırılması halinde sıradan ret imkânı ortadan kalkar. İkincisi, saklı paylı mirasçılara tanınan koruma, vasiyetname veya ölüme bağlı tasarrufla dahi aşılamaz; saklı payı zedeleyen tasarruflar tenkis davasıyla indirime tabi tutulur. Üçüncüsü, murisin sağlığında yaptığı bazı devirler gerçekte mirastan mal kaçırma amacı taşıyabilir; muris muvazaası davası, mirasçıların terekeyi yeniden toparlaması için başvurdukları merkezi hukuki araçtır. Bu üç eksen, rehberde ele alınan kavramların kendi içlerinde nasıl bağlandığını göstermenin yanı sıra, miras sürecinin zaman bakımından ne denli hassas olduğunu da ortaya koyar.

Türk Miras Hukuku Temel Kavramları

Miras hukuku, birbirine bağlı birkaç temel kavramı doğru biçimde tanımlamayı gerektirir. Muris, ölen ve mirası kalan kişidir. Tereke, murisin ölüm anında sahip olduğu tüm aktif ve pasif malvarlığı değerlerinden oluşur; taşınmaz, taşınır, alacak, borç, şirket payı ve dijital varlık gibi her unsur bu kavrama dâhildir. Mirasçı, murisin hak ve borçlarını kanun veya ölüme bağlı tasarruf gereği kısmen ya da tamamen devralan kişidir.

Mirasçılık iki yoldan kurulur. Yasal mirasçılık TMK 495 ile 501. maddelerinde düzenlenmiş zümre sistemine göre belirlenir. Atanmış mirasçılık ise murisin vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle belirli kişileri mirasçı atamasıyla doğar (TMK 516 ve 527). Yasal mirasçı olmayan kişi ancak atanmış mirasçılık yoluyla mirasçı olabilir.

Mirasa Ehliyet

Mirasa ehliyet için mirasbırakanın ölümü anında hak ehliyetine sahip olmak gerekir. TMK 582. madde, sağ ve mirasa layık olmayı mirasçı olmanın koşulları olarak sayar. Mirasçılıktan yoksunluk hallerinden biri TMK 578. maddede düzenlenmiştir; mirasbırakanın canına kastetmek, onu tamamen irade yetisinden yoksun bırakmak, ölüme bağlı tasarrufunu yapmasını ya da değiştirmesini önlemek ve ölüme bağlı tasarrufunu tahrif etmek gibi haller yoksunluk sebebidir.

Cenin Mirasçılığı

TMK 582/2 fıkrası, cenin mirasçılığını kabul eder. Ana rahmine düşme tarihinde sağ olan ve sağ olarak doğan cenin, mirasbırakanın ölümü anındaki koşullar bakımından mirasçı sayılır. Bu koruma özellikle eşin hamileliği sırasında mirasbırakanın ölümü hallerinde gündeme gelir ve terekenin açılması ile paylaşımı ceninin doğumuna kadar askıya alınabilir.

Miras Ortaklığı

Birden fazla mirasçı bulunması halinde, mirasın açılmasıyla tereke üzerinde zorunlu bir el birliği ortaklığı (iştirak hâlinde mülkiyet) kurulur. TMK 640. madde bu ortaklığı düzenler. Mirasçılar ortaklığı kendi aralarında taksim edene ya da ortaklığın giderilmesi davasıyla paylaşım sağlanana kadar terekeyi birlikte yönetir. Bu aşamada bir mirasçının tek başına tasarruf yetkisi bulunmaz; satış, kiraya verme ve ağırlıklı tasarruflar ancak mirasçıların oy birliği ile mümkündür.

El birliği mülkiyeti, TMK 701 ile 703. maddelerde tanımlanmış özel bir birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşların payı oranlarla belirlenmiş olmakla birlikte, tereke üzerinde tek başlarına tasarruf edemezler. Bir mirasçı kendi payını tereke dışındaki bir üçüncü kişiye devretmek isterse, TMK 677. madde uyarınca diğer mirasçıların üç ay içinde önalım hakkını kullanma imkânı doğar. Bu önalım hakkı, terekeye yabancı kişi sokulmasını engeller.

Miras ortaklığına bir temsilci atanması gerekir mi sorusu sıklıkla gündeme gelir. TMK 640/3 mirasçılardan birinin talebiyle sulh hukuk mahkemesinden miras ortaklığına bir temsilci atanmasını mümkün kılar. Temsilci, özellikle mirasçıların sayıca fazla, coğrafi olarak dağınık veya anlaşmaları zor olduğu durumlarda faydalı bir çözümdür; terekenin yönetimi, kiralanan taşınmazlardan gelir tahsili, vergilerin ödenmesi ve ortaklığın giderilmesi sürecinin ilerletilmesi gibi konularda terekeyi temsil eder.

Yasal Mirasçılık ve Zümre Sistemi

Türk miras hukuku, 4721 sayılı Kanun’un 495 ile 501. maddeleri arasında üç zümre ve devlet hazinesi esaslı bir yapı kurar. Bu sistem, murisin yakın ailesinden uzağa doğru hareket eder ve her bir zümre kendi içindeki halef kuralına göre belirlenir.

Birinci Zümre: Altsoy

TMK 495. madde mirasbırakanın birinci zümre mirasçılarını altsoyu olarak belirler. Çocuklar eşit paylı mirasçı olur; altsoyda birinin daha önce ölmüş bulunması halinde kendi altsoyu, halefiyet ilkesine göre payına girer. Evlat edinilen de TMK 500. madde uyarınca birinci zümre mirasçısı sayılır; evlat edinen ve onun hısımlarına mirasçı olur ancak evlat edinen, evlat edinilene mirasçı olmaz.

Evlilik dışı doğan çocuğun birinci zümre mirasçılığı ise soybağının kurulmuş olması koşuluna bağlıdır. Anne ile soybağı doğumla kendiliğinden kurulur; baba bakımından tanıma veya babalık davasıyla kurulan soybağı, çocuğu baba zümresinde yasal mirasçı haline getirir. Soybağı sonradan kurulmuş olsa bile, mirasbırakanın ölüm tarihinde soybağının geçerliliği esastır.

Halefiyet ilkesinin pratikte nasıl çalıştığı önemli bir konudur. Örneğin üç çocuklu bir mirasbırakanın çocuklarından biri önceden ölmüş ve iki torunu varsa; sağ olan iki çocuk birer pay, torunlar ise ölmüş ebeveynlerinin payını kendi aralarında eşit bölüşür. Her torun, anne ya da babasının payının yarısını alır. Bu mekanizma, evlat ya da torun derecesine göre değişmez; her zümre için aynı mantık geçerlidir.

İkinci Zümre: Ana-Baba ve Altsoyları

Mirasbırakanın altsoyu yoksa ikinci zümre devreye girer. TMK 496. madde mirasbırakanın ana ve babasının eşit paylarla mirasçı olduğunu söyler. Ana ya da baba daha önce ölmüşse kendi altsoyu (yani mirasbırakanın kardeşleri ve onların altsoyu) halefiyet ilkesine göre payına girer. Kardeşlerin birinden biri ölmüşse onun altsoyu, mirasbırakanın yeğenleri, bu payı alır.

Üçüncü Zümre: Büyük Ana-Büyük Baba ve Altsoyları

Birinci ve ikinci zümre mirasçılar bulunmuyorsa, TMK 497. madde uyarınca büyük ana ve büyük babalar eşit paylarla mirasçı olur. Onlar da daha önce ölmüşlerse kendi altsoyları halefiyet ilkesine göre zincirleme devreye girer. Mirasbırakanın amcaları, halaları, dayıları, teyzeleri ve onların altsoyu bu zümrede yer alır.

Sağ Kalan Eşin Mirasçılığı

TMK 499. madde, sağ kalan eşin mirasçı olduğu zümreyle birlikte değişen mirasçılık payını düzenler. Eş, birinci zümre ile birlikte mirasçı oluyorsa terekenin dörtte biri, ikinci zümre ile birlikte mirasçı oluyorsa yarısı, üçüncü zümrenin büyük ana ve büyük babalarıyla birlikte mirasçı oluyorsa dörtte üçü; hiçbirine mirasçı çıkmazsa terekenin tamamı eşe kalır. Bu hükümler, sağ kalan eşin mirasta güçlü biçimde korunduğunu göstermekle birlikte, eşin aynı zamanda mal rejiminden doğan katılma alacağının da ayrıca saklı olduğunu ortaya koyar.

Pratik bir örnekle açıklamak gerekirse; iki çocuklu bir evli çiftten kocanın vefat etmesi halinde tereke aşağıdaki şekilde bölünür: sağ kalan eş terekenin 1/4’ünü alır, iki çocuk ise kalan 3/4’lük kısmı eşit olarak paylaşır; yani her birine 3/8 pay düşer. Ancak eşin mal rejiminden doğan katılma alacağı mirasçılık payından önce hesaplanıp ayrıca tereke aktifinden alındığından, fiilen sağ kalan eşin elde ettiği toplam değer miras payından görece büyük olur.

TMK 240. madde, eşin aile konutu üzerinde oturma ya da intifa hakkı tanımasına ilişkin özel bir koruma getirir. Sağ kalan eş, miras hakkına mahsuben aile konutu üzerinde mülkiyet ya da oturma hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu talep özellikle eş dışındaki mirasçıların dışarıdan çocuk veya uzak hısım olduğu dosyalarda, sağ kalan eşin yaşamının fiilen sürdürülmesi için önemlidir.

Devletin Mirasçılığı

TMK 501. madde, mirasçı bırakmadan ölen kimsenin mirasının devlete geçeceğini hükme bağlar. Mirasbırakanın zümrelerinde hiç mirasçı bulunmuyorsa ve atanmış mirasçı da yoksa, tereke sulh hukuk mahkemesinin tespitiyle Hazineye intikal eder.

Evlilik Dışı Doğan Çocuğun Mirasçılığı

Evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasında soybağının tanıma veya babalık davasıyla kurulması halinde, çocuk baba yönünden de yasal mirasçı olur. Anne ile soybağı doğumla kurulduğundan anne bakımından bu koşul aranmaz. Soybağı kurulmadan miras talebi dinlenmediğinden, terekenin açılmasından önce veya sonra soybağının kurulması gerekir.

Vasiyetname Türleri ve Geçerlilik

Vasiyetname, ölüme bağlı tasarrufların en yaygın türüdür. TMK 531 ile 558. maddeler arasında üç şekil türü düzenlenmiştir: resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Her birinin yapılış usulü ayrı kurallara tabidir; usule aykırı düzenlenen vasiyetname iptal davasıyla geçersiz sayılabilir.

Resmi Vasiyetname

TMK 532 ile 537. maddeler arasında düzenlenmiştir. Resmi vasiyetname, sulh hâkimi, noter ya da kanunla yetkilendirilmiş diğer bir memur tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Mirasbırakan vasiyetini okuyarak imzalar ya da okuma yazma bilmiyorsa, memur tanıkların önünde vasiyeti mirasbırakana okur, mirasbırakan ve tanıklar belgeyi imzalar. Resmi vasiyetname en güçlü delil niteliği taşır; iptal davası açılsa dahi geçerlilik karinesi mirasçı lehinedir.

Resmi vasiyetname düzenlenirken tanıkların belirli niteliklere sahip olması aranır. TMK 536. madde kısıtlı olan, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetlerinden yasaklı olan, okuma yazma bilmeyen ya da mirasbırakanın eşi, üstsoy veya altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşlerinin tanık olamayacaklarını düzenler. Tanıkların usule aykırı bulunması vasiyetnamenin iptali sonucunu doğurabilir.

Uygulamada resmi vasiyetname en sık tercih edilen yöntemdir. Noter kaydında saklanması, sonradan bulunamama riskini azaltır; mirasbırakanın vefatı üzerine Nüfus Müdürlüğü’nün bildirimi sonrasında MERNİS ile noterler arasındaki bilgi akışı sayesinde vasiyetname hızla açığa çıkar. Mahkemeye tevdi edilmiş vasiyetnameler ise mirasbırakanın vefatını öğrenen sulh hukuk mahkemesi tarafından resen açılır.

El Yazılı Vasiyetname

TMK 538. madde el yazılı vasiyetnamenin yapılışını gösterir. Vasiyetnamenin tamamının mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, yılını, ayını ve gününü içermesi, imzalanması şarttır. Bilgisayarla yazılan, kısmen el yazısı kısmen bilgisayar çıktısı olan ya da imzasız kalan belgeler bu şekil şartını karşılamaz ve geçersiz sayılır. Mirasbırakan vasiyetini saklayabilir, notere bırakabilir veya sulh hukuk mahkemesine tevdi edebilir.

El yazılı vasiyetnamenin en sık yaşanan uyuşmazlık konusu, tarih ve imzanın gerçekten mirasbırakana ait olup olmadığıdır. İptal davalarında imza incelemesi için kriminal grafoloji raporu istenir; mirasbırakanın imza ve el yazısı örnekleri tapu, noter, banka gibi kurumlardan temin edilerek karşılaştırma yapılır. Mirasbırakanın sağlık sorunu nedeniyle el yazısının belirgin biçimde değiştiği dönemlerde yazılan vasiyetnameler bu anlamda daha fazla incelemeye tabi tutulur.

Vasiyetin tarihinin yazılmaması geçersizlik sebebidir; ancak yerleşik uygulamada “tarih kısmen eksikse ve genel olarak vasiyetin hangi dönemde yapıldığı belirlenebiliyorsa” tartışmalı biçimde geçerlilik verilebilmektedir. Bu risk sebebiyle el yazılı vasiyetnamelerde tarihin tam olarak “gün/ay/yıl” olarak yazılmasına özen gösterilmelidir.

Sözlü Vasiyetname

TMK 539 ile 541. maddelerde düzenlenmiştir. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü koşullar nedeniyle resmi veya el yazılı vasiyetname yapamayacak durumdaki kişi, iki tanığın önünde son isteklerini söyleyerek vasiyette bulunabilir. Tanıklardan biri ya da ikisi bu beyanı yazıya geçirerek yer, yıl, ay ve gün belirterek imzalar ve gecikmeksizin sulh hâkimliğine verir. Mirasbırakan sonradan sözlü vasiyetname yapabileceği olağan koşullara kavuşursa, bu tarihten başlayarak bir ay içinde sözlü vasiyetname geçersiz olur.

Vasiyetten Dönme

TMK 542 ile 548. maddeler vasiyetnameden dönmenin usulünü düzenler. Yeni bir vasiyetname yapmak, vasiyeti yok etmek ya da sonraki tasarrufla önceki hükümleri ortadan kaldırmak suretiyle vasiyetten dönülebilir. Miras sözleşmesi ise daha sınırlı biçimde, ancak tarafların anlaşması veya kanunun tanıdığı özel sebeplerle sona erdirilebilir.

Vasiyetnamenin iptali TMK 557 ile 559. maddeler arasında düzenlenir. İptal sebepleri arasında vasiyetnamenin yapıldığı sırada mirasbırakanın ehliyetsiz olması, irade sakatlığı (yanılma, aldatma, korkutma), içerik itibarıyla kanuna ya da ahlaka aykırı olması ve şekil şartlarının ihlali sayılabilir. İptal davası sulh hukuk mahkemesinde değil, asliye hukuk mahkemesinde açılır; saklı paylı mirasçılar ve vasiyetle menfaati etkilenen kişiler dava açabilir.

İptal süresi TMK 559 uyarınca vasiyetname ve iptal sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren belirli koşullar altında on yıl ile sınırlıdır; kötü niyetli kişilere karşı yirmi yıla kadar uzayabilir. Vasiyetnamenin iptali kabul edildiğinde yasal mirasçılık kuralları yeniden devreye girer.

Miras Sözleşmesi

TMK 527 ile 530. maddelerde miras sözleşmesi düzenlenir. Resmi vasiyetname şekline tabi olarak, iki tarafın birlikte imzaladığı ve ölüme bağlı hükümleri karşılıklı bağlayıcı hale getiren sözleşmedir. Mirasbırakan, bu sözleşme ile tanıdığı mirasçıdan vazgeçmek isterse özel koşullar aranır. Örneğin karşılıklı olmayan kazandırmalarda tek yanlı dönme olanaklı iken, karşılıklı kazandırmalarda dönme sınırlıdır.

Saklı Pay ve Tenkis Davası

Türk hukuku, yasal mirasçıların bir kısmına saklı pay tanır ve bu payları mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün dışında tutar. Saklı pay, belirli yasal mirasçıların miras üzerindeki mutlak koruma altındaki payıdır.

Saklı Paylı Mirasçılar

TMK 506. madde saklı paylı mirasçıları belirler. Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı, ana ve babanın saklı payı yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eşin saklı payı eğer altsoy veya ana-baba ile birlikte mirasçı ise yasal miras payının tamamı; diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçüdür. Kardeşler saklı paylı mirasçı sayılmaz; mirasbırakan vasiyetnameyle kardeşleri mirastan tamamen mahrum edebilir.

Pratik bir örnek hesaplama vermek gerekirse; bir çocuğu ve eşi bulunan mirasbırakanın terekesinde çocuğun yasal payı 3/4, eşin yasal payı 1/4’tür. Çocuğun saklı payı yasal payının yarısı yani 3/8, eşin saklı payı yasal payının tamamı yani 1/4’tür. Bu durumda mirasbırakanın tasarruf edebileceği serbest kısım 1 – (3/8 + 1/4) = 3/8 olur. Serbest kısmı vasiyetnameyle üçüncü bir kişiye veya belirli bir mirasçıya bırakabilir; bu sınır aşılırsa saklı paylı mirasçı tenkis davası açma hakkına kavuşur.

Mirastan Iskat (Çıkarma)

TMK 510 ile 513. maddeler saklı paylı mirasçının mirastan iskatı olanağını düzenler. Mirasbırakan, saklı paylı mirasçının kendisine veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi halinde iskat kararını vasiyetnameye yazabilir. İskat sebebinin vasiyetnamede açıkça gösterilmesi zorunludur; aksi halde iptal edilebilir. Sebep ispat edilemezse mirasçı saklı payını tenkis davasıyla geri alır.

Borçtan kaynaklı iskat kurumu, TMK 513. maddede “borca batıklık sebebiyle iskat” olarak düzenlenmiştir. Altsoydan olan mirasçının borçlu olduğu ve borçların ileride miras payına zarar vereceği endişesiyle saklı payının yarısı başka birine bırakılabilir. Bu özel bir iskat türüdür ve sadece altsoya uygulanır.

Tenkis Davası

TMK 560 ile 571. maddelerde tenkis davası düzenlenir. Saklı paylı mirasçıların saklı paylarını zedeleyen ölüme bağlı ya da sağlararası tasarruflar, saklı pay oranında indirime tabi tutulur. Tenkis istemi, mirasın açılmasından itibaren kişisel koşullara göre belirli süreler içinde ileri sürülmelidir. Tenkis, bir hak düşürücü süreye bağlanmıştır; TMK 571. madde saklı paylarının zedelendiğini bilen mirasçılar için bir yıllık ve her hâlde on yıllık süreyi öngörür.

Tenkis davasında hangi tasarrufların indirime tabi tutulacağı, mirasbırakanın yapmış olduğu tasarruf türlerinin kronolojisine göre belirlenir. TMK 570. madde indirimin uygulanma sırasını gösterir: önce ölüme bağlı tasarruflar, sonra sağlararası kazandırmalardan en yenisinden başlayarak geçmişe doğru sırayla indirime tabi tutulur. Hediye, bağış ve muvazaalı satış gibi sağlararası işlemler, eğer saklı payı zedeleyen düzeye ulaşırsa, kendi tarihinden hesaplanarak tenkise tabi olur.

Tenkis hesaplamasında ilk adım, mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmının belirlenmesidir. Bunun için tereke aktifi, borçlar düşüldükten sonra net terekeye dönüştürülür. Daha sonra saklı paylı mirasçıların saklı payları hesaplanır. Tasarruf edilebilir kısım bu saklı paylardan arta kalan değerdir. Mirasbırakan tasarruf edilebilir kısımdan fazlasını bağışlamış veya vasiyet etmişse, aşan kısım tenkise tabi tutulur.

Denkleştirme Davası

TMK 669 ile 675. maddeler arasında düzenlenen denkleştirme davası, mirasbırakanın sağlığında altsoyundan bir kişiye karşılıksız yaptığı kazandırmaların, tereke paylaşılırken göz önüne alınmasını sağlar. Denkleştirmenin amacı, çocuklar arasındaki eşitliği korumaktır. Mirasbırakanın aksi yönde açıkça iradesi yoksa, altsoyuna yaptığı kazandırmalar terekeye eklenmiş sayılır ve paylaşımda bu kazandırmaları almış olan mirasçının payından düşülür.

Denkleştirmeye tabi kazandırmalar arasında çeyiz verilmesi, eğitim masraflarının olağanüstü olarak karşılanması, iş kurma sermayesi sağlanması, taşınmaz bağışı gibi olgular öne çıkar. Mirasbırakan “bu kazandırmanın mahsup edilmemesini” açıkça belirtmişse denkleştirme uygulanmaz; bu beyan yazılı ya da tanıkla ispatlanabilir. Tereke üzerinden denkleştirme hesabı yapıldığında, kazandırmanın parasal karşılığı terekeye hayalen eklenir ve paylaşım buna göre düzenlenir.

Altsoya karşılıksız yapılan kazandırmalar dışında, üstsoy veya eşe yapılan bağışlar denkleştirmeye tabi değildir; bu tasarruflar ancak saklı paylı mirasçıların saklı paylarını zedelediğinde tenkise konu olur. Denkleştirme ile tenkis birbirinden farklı amaçlara hizmet eden hukuki kurumlardır; denkleştirme çocuklar arasındaki eşitliği korurken, tenkis saklı pay hakkını korur.

Mirasbırakanın Malvarlığı Bilgilerine Erişim

Tenkis ve denkleştirme davalarında ilk adım, mirasbırakanın sağlığında yapmış olduğu tasarrufları ortaya çıkarmaktır. Tapu sicil müdürlüğünden taşınmaz sorgusu, trafik tescil kayıtlarından araç kayıtları, banka hesap bilgileri için sulh hukuk mahkemesi aracılığıyla tespit, sermaye piyasası kayıtları için MKK sorgusu istenebilir. Kripto varlıklar için bilinen kripto borsalardan bilgi talep edilebilir; yabancı borsalarda bulunan varlıklar bakımından ispat daha güçtür.

Mirasın Kabulü, Reddi, Hükmen Ret

Mirasın açılmasıyla mirasçılar, terekeyi aktif ve pasifiyle birlikte devralır. Mirasçılar bu durumu üç şekilde değerlendirebilir: mirası kabul etme, reddetme ya da terekenin borca batık olduğunun ileri sürülerek hükmen reddedildiğinin tespitini isteme.

Mirasın Kabulü

Mirasın kabulü, çoğunlukla susma yoluyla olur; üç aylık ret süresi içinde mirası reddetmeyen mirasçı TMK 610. madde uyarınca mirası kabul etmiş sayılır. Kabul, terekenin aktif ve pasifiyle birlikte devralınması anlamına gelir. Kabul sonrası mirasçı, murisin borçlarından kendi kişisel malvarlığıyla da sorumlu tutulabilir.

Mirasın Reddi

Mirasın reddi TMK 605 ile 618. maddelerde düzenlenir. Mirasın reddi, mirasçının mirası öğrenmesinden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yazılı ya da sözlü beyan ile yapılır. Ret süresi hak düşürücüdür; kaçırıldığında mirasın kabulü karinesi devreye girer. Ret beyanı kayıtsız ve şartsız olmalıdır; şart bağlanan ret geçersizdir.

Bir mirasçının ret beyanı, kendi payının bir sonraki sıradaki mirasçılara geçmesine yol açar. Tüm yakın mirasçıların reddetmesi halinde miras, sıradaki zümreye ya da Hazineye intikal eder. Mirasın reddinin belirli sonuçları bulunduğu için, özellikle çocukların ortak payı varsa dikkatli bir planlama gerekir. Çocuk adına mirasın reddi, sulh hukuk mahkemesinin izni ile vasi ya da kanuni temsilci aracılığıyla yapılır.

Ret süresinin başlangıcı önemli bir ayrıntıdır. Kural olarak üç aylık süre mirasçının ölümü ve kendi mirasçılığını öğrendiği tarihten başlar. Yasal mirasçı için bu öğrenme genellikle ölüm tarihidir; ancak atanmış mirasçı bakımından süre, vasiyetnamenin kendisine tebliği ile başlar. Mirasçılık belgesi çıkartılması ret süresini durdurmaz; süre içinde belge çıkarılmasa da ret beyanı yapılabilir.

Üç aylık süre TMK 615. madde çerçevesinde mirasçıya tanınan uzatma imkânıyla sulh hukuk mahkemesi kararıyla uzatılabilir. Terekenin büyüklüğü, yurt dışı unsurları, ortaklık şeklindeki şirket paylarının değerlendirilmesi gibi gerekçelerle süre uzatma talebi yapılabilir. Uzatma kararı, mirası değerlendirme imkânı vermesi açısından mirasçıyı korur.

Hükmen Ret (Terekenin Borca Batık Olduğunun Tespiti)

TMK 605/2 fıkrası, murisin ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse mirasın reddedilmiş sayılacağını hükme bağlar. Hükmen ret, süreye bağlı değildir; alacaklıların mirasçılara karşı açtığı takipler üzerine defi olarak da ileri sürülebilir. Aile konutu şerhi, araç kayıtları, kredi borçları, icra takipleri ve ödeme gücü değerlendirmesi hükmen reddin ispatında önemlidir.

Hükmen reddin pratik değeri, özellikle mirasbırakan banka kredileri, ticari borçlar, vergi borçları gibi yükümlülükler bırakmışsa ortaya çıkar. Mirasçıların bu borçlardan kurtulması için mirasın reddi yolunu kaçırmış olsalar dahi, terekenin borca batık olduğu hukuken kanıtlanabilirse, borçlu alacaklılara karşı savunma yapabilir. Bu nedenle hükmen ret iddialı bir savunma aracı değil, koruyucu bir hak olarak gündeme gelir.

Mirasın reddi ve hükmen ret arasındaki fark sonuçları yönünden önemlidir. Süresinde yapılan ret beyanı mirasçıyı mirasçılıktan tamamen çıkarır; payı sıradaki mirasçılara geçer. Hükmen ret ise mirasçılıktan tamamen çıkarma sonucu değil, kişisel sorumluluğun doğmaması için bir savunma vasıtasıdır; tereke aktifleri varsa, alacaklıların ödenmesinden sonra kalan değerler mirasçılara hâlâ intikal edebilir.

Reddin Sonuçları

Mirası reddeden mirasçı, mirasbırakanın mirasçısı olmaktan çıkar. Kendisinden önceki paylaşım hesabı iptal edilir ve sıradaki mirasçılar terekeyi devralır. Mirasbırakana sağlığında borçlu olan mirasçı, mirası reddetse bile borcunu ödemek zorundadır; bu borç ret sebebiyle ortadan kalkmaz. Mirasçılardan birinin reddinin alacaklılarına zarar vereceği görüldüğünde, alacaklıların TMK 617 çerçevesinde mirasın reddine itiraz etme imkânı bulunur.

Tereke Tespiti ve Tasfiye

Miras açıldıktan sonra terekenin içeriğinin belirlenmesi, borç ve alacakların tespiti, gerekirse resmi tasfiye yoluna gidilmesi gündeme gelir. Bu süreç TMK 619 ile 681. maddelerde düzenlenir.

Tereke Tespit Davası

Mirasçılar ya da alacaklılar, sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespitini isteyebilir. Hâkim, gerektiğinde tereke tespit memuru görevlendirir; memur banka hesaplarını, gayrimenkulleri, araçları, şirket paylarını, kıymetli evrakı, altın ve mücevherleri, sanat eserlerini, kripto varlıkları ve dijital hesapları kayda alır. Tespit raporu, tarafların miras paylaşımı hesaplamasında dayanak noktası haline gelir.

Tespit davası çekişmesiz yargı işidir; HMK 382. madde kapsamında sulh hukuk mahkemesinde görülür. Hâkim talep üzerine Tapu Sicil Müdürlüğü, Trafik Tescil Şube Müdürlüğü, bankalar, sigorta şirketleri, SGK, MKK, MASAK, borsalar ve noterler gibi kurumlardan bilgi ister. Tespit raporu mirasçıların payları üzerinde belirleyici olmasa da paylaşımın temel dayanağı olarak kullanılır. Tereke tespiti sırasında herhangi bir mirasçı kendi bilgisine göre değer beyanı sunabilir; farklı beyanlar arasında değerlendirme yapılır.

Tereke tespiti davası bir paylaşım davası değildir; sadece terekedeki varlıkların envanterini ve değerlerini belirler. Paylaşım ya da ortaklığın giderilmesi için ayrı dava açılması gerekir. Tereke tespiti sırasında elde edilen bilgiler, tenkis ve muris muvazaası gibi ek davalar için delil oluşturur; mirasbırakanın sağlığında yaptığı tasarrufların izi bu aşamada ortaya çıkabilir.

Mühür Altına Alma

TMK 620. madde mühür altına alma önlemini düzenler. Mirasçıların tümünün bilinmemesi, kimliklerinin tespit edilememesi, küçük ya da kısıtlı mirasçı bulunması hallerinde sulh hukuk mahkemesi terekenin mühür altına alınmasına karar verebilir. Mühürleme, terekedeki değerlerin korunmasını ve kaybolmasının önlenmesini sağlar.

Mühür altına alma işlemi noter veya mahkeme görevlisi tarafından yerinde yapılır. Mirasbırakanın konutuna gidilir, değerli eşya, döküman ve kıymetli evrak liste haline getirilir ve mühürlenerek ilgililerin erişimine kapatılır. Bu önlem geçici niteliktedir; miras ortaklığının kendisi kurulduğunda ya da temsilci atandığında mühür kaldırılır.

Terekenin defterinin tutulması (TMK 619) ise ayrı bir kurumdur. Mirasçılardan biri defterin tutulmasını talep edebilir; bu talep üzerine mahkeme üç ay içinde tereke envanterinin hazırlanmasını ister. Deftere kayıtlı borçlardan mirasçı sadece devraldığı aktif değer ölçüsünde sorumlu olur; defteri talep etme hakkı, mirasçının kişisel sorumluluğunu sınırlamak açısından önemli bir koruma sağlar.

Resmi Tasfiye

TMK 632 ile 637. maddelerde düzenlenen resmi tasfiye, terekenin borca batık olduğunun açık olduğu hallerde ya da mirasçıların talebiyle gündeme gelir. Sulh hukuk mahkemesi tasfiye memuru atar; memur alacakları ilân eder, borçları öder, kalan değerleri mirasçılara dağıtır. Resmi tasfiye mirasçıların kişisel malvarlığı ile murisin borçları arasındaki bağı koparır; sadece tereke değerleri alacaklılara ödenir.

Tasfiyenin iflas hükümlerine göre yürütülmesi, terekenin borca batık olduğu hallerde söz konusudur. Bu durumda İİK’nın iflas hükümleri kıyasen uygulanır; alacaklıların sıra cetveli oluşturulur, tahsilat sırası gözetilir, iflas masası benzeri bir düzenleme yapılır. Mirasçılar pay alamayacaktır ancak kişisel malvarlıkları da tehlikede değildir.

Terekenin Yönetimi ve Koruma Önlemleri

TMK 630. madde terekenin yönetimi için özel düzenleme içerir. Mirasçılar arasında anlaşmazlık ya da aciliyet gerektiren durumlar varsa, mahkeme resmi bir yönetici atar. Yönetici terekeyi koruma, alacakların tahsili, borçların ödemesi ve gelir getiren varlıkların işletilmesi görevlerini üstlenir. Tereke yöneticisi aldığı her karar hakkında sulh hukuk mahkemesine rapor sunar.

Miras Sebebiyle İstihkak Davası

TMK 637. madde, mirasın kendisine düşmediği ileri sürülen bir kişinin, gerçek mirasçı olduğunu iddia ederek ona karşı tereke hakkında istihkak davası açabileceğini düzenler. Bu dava, mirasçı görünen ancak gerçek mirasçı olmadığı iddia edilen kişiyle gerçek mirasçı arasında ilerler. İddia başarılı olursa mal, gerçek mirasçıya tam olarak iade edilir. Dava süresi kural olarak 10 yıldır ancak kötü niyetli haksız zilyet için 20 yıla kadar uzar.

Mirasçılık Belgesi

Mirasçılık belgesi, mirasçıların kim olduğunu ve payları ile mirasa hak kazandıklarını gösteren resmi belgedir. Türk hukukunda mirasçılık belgesi (eski adıyla veraset ilamı) sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınabilir.

Sulh Hukuk Mahkemesi Kanalı

Mirasçıların tamamının bilinmediği, soybağı konusunda tereddüt bulunduğu, yabancılık unsuru olduğu ya da miras ortaklığı içinde çekişme yaşandığı hallerde mirasçılık belgesinin sulh hukuk mahkemesinden istenmesi uygundur. Mahkeme, nüfus müdürlüğünden kayıt örneği ister, gerektiğinde ilan verir ve hukuki değerlendirmeyi yaparak belge düzenler.

Noter Kanalı

6217 sayılı Kanunla getirilen düzenleme sonrasında noterler de mirasçılık belgesi düzenleme yetkisi kazanmıştır. Nüfus kayıtlarının açık, mirasçıların belli olduğu ve yabancılık unsurunun bulunmadığı hallerde noterden hızlıca mirasçılık belgesi alınabilir. Noter, aile kütüğünden kayıt örneğini çıkarır ve buna dayanarak belgeyi hazırlar.

Belgenin İptali

Mirasçılık belgesinin yanlış düzenlendiğini, örneğin saklı bir mirasçının atlandığını ya da gerçek mirasçı olmayan birinin belgede yer aldığını düşünen kişi, sulh hukuk mahkemesinde mirasçılık belgesinin iptalini isteyebilir. Dava, belgeyi düzenleyen mercii kararına karşı değil; yeni bir belge istemiyle açılır.

Miras Paylaşımı ve Taksim

Mirasçılar terekenin ne şekilde paylaşılacağı konusunda anlaşırsa, paylaşım sözleşmesi ile işlem tesis ederler. Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Miras paylaşımı TMK 642 ile 668. maddelerde düzenlenir.

Anlaşmalı Taksim

Tüm mirasçıların katıldığı yazılı paylaşım sözleşmesi, noter şart değildir ancak özellikle taşınmaz paylaşımı söz konusu olduğunda işlem güvenliği bakımından noter aranır. Anlaşmalı taksim mirasçıların mahkemeye başvurmadan hızlı çözüm üretmesini sağlar. Paylaşım oranı yasal paylardan farklı olarak belirlenebilir; mirasçıların oy birliği yeterlidir.

Ortaklığın Giderilmesi Davası

Mirasçılardan biri ya da birkaçının taksim önerisine diğerlerinin katılmaması halinde ortaklığın giderilmesi davası açılır. Dava sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme, terekenin ayni taksimi mümkün ise aynen paylaştırır; mümkün değilse terekeyi satış yoluyla paraya çevirir ve satış bedelini mirasçıların payları oranında paylaştırır. Satış, taşınmazlar için icra müdürlüğü aracılığıyla yapılır ve kamuya açık ihaleyle sonuçlandırılır.

Ayni taksim özellikle farklı nitelikteki birden çok malvarlığı değeri bulunan terekelerde değerlendirilebilir. Örneğin iki daireden oluşan bir tereke, iki mirasçıdan her biri için ayrı daire tahsisiyle paylaşılabilir. Bu paylaşımın eşit değere getirilmesi için değer farklarının nakit olarak denkleştirilmesi gerekebilir. Ayni taksim sözleşmesi noterde düzenlendiğinde tescile esas olarak tapuda işlem yapılır; sözleşmeye katılmayan bir mirasçı kalırsa mahkemeye başvurulur.

Satış yoluyla taksim halinde ihalenin kamuoyuna duyurulması, ilan, bedelin rayiç değerin altına düşme riski gibi olumsuzluklar dikkate alınır. Mirasçılar ihaleye katılarak kendi taşınmazlarını satın alabilirler; bu yöntem, üçüncü kişilerden taşınmazın geçmesini engeller. Ortaklığın giderilmesi davalarında tapu kayıtları, tapu değeri, rayiç değer bilirkişi raporu ve imar durumu önemli unsurlardır.

Taşınmazın bir kısmının paydaşlara satılması, bölünemez nitelikte ise ifraz yoluyla bölünmesi ya da mevcut haliyle açık arttırmaya çıkarılması seçenekleri mahkeme tarafından değerlendirilir. İmar planına uygun şekilde ifraz mümkün ise ayni taksim genellikle tercih edilir; ancak kadastro durumu, imar hakları ve belediye onayı gibi teknik engeller çoğu zaman satış yolunu zorunlu kılar.

Taksim Sonrası Sorumluluk

Taksim sonrası mirasçılar, birbirlerine karşı TMK 657. madde uyarınca paylaşımdan beş yıl süreyle zapt ve ayıptan sorumludur. Bu sorumluluk, taksimde bir mirasçıya düşen malın sonradan başkasına ait olduğunun anlaşılması ya da ayıplı çıkması durumunda diğer mirasçılardan bu mirasçıya karşı doğan rücu hakkını düzenler.

Veraset ve İntikal Vergisi

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu, mirasla intikal eden değerlerin vergilendirilmesini düzenler. Vergi, mirasçıların beyanı üzerine tahakkuk ettirilir ve taksitlerle ödenir.

Beyan Süresi

Muris Türkiye’de ölmüş ve mirasçılar Türkiye’de iseler, beyanname ölümün öğrenildiği tarihten itibaren dört ay içinde vergi dairesine verilir. Yurt dışı unsurları içeren durumlarda süreler farklılaşır. Beyanname ekinde tereke envanteri, tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, araç ruhsatları, kıymetli eşya listesi, sigorta poliçeleri ve varsa vasiyetname sunulur.

Muris yurt dışında, mirasçılar Türkiye’de ise beyanname süresi altı aya uzar; her iki tarafın da yurt dışında olması halinde süre dört ay olarak yeniden uygulanır. Mirasçılardan sadece biri yurt dışında ise süre başlangıcı kendisine tebliğe bağlı olabilmektedir; bu teknik detay beyanname planlamasında dikkat gerektirir.

Vergi Oranı

Vergi, tarifeli olarak uygulanır ve miras payının büyüklüğüne göre artan oranlı şekilde hesaplanır. İntikal vergisi (karşılıksız iktisap) oranları daha yüksek olabilir. Bazı yakınlık dereceleri bakımından istisna tutarları belirlenmiştir ve her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.

Vergi Ödemesi ve Tahakkuk

Veraset ve intikal vergisi, üç yıl boyunca Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere altı eşit taksitte ödenir. Vergi tahakkuk etmeden tapu devri yapılamaz; bu nedenle mirasçıların veraset vergisi beyanını zamanında yapması, taşınmaz intikalini hızlandırır. Beyanname verilmemesi halinde gecikme faizi ve usulsüzlük cezası tahakkuk eder.

Yurt Dışındaki Varlıklar

Türkiye’de mukim mirasçı bakımından yurt dışındaki varlıklar da beyanname kapsamına girer. Yurt dışı banka hesapları, taşınmazlar, kripto borsa bakiyeleri ve şirket payları beyan edilir. Bu değerler bakımından yurt dışında ödenmiş olan miras vergisi, 7338 sayılı Kanun’un getirdiği koşullar çerçevesinde Türkiye’de mahsup edilebilir.

İntikal vergisinden istisna tutulan özel durumlar da bulunur. Şehit ve gazi yakınlarına intikal eden miras payları, kamuya yararlı vakıf ve derneklere yapılan bağışlar, bazı sosyal yardım ödemeleri ve sigorta tazminatlarına ilişkin istisnalar mevzuatta yer alır. Her yıl güncellenen istisna tutarları beyannamenin verildiği tarihte yürürlükte olan değerler üzerinden hesaplanır.

Vergi Dairesi İşlemleri

Veraset beyannamesi e-beyanname sistemi üzerinden de verilebilir. Beyannameden sonra vergi dairesi dosyayı inceler ve ilişik kesme belgesi düzenler. İlişik kesme belgesi, tapu müdürlüğüne intikal işlemi için zorunlu bir belgedir. Banka hesapları, araç tescili, tapu intikali ve şirket paylarının mirasçılar adına tescil edilmesi için bu belge aranır. Beyanname ile tahakkuk arasındaki zamanlamayı iyi yönetmek, mirasçıların kullanılabilir varlıklara ulaşmasını geciktirmemek açısından önemlidir.

Muris Muvazaası Davası

Muris muvazaası, mirasbırakanın sağlığında malvarlığını mirasçılardan bir kısmından kaçırmak amacıyla, görünüşte satış ya da temlik işlemi yaparak aslında karşılıksız biçimde bir kişiye devretmesi durumudur. Bu davanın dayanağı TMK 1023 ve TBK 19 gibi genel muvazaa hükümleridir. Uygulamada “mirastan mal kaçırma davası” olarak da anılır.

Muvazaanın Unsurları

Muvazaa iddiasının kabul edilmesi için üç unsur birlikte bulunmalıdır. Birincisi, görünürdeki işlem (genellikle satış sözleşmesi) ile gerçek irade arasında bilinçli uyuşmazlık vardır. İkincisi, tarafların birbirine yardım ederek bu uyuşmazlığı oluşturmaları yani anlaşmaları gerekir. Üçüncüsü, amaç mirasçıları miras hakkından yoksun bırakmak veya bu hakkı azaltmaktır.

Mutlak muvazaa ve nispi muvazaa ayrımı da bu davanın belkemiğini oluşturur. Mutlak muvazaada taraflar hiçbir işlem yapmak istemezken göstermelik bir işlem yapmış görünür; bu durumda görünürdeki işlem geçersizdir. Nispi muvazaada ise taraflar aslında gerçekleştirdikleri bir başka işlemi saklamak isterler; muris muvazaası tipik nispi muvazaa örneğidir, arka planda gerçek bir bağışlama iradesi vardır ancak görünürdeki işlem satış olarak gösterilmiştir.

İspat Yöntemi

Muris muvazaası davasında ispat, tapudaki devrin gerçek bir karşılığa dayanıp dayanmadığının ortaya konmasıyla sağlanır. Devralan tarafın alım gücü, devredilen taşınmazın rayiç bedeli ve beyan edilen bedel arasındaki fark, tarafların akrabalık ilişkisi, mirasbırakanın sağlığındaki aile ilişkileri, devralanın evvelden başka taşınmaza sahip olup olmaması, ödeme tarihinde banka dekontlarının varlığı gibi unsurlar mahkemece birlikte değerlendirilir. Tanık delili kabul edilir; tanık beyanları sosyal, ekonomik ve duygusal bağlamı ortaya koyar.

Yargı pratiğinde muris muvazaası iddiasını güçlendiren temel karineler şunlardır: mirasbırakanın bir çocuğu dışlayarak diğerine devir yapması, devrin ölüme yakın bir tarihte gerçekleşmesi, beyan edilen bedelin emlak vergisi değerinin bile altında kalması, devralanın ödeme yapacak mali gücünün bulunmaması, mirasbırakanın sağlığında bir başka çocuğuna kızgın ya da ilişkinin kopuk olması. Bu karineler tek başına sonuca götürmese de toplamda muvazaa iddiasının kabul edilme olasılığını artırır.

Dava Süreleri

Muris muvazaasından kaynaklı tapu iptali ve tescil davasına zamanaşımı kuralı uygulanmaz; dava mirasbırakanın vefatından sonra her zaman açılabilir. Ancak tenkis davası, saklı payların zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl hak düşürücü süreye tabidir. Bu nedenle muris muvazaası ile tenkis davasının birlikte açıldığı dosyalarda süre hesabı ayrı ayrı yapılmalıdır.

Sonuçları

Muvazaa tespit edilirse, görünürdeki işlem iptal edilir ve taşınmaz terekeye iade edilir. Mirasçılar payları oranında taşınmaz üzerindeki tescilin iptaline ve kendi adlarına tescile karar verilmesini isteyebilir. Dava, zamanaşımına değil hak düşürücü süreye tabidir ve iddia mirasbırakanın vefatı sonrasında ileri sürülür.

Muris muvazaası davasının en tartışmalı konusu, üçüncü kişilere yapılan devirler bakımından iyi niyetin korunmasıdır. Muvazaalı satışla taşınmazı alan kişi, malı bir başkasına satmışsa ve bu alıcı iyi niyetli ise, TMK 1023. madde uyarınca iyi niyetli üçüncü kişinin tescili korunur. Bu durumda mirasçılar doğrudan taşınmazı geri alamaz; tazminat hakları devreye girer. Bu ayrım, muvazaa davasının pratikte ne kadar erken açılması gerektiğini gösterir.

Muvazaa iddiası sadece satış sözleşmelerine değil, her türlü karşılıksız devir işlemine uygulanabilir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, ivazlı bağışlama (TBK 290), paylı mülkiyetin pay devri ve miras sözleşmesi ile yapılan bazı düzenlemeler muvazaa iddiasının konusu olabilir. Her bir işlem tipi bakımından ispat yükü ve karine dengeleri farklılık gösterir.

Dijital Miras ve Kripto

Dijital miras, mirasbırakanın çevrim içi hesapları, sosyal medya profilleri, kripto borsası bakiyeleri, cüzdanları, alan adları, bulut depolama alanları ve dijital içeriklerinden oluşan malvarlığı kategorisidir. Türk hukukunda dijital miras bakımından özel bir genel çerçeve kanun mevcut değildir; genel miras kuralları ile dijital hizmet sağlayıcılarının kullanım koşulları birlikte değerlendirilir.

Kripto Varlıkların Mirası

SPK’nın ve Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yayımladığı düzenlemeler kripto varlıkları tanımlamakla birlikte, mirasa ilişkin özel bir hüküm içermez. Mirasbırakanın sahip olduğu kripto varlıklar, terekeye dahil olur ve paylaşıma tabi tutulur. Borsa hesabındaki bakiyeler, MASAK yönetmeliği çerçevesinde kimlik doğrulaması yapılmış hesaplarda takip edilebilir; soğuk cüzdan tutan mirasbırakanın kripto varlıkları ise cüzdan anahtarlarına erişimi olmadan pratik olarak kullanılamayabilir.

Türkiye’de faaliyet gösteren kripto varlık hizmet sağlayıcıları, 7518 sayılı Kanun ve SPK’nın VII-128.12 sayılı Tebliği çerçevesinde düzenleme kapsamına alınmıştır. Mirasçılar, hizmet sağlayıcıya mirasçılık belgesi ve ölüm belgesiyle başvurarak hesap bakiyesi hakkında bilgi talep edebilir. Bakiye miktarı ölüm tarihindeki piyasa değerinden terekeye dahil edilir; satış veya devir işlemleri mirasçılar arasında anlaşma ya da mahkeme kararı temelinde yapılır.

Uluslararası borsalarda (örneğin Binance, Coinbase) bulunan varlıklarda hukuki yol bakımından ek güçlükler vardır. Platform merkezinin ülke dışında olması, hizmet sağlayıcının ülkenin mahkeme kararlarına uyma zorunluluğu, tüketici uyuşmazlığı çözüm mekanizmaları gibi konular dikkatle yönetilmelidir. Borsaların ölüm halinde hesap açma politikaları platformdan platforma değişir; bazıları mirasçılık belgesinin İngilizceye tercüme edilmiş apostilli nüshasını ister.

Sosyal Medya ve Bulut Hesapları

Sosyal medya platformları genellikle vefat eden kullanıcının hesaplarının kapatılması veya anma profiline dönüştürülmesi için mirasçılara başvuru imkânı sunar. Bu başvurular çoğu zaman mirasçılık belgesi ve ölüm belgesiyle yapılır. E-posta hesaplarına erişim sağlanması, hizmet sağlayıcının kullanım koşullarına göre değişir; mahkeme kararı bazen gerekli olabilir.

Dijital Vasiyet Planlaması

Alyar Hukuk & Danışmanlık’a gelen danışma konularından biri, kişinin sağlığında dijital varlıklarının intikali için hazırlık yapmasıdır. Şifrelerin güvenli biçimde saklanması, dijital varlıkların listelendiği bir envanterin vasiyete eklenmesi, donanım cüzdanı erişim bilgilerinin ölüm halinde güvenilir kişilere iletilmesi için noterdeki açık vasiyet bu hazırlığın örnekleridir.

Dijital vasiyet planlaması için yaygın kullanılan bir yöntem, vasiyetname içerisinde dijital varlık envanterinin yer alması ve şifrelerin ayrıca kapalı bir zarfta noterde saklanmasıdır. Bazı uygulamalarda mirasbırakan, “Google Inactive Account Manager” veya benzeri hizmet sağlayıcı araçlarını kullanarak belirli bir süre sonra hesaplarına otomatik erişim verilmesini isteyebilir. Bu araçlar Türk hukukunda resmi bir vasiyet niteliği taşımasa da dijital varlıklara fiilen erişim için pratik çözüm sunar.

Dijital varlıkların miras paylaşımında karşılaşılan en büyük güçlük, şifrelerin ve seed-phrase’lerin kaybolması halinde varlığın fiilen erişilemez hale gelmesidir. Bu durumda varlık hukuken terekeye dahildir ancak ekonomik değeri sıfıra düşer. Bilişim alanındaki teknik uzmanların desteğiyle bazı hallerde kısmi erişim sağlanabilmekle birlikte, şifrelenmiş cüzdanların çözülmesi pratikte çoğu zaman mümkün olmaz.

Yabancı Mirası ve MÖHUK

Yabancılık unsuru taşıyan miras ilişkileri 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 20 ile 22. maddelerinde düzenlenir. Mirasbırakanın vatandaşlığı, malvarlığının bulunduğu ülke ve mirasçıların ikametgâhı gibi unsurlar uygulanacak hukukun belirlenmesinde rol oynar.

MÖHUK 20: Uygulanacak Hukuk

MÖHUK 20/1 maddesi, miras ilişkilerine mirasbırakanın milli hukukunun uygulanacağını söyler; ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlara Türk hukuku uygulanır. Taşınırlar bakımından ise milli hukukun uygulanması esastır. Bu ayrım, yabancı uyruklu bir mirasbırakanın Türkiye’deki gayrimenkulleri bakımından Türk hukukunun saklı pay, zamanaşımı ve paylaşım kurallarının geçerli olacağını gösterir.

MÖHUK 21: Ölüme Bağlı Tasarrufun Şekli

MÖHUK 21. madde, ölüme bağlı tasarrufun şeklinin geniş bağlama kuralıyla belirlendiğini gösterir. Yapılışı, mirasbırakanın milli hukuku, ikametgâhı hukuku, iş yeri hukuku, Türk hukuku ya da taşınmazın bulunduğu yer hukuku seçeneklerinden birine uygun olduğu sürece geçerli kabul edilir. Bu hüküm, yurt dışında yapılmış el yazılı vasiyetnamenin Türkiye’de tanınmasını kolaylaştırır.

Türk Mahkemelerinin Yetkisi

MÖHUK 43. madde, miras davalarında mirasbırakanın Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesini yetkili sayar; yerleşim yeri yurt dışında ise Türkiye’deki malvarlığının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de hüküm doğurması için tanıma veya tenfiz davası gerekir; tanınma MÖHUK 58. madde kapsamında iken tenfiz 54 ile 59. maddeler arasında düzenlenmiştir.

Yabancı vatandaşlığı olan mirasbırakanın Türkiye’deki taşınmazları bakımından Türk hukukunun uygulanması, saklı pay ve tenkis gibi kurumların kayıtlardaki etkisini doğrudan etkiler. Örneğin yabancı hukukta saklı pay kurumu farklı oranlarda düzenlenmişse ya da hiç tanınmıyorsa, bu durum Türk mahkemesinde Türkiye’deki taşınmaz için geçerli olmaz; Türk saklı pay kuralı uygulanır.

Tanıma ve Tenfiz

Yabancı mahkeme kararıyla verilmiş miras kararlarının (örneğin mirasçılık belgesi, vasiyetname onayı, paylaşım kararı) Türkiye’de icrai etkisi kazanması için tenfiz davası açılır. Tanıma davası ise kararın kesin hüküm etkisi bakımından Türkiye’de tanınmasını sağlar; örneğin yabancı mahkemede çözülmüş paylaşım anlaşmasının Türkiye’deki tapu işlemlerinde dayanak alınması tanımayla mümkün olur.

Tanıma ve tenfiz davalarında yabancı kararın kesinleşmiş olması, Türk kamu düzenine açıkça aykırı hüküm içermemesi, savunma hakkının ihlal edilmemiş olması ve karşılıklılık esasının bulunması temel koşullardır. Mirasçılar arasında yurt dışında yaşayanların bulunması durumunda tebligat süreci Lahey Tebligat Sözleşmesi çerçevesinde yürütülür; bu süreç birkaç ay sürebilir. Türkiye ile ikili hukuki yardım anlaşması bulunan ülkelerde tebligat ve belge temini daha kısa sürede tamamlanır.

Çifte Vatandaş Mirasçılar

Türk vatandaşlığıyla birlikte başka bir ülkenin vatandaşlığını da taşıyan mirasçılar, Türkiye’deki mirasın yönetiminde Türk hukukuna tabidir. Vergi rezidanslığı bakımından farklı ülkelerde mükellefiyet doğabilir; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları kapsamında yurt dışında ödenen veraset vergisinin Türkiye’deki vergiden mahsup edilmesi mümkün olabilir. Yurt dışındaki banka hesaplarına ve taşınmazlara ilişkin işlemler ise ilgili ülke hukukuna göre yürütülür; bu işlemlerde Türkiye’den alınan mirasçılık belgesinin apostille şerhi ile o ülkede geçerli hale getirilmesi gerekir. Avrupa Birliği üyesi ülkelerde ise 650/2012 sayılı Avrupa Miras Tüzüğü kapsamında düzenlenen Avrupa Mirasçılık Sertifikası pratikte sıkça kullanılır; ancak Türkiye bu tüzüğe taraf olmadığından, Türkiye’deki malvarlığı bakımından Türk mirasçılık belgesi ayrıca alınmalıdır. Almanya, Hollanda, Belçika ve Avusturya gibi ülkelerde çalışmış Türk vatandaşlarının mirası, o ülkedeki sosyal güvenlik birikimleri, emeklilik fonları ve banka hesaplarını da kapsar; bu malvarlığına erişim için ilgili ülkenin mahalli mirasçılık sertifikası (Erbschein) da gerekli olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Miras reddi kaç günde yapılmalı?

Mirasın reddi için kanuni süre, mirasın öğrenilmesinden itibaren üç aydır. Süre hak düşürücüdür; dolmasıyla birlikte mirasın kabul edilmiş sayılması karinesi doğar. Reddin yazılı veya sözlü beyanla sulh hukuk mahkemesine yapılması şarttır. Ret beyanı kayıtsız ve şartsız olmalıdır; kısmi ret veya şarta bağlı ret beyanı hukuken geçersizdir.

Vasiyetname nasıl açılır?

Vasiyetname bulunan dosyada sulh hukuk mahkemesi vasiyetnamenin açılması kararı verir. TMK 596 ile 603. maddeleri vasiyetnamenin açılması ve mirasçılara tebliği sürecini düzenler. Açılma tarihinden itibaren iptal davası için bir yıllık hak düşürücü süre başlar.

Mirasçılık belgesinin iptali kaç yıl içinde istenebilir?

Mirasçılık belgesi, yeni delil ortaya çıkması halinde herhangi bir zamanaşımı sınırı olmaksızın yenisi istenerek fiilen iptal edilebilir. Belgenin içeriği, yeni mirasçı durumu ya da yeni vasiyetname ortaya çıktığında güncellenir. İptali isteyen kişi, yeni delilleri ve belgenin neden yanlış düzenlendiğini açıkça ortaya koymalıdır.

Saklı payı zedelenen mirasçı ne yapar?

Saklı payı zedelenen mirasçı, saklı payı zedelediğini bilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl içinde tenkis davası açar. Dava, saklı paya tecavüz eden ölüme bağlı veya sağlararası tasarrufları indirim kapsamına almak amacını taşır. Tenkis kararı ile kazandırmalar geriye dönük olarak saklı pay oranında indirilir ve indirilen değer saklı paylı mirasçıya ödenir; bu ödeme çoğu zaman para olarak yapılır, taşınmaz üzerinde aynen paylaşım her zaman mümkün olmaz.

Miras paylaşımı anlaşmalı yapılabilir mi?

Evet. Tüm mirasçıların katıldığı paylaşım sözleşmesiyle miras anlaşmalı biçimde taksim edilebilir. Taşınmaz paylaşımı sözleşmesinin yazılı yapılması ve tapuda tescil için mirasçıların oy birliğiyle başvurusu gerekir.

Murisin sağlığında yaptığı satış mirastan mal kaçırma olur mu?

Muris, sağlığında malvarlığı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Ancak tasarruf gerçekte karşılıksız yapılmışsa ve amaç mirasçıları miras hakkından mahrum bırakmaksa muris muvazaası söz konusu olur. Mahkeme somut olayda tarafların iradesini ve işlemin gerçek karakterini araştırır.

Vefat eden eş aynı anda hem miras hem mal rejimi hakkı doğurur mu?

Evet. Sağ kalan eş, TMK 499. madde uyarınca belirli mirasçılık payına sahipken; TMK 225 ve devamındaki hükümler uyarınca edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan katılma alacağı da ayrıca talep edilebilir. Mal rejimi alacağı miras payından ayrı bir alacaktır ve tereke paylaşımından önce ödenir. Eşin birikmiş sigorta, emeklilik ikramiyesi ve ölüm yardımı gibi tazminatları ise terekeye değil, doğrudan eşe ait sayılır; bu gelirler miras paylaşımında dikkate alınmaz.

Terekeden borç çıkarsa ne olur?

Terekeye dâhil borçlar, aktif değerlerden ödenir. Mirasçıların kişisel sorumluluğu ise mirasın kabul şekline bağlıdır. Koşulsuz kabul halinde mirasçı kendi malvarlığıyla da sorumludur; hükmen reddin kabulü halinde kişisel malvarlığı sorumluluktan kurtulur; resmi tasfiye halinde sadece tereke değerleri alacaklılara ödenir. Tereke defteri tutulmasını talep eden mirasçı ise sadece deftere kayıtlı borçlardan ve sadece devraldığı değer ölçüsünde sorumlu tutulur.

Yabancı vasiyetname Türkiye’de geçerli midir?

MÖHUK 21. madde ölüme bağlı tasarrufun şekline geniş bir bağlama kuralı getirir. Yapılışı mirasbırakanın milli hukuku, ikametgâhı hukuku, Türk hukuku ya da taşınmazın bulunduğu yer hukuku şekillerinden birine uygun ise vasiyetname geçerli kabul edilir. Türkiye’de hüküm doğurabilmesi için sulh hukuk mahkemesinin vasiyetnamenin açılması kararına ihtiyaç vardır. Yurt dışında düzenlenmiş vasiyetnamelerin Türkçeye çevirisi ve apostille şerhi alınması işlemleri de başvuruyu kolaylaştırır.

Muvazaa davasında zamanaşımı var mı?

Muris muvazaası nedeniyle açılan tapu iptali ve tescil davası, mirasbırakanın ölümünden itibaren kural olarak herhangi bir zamanaşımı süresine bağlı değildir; açılma hakkı kural olarak hak düşürücü süreye tabi değildir. Ancak somut olaya göre, ek dava türleri (tenkis, alacak) için süreler ayrıca değerlendirilir. Muvazaalı devir sonrasında taşınmaz iyi niyetli üçüncü kişiye satılmışsa, dava doğrudan taşınmazı geri almaya değil tazminat hesabına döner; bu durum süresinde dava açılmasının önemini artırır.

Kripto varlıklar mirasa nasıl dahil edilir?

Mirasbırakanın kripto varlıkları, borsa hesabında tutuluyorsa borsadan beyan edilen bakiyeler üzerinden terekeye dahil edilir. Bireysel cüzdandaki varlıklar için erişim bilgisi kritiktir; anahtar kaybolduğunda varlıkların kullanımı pratikte güçleşir. MASAK yönetmeliği kapsamındaki hizmet sağlayıcılar, mahkeme kararı ile mirasçılara bilgi verebilir. Veraset ve intikal vergisi beyannamesinde kripto varlıklar ölüm tarihindeki piyasa değeri üzerinden gösterilir; değerin bulunmadığı hallerde en yakın fiyat tespiti esas alınır.

Mirasın reddi yapıldıktan sonra geri dönülebilir mi?

Mirasın reddi kural olarak kesindir; beyanla ret iradesi açıkça ortaya konduktan sonra ret kararından dönülemez. İstisnaî olarak iradeyi etkileyen yanılma, aldatma ya da tehdit iddiası varsa, TBK genel hükümlerine göre ret beyanının iptali gündeme gelebilir.

Tenkis ile muris muvazaası davası aynı anda açılabilir mi?

Evet. İki dava birlikte veya ayrı ayrı açılabilir; aynı dilekçede fer’i talep olarak da istenebilir. Muris muvazaası davası başarılı olursa mal terekeye döner ve paylaşım yasal mirasçılar arasında yeniden yapılır; tenkis davası başarılı olursa saklı payı aşan kısım indirime tabi tutulur.

Sağ kalan eş aile konutunu tek başına talep edebilir mi?

TMK 240. madde sağ kalan eşin, miras payına mahsuben ya da gerektiğinde bedel ödeyerek aile konutu üzerinde mülkiyet ya da intifa hakkı tanınmasını isteyebileceğini düzenler. Bu talep diğer mirasçıların muvafakatine bağlı değildir; mahkeme eşin ekonomik ve sosyal koşullarını gözeterek karar verir.

Vasiyetname ile kardeş mirasçı kılınabilir mi?

Evet. Mirasbırakan vasiyetname ile kardeşini veya herhangi bir üçüncü kişiyi mirasçı atayabilir. Saklı paylı mirasçıların saklı payı dışında kalan serbest kısım bu tür tasarruflar için kullanılabilir. Saklı pay zedelenmişse, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açarak kazandırmayı indirime uğratabilir.

İlgili Rehberler ve Ücretsiz Ön Görüşme

Miras süreçleri pek çok hukuk alanıyla iç içe ilerler. Vefat eden eşin sağlığındaki mal rejimi bakımından aile hukuku avukatı rehberi, mirasa dâhil taşınmazlar için gayrimenkul avukatı rehberi, kripto varlıkların mirasında özel izlek için kripto miras avukatı rehberi, vergisel boyut için vergi hukuku avukatı rehberi, tereke alacaklıları ile takip süreci için icra iflas avukatı rehberi, aile şirketinin miras yoluyla intikalinde ticaret hukuku avukatı rehberi, yabancılık unsurlu dosyalar için yabancılar hukuku avukatı rehberi okunabilir. Tereke davalarına bağlı tazminat talepleri için tazminat avukatı rehberi, aile konutunu miras yoluyla devralan eşin hakları için inşaat hukuku avukatı, sigorta poliçelerindeki lehtar değişikliğinde sigorta avukatı, banka hesaplarının intikalinde banka ve finans hukuku avukatı, start-up payları ve dijital varlıkların mirasında startup ve venture hukuku avukatı, arabuluculuk seçeneği için arabuluculuk avukatı ve ticari işletme devirlerinde bilişim hukuku avukatı rehberleri ek açıklama sunar.