Miras sözleşmesi, mirasbırakanın sağlığında bir kişi ile ölümüne bağlı kazandırma veya ölümden sonraki haklarından vazgeçme konusunda yaptığı iki taraflı ölüme bağlı tasarruftur. TMK m.527 vd. bu sözleşmenin olumlu (bir kişi lehine kazandırma) ve olumsuz (mirastan feragat) biçimlerini düzenler. Rehberde sözleşmenin şekli, konusu, sona ermesi ve iptal sebepleri yerleşik uygulama ışığında ele alınır.
Miras Sözleşmesinin Niteliği ve Türleri
Miras sözleşmesi, iki taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur ve taraflardan biri kural olarak mirasbırakandır. İki temel türü vardır: Olumlu (kazandırıcı) miras sözleşmesi (TMK m.527/1): Mirasbırakan, sözleşmenin karşı tarafını ya da üçüncü kişiyi mirasçı atar veya belirli mal vasiyet eder. Olumsuz (feragat) miras sözleşmesi (TMK m.528): Tarafların biri (örneğin mirasçı) mirastan vazgeçer; feragat ivazlı veya ivazsız olabilir. Vasiyetnameden farkı tek taraflı geri alınamamasıdır; karşılıklı irade veya kanunda sayılan ağır sebeplere dayanan fesih dışında mirasbırakan sözleşmeyi bozamaz (TMK m.546-547).
Ehliyet ve Şekil Şartı
TMK m.503 miras sözleşmesi için tam ehliyet aranacağını öngörür: mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan biri olması gerekir. Vasiyetname için yeterli olan 15 yaş ve ayırt etme gücü miras sözleşmesi için yetmez. Şekil bakımından ise TMK m.545 sözleşmenin resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesini emreder. Yani sulh hâkimi, noter veya kanunen yetkili memur huzurunda iki tanıkla birlikte yapılmalıdır. Mirasçı feragati sözleşmesi için de aynı şekil geçerlidir. Şekle aykırılık sözleşmeyi iptal edilebilir kılar (TMK m.557/3).
Olumlu Miras Sözleşmesinin Sonuçları
Olumlu miras sözleşmesiyle mirasbırakan; sözleşme karşı tarafını mirasçı atayabilir, belirli mal vasiyet edebilir veya üçüncü kişiye kazandırma sağlayabilir. Bu sözleşme mirasbırakanın sağlararası malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlamaz (TMK m.527/2); mirasbırakan hayattayken malvarlığı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir. Ancak mirasbırakan, sözleşmeyle bağdaşmayan sağlararası bağışlamalar ya da elden çıkarmalar yapmışsa, sözleşmenin karşı tarafı bu kazandırmalara karşı ıskat edici tasarruflar iddiasıyla iptal talep edebilir (TMK m.527/2). Mirasbırakan sözleşmeyle bağdaşmayan ölüme bağlı tasarrufta bulunamaz; aksi halde sonraki tasarruf geçersizdir.
Olumsuz Miras Sözleşmesi (Mirastan Feragat)
Mirastan feragat sözleşmesi TMK m.528’de düzenlenmiştir. Mirasçı, bir ivaz karşılığı ya da ivazsız olarak mirastan vazgeçer ve mirasın açılmasıyla mirasçılık sıfatını kaybeder. İvazlı feragatte alınan karşılık sağ kalan eşin veya altsoyun TMK m.530 kapsamında saklı paylarını ihlal ediyorsa tenkise tâbi olur. Feragat kural olarak feragat edenin altsoyunu da kapsar (TMK m.528/2), aksi sözleşmede açıkça kararlaştırılmalıdır. Feragat eden mirasçı, mirasın açılmasından önce borçlarını karşılamayan mirasbırakanın mirasına yeniden katılamaz; ancak TMK m.529 ivazın tahsil edilememesi hâlinde alacaklının durumunu korur.
Sona Erme, Fesih ve İptal
Miras sözleşmesi şu yollarla sona erer: (i) Tarafların anlaşması – yazılı sözleşme ile ortadan kaldırılabilir (TMK m.546/1). (ii) Tek taraflı fesih – mirasbırakan ancak sözleşmenin diğer tarafının kendisine karşı ağır borç yükümlülüğü ihlali ya da mirasçılıktan çıkarma sebeplerine uyan fiili olması hâlinde sözleşmeyi feshedebilir (TMK m.547). Fesih vasiyetname şeklinde yapılır. (iii) İptal – TMK m.557 uyarınca ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka aykırılık veya şekle aykırılık sebepleriyle ilgililer iptal davası açabilir. (iv) Karşı tarafın mirasbırakandan önce ölmesi – olumlu miras sözleşmesinde kazandırma karşı tarafa kişisel atandıysa ve aksi kararlaştırılmadıysa sözleşme sona erer.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 4721 s. TMK | m.495-501 | Yasal mirasçılar ve zümre sistemi |
| 4721 s. TMK | m.499 | Sağ kalan eşin miras payı |
| 4721 s. TMK | m.505-506 | Saklı pay ve tasarruf nisabı |
| 4721 s. TMK | m.514 | Mirastan çıkarma (ıskat) |
| 4721 s. TMK | m.531-536 | Ölüme bağlı tasarrufların şekli |
| 4721 s. TMK | m.557-559 | Vasiyetname iptali sebepleri ve süresi |
| 4721 s. TMK | m.560-571 | Tenkis davası usul ve zamanaşımı |
| 4721 s. TMK | m.575-578 | Mirasın geçişi ve yoksunluk |
| 4721 s. TMK | m.589-597 | Tereke tespiti ve koruma önlemleri |
| 4721 s. TMK | m.598 | Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) |
| 4721 s. TMK | m.605-618 | Mirasın reddi (gerçek ve hükmen) |
| 4721 s. TMK | m.619-630 | Resmî defter tutma |
| 4721 s. TMK | m.632-636 | Mirasın resmî tasfiyesi |
| 4721 s. TMK | m.640-645 | Miras ortaklığı ve tereke temsilcisi |
| 4721 s. TMK | m.646-676 | Mirasın paylaşılması davası |
| 6098 s. TBK | m.611-619 | Ölünceye kadar bakma sözleşmesi |
| 6100 s. HMK | m.11 | Miras davalarında yetkili mahkeme (son yerleşim yeri) |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- Sulh Hukuk Mahkemesi: Mirasçılık belgesi, tereke tespiti, miras ortaklığı temsilcisi tayini.
- Asliye Hukuk Mahkemesi: Tenkis, mirasın reddi, muris muvazaası nedeniyle tapu iptali, miras paylaşım davaları.
- Noterlik: Resmî vasiyetname düzenleme, mirasın reddi beyanı (TMK m.609).
- Nüfus Müdürlüğü: Veraset intikal işlemleri için nüfus kayıt örneği.
- Tapu Müdürlüğü: İntikal tescili, miras nedeniyle geçiş işlemleri.
- Vergi Dairesi: Veraset ve intikal vergisi beyannamesi (7338 s. VİVK).
İlgili İçerikler
- Miras Hukuku Avukatı İstanbul
- Dijital Miras Hukuku
- Saklı Pay ve Tenkis Davası
- Mirasçılık Belgesi Çıkarma
Sıkça Sorulan Sorular
Miras sözleşmesi ile vasiyetname aynı şeyde midir?
Hayır. Vasiyetname tek taraflı ve her zaman geri alınabilir; miras sözleşmesi iki taraflı ve kural olarak tek taraflı dönülemezdir. Miras sözleşmesi yalnızca resmî vasiyetname şeklinde yapılır ve tam ehliyet gerektirir.
Mirastan feragat sözleşmesinin altsoya etkisi nedir?
TMK m.528/2 uyarınca feragat, aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyunu da kapsar; yani onlar da feragat kapsamındadır. Sözleşmede açıkça altsoyun dışında tutulduğu belirtilebilir.
Miras sözleşmesi hangi sebeplerle feshedilebilir?
TMK m.547 uyarınca mirasbırakan, sözleşmenin diğer tarafının mirasçılıktan çıkarma sebeplerine uyan davranışlarına ya da ağır borç ihlaline dayanarak vasiyetname şeklinde feshedebilir; tarafların anlaşması ile de sona erdirilebilir.