İş Kazası SGK Kusur Tespiti ve Tazminat Süreci 2026

İş kazası 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 13. maddesinde tanımlanmış olup sigortalının iş yerinde, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya işverenin sağladığı taşıtla gidip gelirken uğradığı kaza hallerini kapsar. Kusur oranı, SGK rücu davaları ve maddi-manevi tazminat davalarının temelini oluşturur; 2026’da iş sağlığı güvenliği mevzuatı ile kesişim noktaları daha da önem kazanmıştır.

İş Kazasının Unsurları ve Bildirim

5510/13 kapsamındaki olayın iş kazası sayılabilmesi için sigortalının yaralanması, hastalanması veya ölümü gerekir. İşveren, kazayı kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya en geç 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır; bildirim yükümlülüğüne aykırılık idari para cezasını gerektirir.

Kusur Tespit Süreci

SGK müfettişleri ve iş sağlığı uzmanlarınca hazırlanan kusur raporu ile 6331 sayılı İSG Kanunu çerçevesindeki eksiklikler belirlenir. Mahkeme aşamasında makine mühendisi, iş güvenliği uzmanı ve tıp bilirkişilerinden oluşan heyet aracılığıyla tarafların kusur oranları yüzdesel olarak tespit edilir.

Kusur Neye Göre Ölçülür? İşverenin Genel Yükümlülüğü (6331 m.4)

Bilirkişi kusur raporları, işverenin davranışını soyut bir “dikkat” ölçütüyle değil, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4’teki somut yükümlülüklerle karşılaştırarak hazırlanır. Rapora itiraz edilecekse tartışma bu maddenin bentleri üzerinden kurulmalıdır.

Beş somut yükümlülük

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür ve bu çerçevede:

• Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, tedbirlerin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar;
• Alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar;
• Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır;
• Çalışana görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır;
• Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.

Bu bentler, kusur oranı tartışmasının kontrol listesidir. Örneğin “işçi talimata uymadı” savunması, ikinci bentteki izleme ve denetleme yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği sorusunu ortadan kaldırmaz.

Sorumluluğu ortadan kaldırmayan üç durum

Maddenin son üç fıkrası, uygulamada en sık ileri sürülen savunmaları doğrudan karşılar:

• “İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.” Ortak sağlık ve güvenlik biriminden veya dışarıdan uzmandan hizmet alınmış olması tek başına kusuru kaldırmaz.
• “Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez.” İşçinin kendi kusuru, işverenin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; yalnızca kusur dağılımında değerlendirilir.
• “İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.” Koruyucu ekipman bedelinin ücretten kesilmesi gibi uygulamalar başlı başına aykırılıktır.

Kusur raporuna itirazda ne yapılmalı?

1. Raporun, m.4’ün hangi bendine dayandığı ve hangi bentleri değerlendirmediği tek tek gösterilmelidir.
2. Risk değerlendirmesi belgesi, eğitim kayıtları, işe giriş sağlık raporu ve talimat tebliğ tutanakları dosyaya sunulmalıdır; bunların yokluğu kusur oranını doğrudan etkiler.
3. Kaçınılmazlık iddiası varsa, bunun 5510 m.21 çerçevesinde ayrıca değerlendirileceği hatırlanmalıdır: “İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.”

Mevzuat metni: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. Kurumun rücu hakkı için 5510 m.21 rehberimize bakınız.

Tazminat Türleri

Kaza sonucu maluliyet halinde maddi tazminat (geçmiş ve gelecek kazanç kaybı) ve manevi tazminat; ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat talep edilebilir. Sürekli iş göremezlik tazminatı hesabında meslekte kazanma gücü kayıp oranı ve kusur oranı esas alınır; SGK’nın bağladığı gelirin rücuya tabi kısmı hesaplanan zarardan düşülür.

SGK Rücu Davası

SGK, sigortalıya yaptığı ödemeleri kusurlu işverenden rücuen talep edebilir. 5510 m.21 uyarınca kazanın işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmiş olması gerekir; sigortalıya sunulan sağlık ve gelir ödemeleri rücu konusu olabilir. Rücu davası için zamanaşımı 10 yıldır (BK genel hüküm).

Alt İşveren Sorumluluğu

4857/2 uyarınca asıl işveren ve alt işveren iş kazasında müteselsilen sorumludur. İş kazası alt işveren işçisi başına gelmişse asıl işveren koruma yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispatla yükümlüdür; aksi halde birlikte tazminat ödemekle sorumlu tutulur.

Sıkça Sorulan Sorular

İş kazası bildirimi yapılmazsa ne olur?

İşverene idari para cezası uygulanır; ayrıca sigortalının hakları kayba uğratılmışsa işverenin cezai sorumluluğu doğabilir.

Yolda geçirilen trafik kazası iş kazası mıdır?

Sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında uğradığı kaza iş kazasıdır; kendi aracıyla gidiş gelişte kazanın 5510 sayılı Kanun m.13’te sayılan diğer hâllerden birine girip girmediği ayrıca değerlendirilir.

Kusur oranları ne kadar önemlidir?

Tazminat miktarı kusur oranıyla doğru orantılıdır; işçinin kendi kusuru varsa müterafik kusur indirimi uygulanır.

Ceza davası açılabilir mi?

Kusuru bulunan kişiler hakkında TCK 85 (taksirle öldürme) veya TCK 89 (taksirle yaralama) kapsamında ceza soruşturması yapılabilir. Taksirle öldürme şikâyete bağlı değildir; taksirle yaralama ise kural olarak şikâyete bağlıdır, ancak basit yaralama dışındaki hâllerde suç bilinçli taksirle işlenmişse şikâyet aranmaz (TCK m.89/5).

İlgili Kurumlar

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB)
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)
• İş Mahkemeleri
• Arabuluculuk Daire Başkanlığı
• Türkiye İş Kurumu (İŞKUR)

İş Hukuku Rehberi | Kıdem-İhbar Tazminatı | İşe İade Davası

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda