İş Kazası Sigortası 2026: Kapsamı, Bildirim Süreleri ve SGK’nın Rücu Hakkı

İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13’te tanımlanan ve sigortalıyı bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olaylardır. SGK, iş kazası geçiren sigortalıya veya hak sahiplerine gelir bağlar ve tedavi masraflarını karşılar; ancak kaza işverenin kusurundan kaynaklanıyorsa, SGK ödediği bu tutarları işverene rücu (geri) alabilir. Aşağıda iş kazasının kapsamı, bildirim süreleri, sigortalılık şartı tartışması ve SGK’nın rücu hakkı anlatılıyor.

30 Saniyede Özet

Dayanak: 5510 sayılı Kanun m.13 (iş kazasının tanımı), m.21 (işverenin/üçüncü kişinin sorumluluğu).
İş kazası sayılan 5 hâl: İşyerinde, yürütülen iş nedeniyle, görevle başka yere gönderilmede, emziren kadının süt izninde, işverence sağlanan taşıtla gidiş-gelişte meydana gelen olaylar.
Bildirim süresi: İşveren için kolluğa derhal, SGK’ya en geç 3 iş günü içinde.
SGK’nın işverene rücu hakkı: Kaza, işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu olmuşsa; kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.
Sigortalılık şartı: Rücu ve gelir bağlanması için önce gerçek bir hizmet akdi (işçi-işveren) ilişkisinin varlığı gerekir — bu, uygulamada en çok tartışılan ön sorundur.

Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye yerine geçmez. İş kazası sayılıp sayılmayacağı, sigortalılık ilişkisinin varlığı ve kusur oranı; somut olayın delillerine ve bilirkişi incelemesine göre belirlenir.

Son güncelleme: 6 Eylül 2026 — 5510 sayılı Kanun m.13 ve m.21 güncel metinleri ile hizmet akdi/eser sözleşmesi ayrımına ve SGK’nın rücu hakkına ilişkin güncel Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı işlendi.

İçindekiler

İş Kazası Sayılan Hâller
Bildirim Süreleri ve Sonuçları
SGK’nın Sağladığı Ödemeler
SGK’nın İşverene ve Üçüncü Kişiye Rücu Hakkı
Sigortalılık Şartı: Hizmet Akdi mi, Eser Sözleşmesi mi?
İlgili Yargı Kararı
Sıkça Sorulan Sorular

Kanuni Dayanak

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13, m.21; 4857 sayılı İş Kanunu m.8; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.393.

İş Kazası Sayılan Hâller

5510 sayılı Kanun m.13 uyarınca, aşağıdaki hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazası sayılır:

Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle (kendi adına bağımsız çalışan sigortalılar için de),
Bir işverene bağlı sigortalının, görevle işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş-gelişi sırasında.

Bildirim Süreleri ve Sonuçları

İşveren, m.4/1-a kapsamındaki sigortalılar için kazayı yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır. Kendi adına bağımsız çalışan sigortalılar için bu süre, rahatsızlığın bildirime engel olmadığı günden itibaren 3 iş günüdür (bir ayı geçmemek şartıyla). İş kazasının işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmesi hâlinde süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar. Süresinde bildirilmeyen kazalarda, bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir.

SGK’nın Sağladığı Ödemeler

İş kazası geçiren sigortalıya SGK tarafından; sağlık hizmeti/tedavi giderleri, geçici iş göremezlik ödeneği (rapor süresince), sürekli iş göremezlik hâlinde gelir bağlanması, ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanması gibi ödemeler yapılabilir. Bu ödemeler, sigortalının/hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği tazminatın yerini tutmaz; SGK ödemesi ile karşılanmayan zarar için ayrıca işverene karşı maddi/manevi tazminat davası açılabilir.

SGK’nın İşverene ve Üçüncü Kişiye Rücu Hakkı

5510 sayılı Kanun m.21 uyarınca, iş kazası işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK’nın sigortalıya/hak sahiplerine yaptığı veya ileride yapacağı ödemeler ile bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri, sigortalı/hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği tutarlarla sınırlı olmak üzere, işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır — yani kaza, işverenin alması gereken tüm önlemlere rağmen önlenemeyecek nitelikteyse, rücu sorumluluğu azalabilir veya kalkabilir. Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla meydana gelmişse, ödemelerin/gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı, kusurlu üçüncü kişiye (ve varsa onu çalıştırana) rücu edilir.

Sigortalılık Şartı: Hizmet Akdi mi, Eser Sözleşmesi mi?

SGK’nın gelir bağlaması ve rücu hakkını kullanabilmesi için, öncelikle kazazedenin gerçekten bir hizmet akdi (iş sözleşmesi) ile çalışan bir sigortalı olduğunun ispatlanması gerekir. İşverenler, uyuşmazlıklarda sık sık kazazedenin aslında kendi nam ve hesabına çalışan bağımsız bir taşeron/alt yüklenici olduğunu (eser sözleşmesi ilişkisi) savunur — çünkü bu durumda işveren-işçi ilişkisi ve dolayısıyla rücu sorumluluğu doğmaz. Yargıtay’a göre hizmet akdinin üç unsuru vardır: iş görme, ücret ve bağımlılık (işçinin işverenin gözetim/denetimi altında, onun talimatlarıyla çalışması). Bu üç unsurun somut olayda birlikte bulunup bulunmadığı, tanık beyanları, giriş-çıkış kayıtları, fatura/vergi mükellefiyeti durumu gibi delillerle değerlendirilir.

İlgili Yargı Kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir çatı onarımı sırasında elektrik akımına kapılarak vefat eden bir kişinin, işvereni iddia edilen şirketle arasındaki ilişkinin hizmet akdi mi yoksa eser sözleşmesi mi olduğunu tartıştığı bir SGK rücu davasında, hizmet akdinin varlığı için aranan iş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarını yeniden teyit etmiştir. Kurul, sözleşmede “alt yüklenici çalıştırılmayacağı” şartı bulunması, kazazedenin daha önceki çalışmalarının işveren tarafından SGK’ya bildirilmiş olması ve kendi adına bağımsız çalıştığını gösteren resmî bir kayıt (vergi mükellefiyeti, fatura vb.) bulunmaması gibi delillerin, aradaki ilişkinin hizmet akdi olduğuna işaret edebileceğini; ceza mahkemesinin maddi olgu tespitleri dışındaki hukuki nitelendirmesinin (iş kazası mı, hizmet akdi mi) hukuk hâkimini bağlamayacağını vurgulayarak, eksik değerlendirmeyle verilen direnme kararını bozmuştur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2024/403, K.2025/732, 19.11.2025 — Erişim tarihi: 06.09.2026.

Sıkça Sorulan Sorular

İşyerine gelirken/giderken kaza geçirirsem iş kazası sayılır mı?

Kural olarak hayır — normal ev-işyeri arası yol kazaları, kanundaki 5 hâlden birine girmez. Ancak işveren tarafından sağlanan bir taşıtla (servis vb.) işe gidiş-geliş sırasında meydana gelen kazalar iş kazası sayılır.

SSK’lı olmadan (kayıt dışı) çalışırken kaza geçirdim, hakkım var mı?

SGK, işverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemiş olması hâlinde dahi, gerçek bir hizmet akdi ilişkisi ispatlanırsa sigortalıya yardımcı olabilir ve işverene idari yaptırım uygulayabilir; ayrıca işverene karşı ayrıca hukuki sorumluluk davası açılabilir.

İş kazası geçiren biri hem SGK’dan hem işverenden tazminat alabilir mi?

Evet, ancak mükerrer ödeme önlenir: SGK’nın karşıladığı kısım (gelir, geçici iş göremezlik ödeneği vb.) düşüldükten sonra kalan zarar için işverenden ayrıca maddi/manevi tazminat talep edilebilir.

Kaçınılmazlık ilkesi ne anlama gelir?

İşverenin alması gereken tüm iş güvenliği önlemlerini almış olmasına rağmen kaza önlenemiyorsa, işverenin sorumluluğu bu ilke çerçevesinde azaltılabilir veya kalkabilir. Bu, işverenlerin sık kullandığı bir savunmadır ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.

Taşeron işçisi kaza geçirirse kim sorumludur?

Asıl işveren-alt işveren ilişkisi varsa, ikisi de sigortalıya karşı müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabilir; sözleşmedeki “alt yüklenici çalıştırılmayacağı” gibi şartlar, gerçek ilişkiyi gizlemek için kullanılmışsa mahkemece göz ardı edilebilir.

İş kazası sonucu meslekte kazanma gücü kaybı nasıl belirlenir?

SGK’ya bağlı sağlık kurulları tarafından yapılan muayene ve inceleme sonucunda meslekte kazanma gücü kaybı oranı (maluliyet oranı) tespit edilir; bu orana göre sürekli iş göremezlik geliri hesaplanır.

İşveren iş kazasını SGK’ya bildirmezse ne olur?

Süresinde bildirilmeyen kazalarda, bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir; ayrıca işverene idari para cezası uygulanabilir.

Meslek hastalığı iş kazasından farklı mı?

Evet, meslek hastalığı ayrı bir sosyal risk türüdür ve genellikle zaman içinde, işin niteliği nedeniyle ortaya çıkan sağlık sorunlarını kapsar; ancak SGK’nın rücu ve tazminat mekanizması büyük ölçüde benzerdir.

İş kazası tazminat davasında zamanaşımı ne kadardır?

İşverene karşı açılacak maddi/manevi tazminat davalarında, olayın niteliğine göre (haksız fiil veya sözleşmeden doğan sorumluluk) TBK’daki genel zamanaşımı süreleri uygulanır; ceza gerektiren bir fiil söz konusuysa daha uzun ceza zamanaşımı süresi geçerli olabilir.

İş kazası davasında hangi mahkeme görevlidir?

İş kazasından doğan tazminat ve rücu davalarına İş Mahkemeleri bakar; sigorta şirketiyle ilgili uyuşmazlıklarda Ticaret Mahkemeleri de gündeme gelebilir.

İlgili Hizmet Alanlarımız

Resmî Kaynaklar

Hazırlayan

Av. Bilal Alyar — ALYAR LAW & CONSULTANCY