Belirli süreli iş sözleşmesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 11. maddesinde düzenlenen ve objektif koşulların varlığı halinde kurulabilen istisnai bir sözleşme türüdür. Kural, iş sözleşmelerinin belirsiz süreli olmasıdır. Belirli süreli sözleşmelerin art arda yapılması halinde (zincirleme sözleşme) bunlar baştan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Bu rehberde objektif şart, zincirleme kuralı ve iş güvencesi hükümleriyle ilişkisini ele alıyoruz.
Belirli Süreli Sözleşmenin Kurulma Şartları
4857 m.11/1 uyarınca iş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli iş sözleşmesi, belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesidir. Objektif koşul örnekleri:
- Proje esaslı işler (belirli bir inşaat, yazılım projesi)
- Geçici işler (mevsimlik, dönemsel işler)
- Yerine geçme halleri (askerlik, doğum izni, hastalık)
- Belirli süreli hizmet (öğretim görevlisi, uzman sözleşmeli çalışan)
Objektif koşul bulunmadan belirli süreli sözleşme yapılması halinde sözleşme belirsiz süreli sayılır.
Zincirleme Sözleşme Yasağı
4857 m.11/2 uyarınca belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Zincirleme sözleşme yasağının istisnası ‘esaslı neden’ kavramıdır; bu da objektif şartın devam etmesi halinde mümkündür. Örneğin aynı öğretim yılında öğretim üyesinin sözleşmesinin yenilenmesi esaslı neden sayılırken, aynı işi yapmak üzere yılın sonunda rutin olarak sözleşme yenilenmesi zincirleme olur. Yerleşik içtihat, niyet ve amaca göre değerlendirme yapar.
Belirli Süreli Sözleşmede İhbar, Kıdem ve Fesih
Belirli süreli sözleşme, sürenin sonunda kendiliğinden (ihbar tazminatı talep edilemez) sona erer (TBK m.430, m.436). Bu nedenle belirli süreli sözleşmede:
- İhbar tazminatı talep edilemez (sürenin kendiliğinden bitmesi)
- Kıdem tazminatı şartları oluşmuşsa talep edilebilir (1 yıl ve haklı sebep)
- İşe iade hakkı yoktur (4857 m.18 – belirsiz süreli şartı)
- Süre dolmadan önce haklı neden olmaksızın fesih halinde karşı taraf bakiye süreye ait ücreti talep edebilir (TBK m.438)
- Yıllık izin, fazla mesai, diğer alacaklar aynen uygulanır
Sözleşmenin Belirsiz Süreliye Dönüşmesi ve Sonuçları
Zincirleme sözleşme yasağı ihlali veya objektif koşul yokluğu halinde sözleşme baştan itibaren belirsiz süreli sayılır. Bu durumda işçi:
- İşe iade davası açabilir (4857 m.18-21 kapsamında şartlar varsa)
- İhbar tazminatı talep edebilir (4857 m.17)
- Kıdem tazminatı hakkı kapsamı genişler
- Kötüniyet tazminatı talep edebilir (4857 m.17/6)
Bu nedenle sözleşmenin niteliğinin belirlenmesi, iş güvencesi ve alacak haklarının tespitinde kilit rol oynar.
Deneme Süresi ve Özel Sözleşme Türleri
4857 m.15 uyarınca taraflar iş sözleşmesinin başlangıcında iki aya kadar (toplu iş sözleşmesi ile dört aya kadar) deneme süresi kararlaştırabilir. Deneme süresi içinde her iki taraf da bildirimsiz ve tazminatsız fesih hakkına sahiptir. Ancak işçinin çalıştığı günlere ilişkin ücret ve sosyal hakları saklıdır. Takım sözleşmesi (4857 m.16), kısmi süreli sözleşme (4857 m.13) ve çağrı üzerine çalışma (4857 m.14) da özel sözleşme türleri olarak düzenlenmiş olup her biri kendi özel hükümlerine tabidir.
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 4857 İş K. m.8 | İş sözleşmesinin tanımı ve yapısı |
| 4857 İş K. m.11 | Belirli süreli ve belirsiz süreli sözleşme, zincirleme |
| 4857 İş K. m.17 | Süreli fesih (ihbar) ve ihbar tazminatı |
| 4857 İş K. m.18-21 | Feshin geçerli sebebe dayandırılması, işe iade davası |
| 4857 İş K. m.24 | İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.25 | İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.32 | Ücretin ödenmesi ve gecikme zammı |
| 4857 İş K. m.34 | Ücretin zamanında ödenmemesi ve iş durdurma hakkı |
| 4857 İş K. m.41 | Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti |
| 4857 İş K. m.53-61 | Yıllık ücretli izin hakkı ve hesaplanması |
| 1475 SK m.14 | Kıdem tazminatı (yürürlükteki tek madde) |
| 5510 SK m.86 | Hizmet tespiti ve SGK sigortalılık |
| 6331 İSG K. | İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu |
| 6356 STSK | Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu |
| 7036 İş Mah. K. | İş Mahkemeleri Kanunu ve zorunlu arabuluculuk |
| 6098 TBK m.417 | İşçinin kişiliğinin korunması (mobbing dayanağı) |
| 6098 TBK m.444-447 | Rekabet yasağı sözleşmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
Belirli süreli sözleşmenin süresi dolunca ihbar tazminatı istenebilir mi?
Hayır. TBK m.430 ve 4857 uyarınca sürenin sonunda sözleşme kendiliğinden sona erdiğinden ihbar yükümlülüğü doğmaz. Ancak sözleşme belirsiz süreliye dönüşmüşse istenebilir.
Zincirleme sözleşme yasağının esaslı nedeni ne demek?
Objektif koşulun (proje süresi, yerine geçme hali, dönemsel iş) devam etmesi esaslı nedendir. Rutin yıl bitiminde yenileme esaslı neden sayılmaz; sözleşme belirsiz süreliye döner.
Belirli süreli sözleşmede işe iade davası açılabilir mi?
Kural olarak hayır. 4857 m.18 iş güvencesi belirsiz süreli sözleşme şartı arar. Ancak sözleşmenin baştan belirsiz süreli sayılması gereken hallerde işe iade mümkündür.
İlgili Rehberler
- İş Hukuku Avukatı (Ana Rehber 2026)
- Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama
- İşe İade Davası 4857/21
- Mobbing Davası Rehberi