P2P Kripto Borsası Karşılaştırması: Platformların Hukuki Sorumluluğu (2026)

P2P Kripto Borsası Karşılaştırması — Genel Çerçeve ve Hukuki Nitelendirme

P2P kripto borsası karşılaştırması başlığı altında ele alınan vaka tipinde mağdurun başvurabileceği hukuki yollar; ceza hukuku, özel hukuk, idari hukuk ve icra hukuku boyutlarıyla aynı anda değerlendirilmektedir. 2026 yılı itibarıyla Türk hukukunda bu vaka tipi için uygulanan temel mevzuat 7518 SK, 5549 SK, SPK 6362 çerçevesinde şekillenmektedir. Sürecin etkin yönetilmesi için her bir hukuki yolun süresi, koşulları ve birbiriyle ilişkisi mağdur tarafından — ya da hukuki destek alan vekil aracılığıyla — birlikte planlanmalıdır.

Erken aşamada eldeki kayıtların korunması yararlıdır; izlenecek yol ve süre, işlemin niteliğine ve delillere göre belirlenir. Erken delil tespiti, banka hareketlerinin ekran görüntülenmesi, yazışmaların PDF olarak arşivlenmesi, IBAN ve hesap numaralarının kayıt altına alınması, telefon numaralarının ekran görüntüsüyle saklanması ve mümkünse karşı tarafla yapılan tüm iletişimin noter onaylı tespitinin yapılması süreç açısından kritik önemdedir. Hukuki Muhakemeler Kanunu (HMK) m.400 vd. uyarınca delil tespiti talebi sulh hukuk mahkemesinden istenebilmekte; bu yol özellikle blockchain işlemleri, sosyal medya yazışmaları ve dijital banka kayıtları için yaygın olarak kullanılmaktadır.

Adım Adım Hukuki Yol Haritası

1. Delillerin korunması: Erişilebilir yazışma, banka hareketi, IBAN, telefon ve diğer dijital kayıtları gecikmeden, tarih ve kaynak bilgileriyle birlikte saklayın. Erişilemeyen kayıtlar için ilgili kurumlardan temin yolu ayrıca değerlendirilebilir.
2. İhbar veya şikâyet: Suç şüphesi, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluğa yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak iletilebilir (CMK m.158). Başvurunun sonucu ve suç vasfı somut olaydaki delillere göre belirlenir.
3. Hesap işlemi ve koruma tedbiri: İlgili bankaya işlemle ilgili başvuru yapılabilir; suç şüphesi ve kayıtlar savcılığa veya kolluğa sunulabilir. Hesabın askıya alınması ve elkoyma farklı tedbirlerdir; şartları ve karar yetkisi uygulanacak CMK hükmüne göre değişir. Belirli bir gün sayısı içinde bloke sonucu vaat edilemez.
4. İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz: Hakkın ve talebin niteliğine göre HMK m.389’daki tedbir veya İİK m.257’deki ihtiyati haciz koşulları değerlendirilebilir. Başvuru belirli sürede karar ya da alacağın güvence altına alınması garantisi vermez.
5. Özel hukuk talebi: Koşulları varsa TBK m.49 uyarınca haksız fiil tazminatı veya TBK m.77 uyarınca sebepsiz zenginleşmenin iadesi değerlendirilebilir. Talebin türü ve sonucu somut olaya göre değerlendirilir; ilgili zamanaşımı süreleri (TBK m.72, m.82) ayrıca kontrol edilir.
6. Kovuşturma Aşaması Takibi: Müşteki sıfatı, katılan sıfatı ve kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara karşı CMK m.173 itiraz yolunun kullanılması.

İlgili Mevzuat Haritası — 2026 Güncel

Uygulamadaki Genel Kabul

P2P kripto borsası uyuşmazlıklarında fiilin nitelikli hâl olarak değerlendirilmesi bakımından bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılıp kullanılmadığı belirleyicidir. TCK m.158/1-f kapsamında “bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle” işlenen dolandırıcılık nitelikli hâldir. Bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıl, üst sınırı on yıldır; adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz (TCK m.158/1 son cümle). Sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları, sahte web siteleri veya sahte mobil uygulamalar üzerinden işlenen fiillerin bu bent kapsamında kalıp kalmadığı somut olaya göre değerlendirilir.

Banka aracılığıyla yapılan havalelerde bankanın hukuki sorumluluğu, somut işlemdeki özen yükümlülüğüne ve olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.

Dilekçe Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gereken Unsurlar

Şikayet ve dava dilekçesinin hukuki etkinliği, dilekçenin teknik kalitesine doğrudan bağlıdır. HMK m.119 uyarınca dava dilekçesinde bulunması zorunlu unsurlar (taraflar, talep, hukuki sebep, deliller, vakıalar) tam ve eksiksiz biçimde yer almalıdır. Şikayet dilekçesinde ise CMK m.158 çerçevesinde failin bilinmesi durumunda kimliği, fiilin işleniş biçimi, suça konu mal/menfaat, delil dayanakları ve mağdurun talebi açıkça belirtilmelidir.

• Olayın kronolojisi: Tarih, saat ve dakika düzeyinde sıralı kronoloji şikayetin kabul edilebilirliği için önemlidir.
• IBAN ve hesap dökümleri: Bankadan alınmış imzalı/kaşeli hesap özeti, dijital olarak indirilmiş PDF banka ekstresi.
• Yazışma kayıtları: Anlık mesajlaşma ve sosyal medya uygulamaları, e-posta yazışmalarının PDF formatında çıktısı; mümkünse noter tespiti.
• Dijital adres bilgileri: Karşı tarafın kullandığı IP adresi, kullanıcı adı, sosyal medya profil URL’i.
• Suç vasfının doğru tayini: TCK m.157 ile m.158 kapsamındaki suç vasfının; m.158/1-f’deki bilişim sistemi, banka veya kredi kurumunun araç olarak kullanılması ile m.158/1-l’deki kurum çalışanı gibi tanıtma hâlinin doğru ayrılması.

MASAK Blokesi ile İlişki ve Çözüm Yolları

5549 sayılı Kanun’un 19/A maddesi ile Bakana verilen işlemin ertelenmesi yetkisi (MASAK Başkanlığı yalnızca şüpheyi teyit/analiz eder, karar Bakana aittir; eski m.19 2018’de yürürlükten kaldırılmıştır), suç gelirlerinin aklanmasının ve terörün finansmanının önlenmesi amacıyla şüpheli işlem bildiriminin ardından uygulanabilmektedir. Erteleme süresi 7 iş günüdür; bu süre içinde savcılık soruşturması veya ayrı bir CMK tedbiri (ör. sulh ceza hakimliği kararıyla el koyma) devreye girebilir. Bloke kaldırma sürecinde mağdurun yapması gereken; gelir kaynağını ispatlayan belgelerle (maaş bordrosu, vergi beyannamesi, kripto borsa işlem dökümleri, P2P işlem geçmişi) MASAK ve ilgili savcılığa başvuru yapmak ve dosyada müşteki/şüpheli sıfatını netleştirmektir.

2026 yılında MASAK uygulamasında öne çıkan bir nokta, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının (KVHS) 7518 sayılı Kanun ile getirilen lisans rejimi kapsamında SPK denetimine alınmış olması ve şüpheli işlem bildirim yükümlülüğünün artmasıdır. Bu durum, P2P üzerinden gerçekleşen yüksek miktarlı işlemlerin daha sık MASAK gündemine gelmesine yol açmaktadır. Mağdurların, P2P işlemlerini öncesinden belgelendirmesi (taraf kimlikleri, miktar, tarih, kullanılan platform) blokenin hızlı kaldırılmasına önemli katkı sağlamaktadır.

Tazminat Hesabı ve Maddi-Manevi Boyut

Tazminat talebi hesaplanırken üç ana kalem birlikte değerlendirilir: (1) doğrudan zarar (kaybedilen tutar, banka masrafları, dava harç-masrafları), (2) yoksun kalınan kâr (kayıp süresince elde edilemeyen makul kazanç) ve (3) manevi zarar (TBK m.58 çerçevesinde kişilik haklarına saldırı, itibar zedelenmesi, psikolojik etkilenme). Manevi tazminatın miktarı hâkimce somut olayın özelliklerine göre belirlenir; bu değerlendirmede tarafların ekonomik ve sosyal durumu, fiilin ağırlığı, kusur oranı ve hakkaniyet gibi etkenler gözetilebilir.

Faizin türü ve başlangıcı, talebin dayanağına ve somut olaya göre belirlenir. Kanuni faiz ve temerrüt faizi bakımından 3095 sayılı Kanun değerlendirilir; ticari işlerde koşulları varsa avans faizi de istenebilir. Talep ve başlangıç tarihi dosyaya göre açıkça belirtilmelidir.

Pratik Vaka Senaryoları

Senaryo 1 — Sahte Dekont: Mağdur, P2P işleminde alıcının kendisine sahte havale dekontu göndermesi ve mağdurun bu dekonta güvenerek kripto varlığı transfer etmesi sonucu zarara uğramaktadır. Bu vaka tipinde TCK m.158/1-f (bilişim aracılığıyla nitelikli dolandırıcılık) işletilmektedir. Banka kayıtlarının dakika düzeyinde temin edilmesi, IBAN sorgusu ve karşı taraf hesabının bloke edilmesi süreçleri eş zamanlı yürütülmelidir.

Senaryo 2 — IBAN’ın Üçüncü Kişi Tarafından Kullanılması: Hesabın üçüncü kişilerce kullanılması veya rıza dışında işlem yapılması hâlinde önce işlem ve hesap kayıtları incelenir; suç vasfı tek başına IBAN kullanımından çıkarılamaz. TCK m.158/1-l, failin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumu çalışanı olarak tanıtması yahut bu kurumlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle işlenen dolandırıcılığı düzenler. Banka veya kredi kurumunun araç olarak kullanılması ise m.158/1-f’de yer alır.

Senaryo 3 — Sahte Yatırım Sitesi: Sosyal medya reklamı veya anlık mesajlaşma ve sosyal medya uygulamaları grubu üzerinden yönlendirilen sahte yatırım sitelerinde mağdurun büyük tutarlar yatırması sonrası para çekememe sorunu gündeme gelmektedir. Bu vaka tipi SPK 6362 sayılı Kanun m.99 (izinsiz sermaye piyasası faaliyeti) ve TCK m.158/1-f kapsamında değerlendirilmektedir. Erişim engelleme talebi 5651 sayılı Kanun m.8/A çerçevesinde sulh ceza hakimliğinden istenebilmektedir.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

P2P işlemlerinden doğan taleplerde zamanaşımı süreleri büyük önem taşımaktadır. Ceza zamanaşımı: TCK m.66/1 uyarınca beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıldır; süre belirlenirken kanundaki cezanın yukarı sınırı ve dosyadaki delillere göre nitelikli haller de göz önünde bulundurulur (m.66/3-4). Tazminat zamanaşımı: TBK m.72 uyarınca haksız fiilden doğan tazminat alacağı, zararı ve faili öğrenmeden itibaren 2 yıl ve her halükarda fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıl içinde zamanaşımına uğramaktadır. İdari tedbire itiraz: İYUK m.7 uyarınca idari işlemlere karşı 60 günlük dava açma süresi söz konusudur. Bu sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden, mağdurun fiili öğrenir öğrenmez harekete geçmesi önemlidir.

Alternatif Çözüm Yolları

Yargısal çözüm yolları yanında, uyuşmazlığın türüne göre arabuluculuk (HUAK m.18/A çerçevesinde ihtiyari arabuluculuk veya bazı uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk), tahkim (HMK m.407 vd.) ve uzlaşma (CMK m.253 vd.) yolları gündeme gelebilmektedir. Tüketici uyuşmazlığı niteliğinde ise Tüketici Hakem Heyetleri ve Tüketici Mahkemeleri başvurulabilecek mercilerdir. Uyuşmazlığın yurt dışı boyutu varsa Hague Sözleşmeleri, MÖHUK ve ikili adli yardım sözleşmeleri çerçevesinde yargı yetkisi ve uygulanacak hukuk meselelerinin önceden değerlendirilmesi gerekmektedir.

Sık Karşılaşılan Sorular ve Detaylı Cevaplar

Soru 1: Şikayetçi olduktan sonra paramı geri alabilir miyim? Şikayet, tek başına paranın iadesini sağlamaz. Suçla bağlantılı malvarlığına ilişkin tedbirin koşulları ve karar mercii, uygulanacak CMK hükmüne göre değişir; CMK m.128 kapsamındaki elkoymaya hâkim karar verir. Tedbir konulması da iade sonucunu tek başına garanti etmez. Paranın iadesi için ayrıca tazminat davası ya da sebepsiz zenginleşme davası açılması büyük önem taşımaktadır.

Soru 2: Karşı tarafın yurt dışında olması durumunda ne yapılır? Bu durumda öncelikle Türkiye’de soruşturma açılması ve dosyanın Adli Yardım Sözleşmeleri çerçevesinde ilgili ülkeye iletilmesi gündeme gelmektedir. Avrupa Konseyi Adli Yardım Sözleşmesi, Hague Sözleşmeleri ve ikili anlaşmalar çerçevesinde mağdurun talepleri yurt dışında da takip edilebilmektedir. Kripto varlıklar söz konusu ise borsa kayıtları üzerinden işlem zincirinin (transaction trace) takibi mümkündür.

Soru 3: Banka sorumluluğu hangi durumlarda doğar? Önce ilgili banka işlemi, müşteri sözleşmesi, işlem kayıtları ve bankaya yüklenebilecek somut bir ihlal incelenir. 5549 sayılı Kanun m.3 müşterinin tanınmasını, m.4 ise yükümlünün şüpheli işlemi Başkanlığa (MASAK) bildirmesini düzenler; bu hükümler tek başına her havalede banka için otomatik tazminat sonucu doğurmaz. Bankaya karşı talepte, somut olaya göre TBK m.49’daki haksız fiil veya sözleşme ilişkisi varsa TBK m.112’deki borca aykırılık koşulları ile zarar ve nedensellik bağı değerlendirilir.

Soru 4: Sigorta poliçesi kapsamında değerlendirilebilir mi? Ferdi kaza, siber sigorta, banka kart sigortaları ve bazı işyeri sigortalarında “kart bilgilerinin çalınması” ya da “siber dolandırıcılık” özel olarak teminat altına alınmış olabilmektedir. Mağdurun mevcut sigorta poliçelerini sigortacısıyla birlikte değerlendirmesi tavsiye edilmektedir.

Soru 5: Süreç ne kadar sürer? Soruşturma, kovuşturma, özel hukuk davası ve kanun yolu aşamalarının süresi dosyaya göre değişir. İşlem kayıtları, deliller, taraf sayısı ve uygulanacak usul incelenmeden güvenilir bir toplam süre veya ortalama verilemez. Gecikmenin hak kaybı yaratabileceği tedbir talepleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Yol Haritasının Özeti

P2P kripto borsası karşılaştırması kapsamındaki bir vakanın çözümü için mağdurun erken hareket etmesi, eş zamanlı olarak ceza şikayeti, idari bildirim, ihtiyati tedbir/haciz ve tazminat sürecini birlikte yürütmesi en etkin sonucu vermektedir. Tek bir hukuki yola sıkışan yaklaşımlar genellikle eksik sonuç doğurmakta; oysa paralel yürüyen ceza-hukuk-idari süreç hem caydırıcılığı hem iadeyi artırmaktadır. Mağdurun, vaka türünün doğru tespitiyle başlayan bir hukuki destek alması süreç açısından belirleyicidir.