Hizmet tespit davası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 86. maddesi uyarınca, SGK’ya bildirilmemiş veya eksik bildirilmiş çalışmaların mahkeme kararıyla tespit edilmesini sağlayan özel bir dava türüdür. İşçinin SGK’ya tescil edilmeksizin veya gün sayısı ile ücret eksik gösterilerek çalıştırılması halinde, emeklilik, sağlık ve diğer sosyal güvenlik hakları zarar görür. Bu dava söz konusu zararı gidermeye yöneliktir.
Davanın Dayanağı ve Amacı
5510 SK m.86/9 uyarınca aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak alacakları ilâm ile ispatlayabilirler. Davanın amacı; sigortasız veya eksik bildirimli çalışmayı mahkeme hükmüyle resmileştirerek SGK kayıtlarına tescil ettirmek, böylece prim borç yükümlülüğü ve sigortalılık haklarını doğurmaktır.
Taraflar ve Zorunlu Dava Arkadaşlığı
Hizmet tespit davasında davacı sigortasız çalıştırılan işçidir. Davalı ise işveren olup, SGK’ya davanın Kurumca takip edilmesi için fer’i müdahale sıfatıyla katılım hakkı tanınır. Yerleşik içtihat uygulamasına göre SGK’nın davaya ihbarı ve katılımı zorunludur; aksi halde verilen karar Kurumu bağlamaz. Bu nedenle davacı dilekçesinde:
- İşverenin açık unvanını ve adresini belirtmeli
- SGK’ya davanın ihbarını talep etmeli
- Çalıştığı işyerinin SGK tescil numarasını ibraz etmeli
- Çalışma döneminin başlangıç ve bitiş tarihlerini somut biçimde belirtmeli
İspat Yükü ve Deliller
Hizmet tespit davasında ispat yükü davacı işçide olup, yazılı delil kuralı uygulanmaz (HMK m.203). Her türlü delil kabul edilir:
- İşyeri kayıtları, puantaj cetvelleri
- Ücret bordroları (imzalı-imzasız)
- Banka hesap hareketleri (maaş yatırımı)
- Yazışmalar (WhatsApp, e-posta)
- İşyerinde çalışan diğer tanık anlatımları
- Sosyal güvenlik müfettiş raporu, Çalışma ve İş Kurumu tutanakları
Yerleşik içtihat, salt tanık beyanıyla karar verilemeyeceğini, başka somut delillerle desteklenmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Hak Düşürücü Süre ve İstisnaları
5510 SK m.86/9 uyarınca dava süresi beş yıl olup hak düşürücü niteliktedir. Süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlar. Ancak yerleşik içtihat uygulamasında bu süre kesin değildir; işçinin sigortasız çalıştığını bildiği halde dava açmaması durumunda dahi bazı hallerde hak düşürücü sürenin uygulanmayacağı kabul edilmektedir. Örneğin işveren tarafından yanıltılan, sigortalı gösterileceğine inandırılan işçi için süre, gerçeği öğrendiği tarihten başlayabilir. Süre yönünden de SGK’nın ayrı bir değerlendirme yapma yetkisi bulunur.
Görevli ve Yetkili Mahkeme, Karar Sonuçları
Hizmet tespit davasında görevli mahkeme iş mahkemesi olup, yetkili mahkeme işyerinin bulunduğu yer veya davalının ikametgâhı mahkemesidir (7036 m.6). Dava kabul edilirse hüküm şu sonuçları doğurur: (a) SGK, işverenden tespit edilen dönem primlerini tahsil eder, (b) İşçinin sigortalılık süresine eklenir ve emeklilik hakkı etkilenir, (c) İşçinin sağlık ve işsizlik sigortası yararlanması sağlanır. İşveren; asıl prim, gecikme zammı, idari para cezası ve SGK rücu alacağıyla karşı karşıya kalır. Ayrıca 4857 m.32’ye göre kayıtsız çalıştırma idari para cezasına tabidir.
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 4857 İş K. m.8 | İş sözleşmesinin tanımı ve yapısı |
| 4857 İş K. m.11 | Belirli süreli ve belirsiz süreli sözleşme, zincirleme |
| 4857 İş K. m.17 | Süreli fesih (ihbar) ve ihbar tazminatı |
| 4857 İş K. m.18-21 | Feshin geçerli sebebe dayandırılması, işe iade davası |
| 4857 İş K. m.24 | İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.25 | İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.32 | Ücretin ödenmesi ve gecikme zammı |
| 4857 İş K. m.34 | Ücretin zamanında ödenmemesi ve iş durdurma hakkı |
| 4857 İş K. m.41 | Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti |
| 4857 İş K. m.53-61 | Yıllık ücretli izin hakkı ve hesaplanması |
| 1475 SK m.14 | Kıdem tazminatı (yürürlükteki tek madde) |
| 5510 SK m.86 | Hizmet tespiti ve SGK sigortalılık |
| 6331 İSG K. | İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu |
| 6356 STSK | Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu |
| 7036 İş Mah. K. | İş Mahkemeleri Kanunu ve zorunlu arabuluculuk |
| 6098 TBK m.417 | İşçinin kişiliğinin korunması (mobbing dayanağı) |
| 6098 TBK m.444-447 | Rekabet yasağı sözleşmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk zorunluluğu hizmet tespiti için geçerli mi?
Hayır. Hizmet tespit davası kamu düzenini ilgilendirdiğinden ve SGK’nın davaya katılımı zorunlu olduğundan 7036 m.3 kapsamında arabuluculuk zorunluluğu dışındadır.
Tanık beyanı tek başına yeterli delil mi?
Yerleşik içtihat uygulamasında tanık beyanı tek başına yeterli kabul edilmez. Yazılı belge, banka kayıtları veya SGK denetim raporları gibi başka somut delillerle desteklenmesi gerekir.
Emekli olduktan sonra hizmet tespit davası açılabilir mi?
Beş yıllık hak düşürücü süreye dikkat edilmek koşuluyla açılabilir. Ancak işçinin gerçeği öğrendiği tarihten itibaren süre başlatılabileceği yönünde içtihat bulunmaktadır; her olay kendi koşulları içinde değerlendirilir.
İlgili Rehberler
- İş Hukuku Avukatı (Ana Rehber 2026)
- Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama
- İşe İade Davası 4857/21
- Mobbing Davası Rehberi