Sendika Aidatı ve Check-off Sistemi 2026
Sendika aidatı, üyenin sendikaya ödediği ve sendikanın faaliyetlerini finanse eden düzenli bir katkıdır. 6356 sayılı Kanun m.18, aidat miktarının belirlenme usulünü, kesinti (check-off) mekanizmasını ve işverenin bu yükümlülüğe aykırılığının yaptırımını düzenler. Dayanışma aidatı ise TİS’den yararlanan ama sendika üyesi olmayan işçilerin ödediği farklı bir kategoridir.
Aidat Miktarı ve Üst Sınır
6356 sayılı Kanun m.18/1 uyarınca üyelik aidatının miktarı, kuruluşun tüzüğünde belirtilen usul ve esaslara göre genel kurul tarafından belirlenir. Mülga 2821 sayılı Kanun döneminde uygulanan “aylık aidat bir günlük çıplak ücreti geçemez” biçimindeki kanuni tavan 6356 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; bugün kanunda maktu bir üst sınır bulunmamakta, sınır tüzük ve genel kurul kararıyla belirlenmektedir. Miktar genel kurul kararıyla değiştirilebilir; denetim, kanuni bir tavan üzerinden değil tüzük hükümleri ve genel kurul iradesi üzerinden yapılır.
Check-off Sistemi
İşveren, işçinin ücretinden sendika aidatını keserek bir ay içinde ilgili sendikaya havale etmekle yükümlüdür. Bu işlem işverenin aidat işleme zorunluluğudur; ihmali halinde sendika zararları için dava hakkı doğar.
Check-off Yükümlülüğü ve İşverenin Sorumluluğu (6356 m.18/2-4)
- Kesintinin şartı (m.18/2): Üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine işçinin ücretinden kesilerek ilgili sendikaya ödenir. Yazılı başvuru olmadan işverenin kesinti yapma yükümlülüğü doğmaz.
- Aykırılığın yaptırımı (m.18/3): Ödenmesi gereken aidatı kesmeyen veya kestiği hâlde bir ay içinde sendikaya ödemeyen işveren, bildirim şartı aranmaksızın aidat miktarını bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek faiziyle birlikte ödemekle yükümlüdür. Bu, genel temerrüt faizinden ayrı ve daha ağır bir yaptırımdır; sendikanın ayrıca ihtar çekmesi gerekmez.
- Usul (m.18/4): Aidatın tahsiline ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
- Dava yolu: Kesilmeyen veya ödenmeyen aidat için sendika, işveren aleyhine iş mahkemesinde alacak davası açabilir; talep edilecek faiz m.18/3’teki özel faiz türüdür.
Üyelikten Çekilme ve Aidat
Üyelikten çekilen işçinin aidat kesintisi çekilme tarihinden itibaren durur. Çekilme e-Devlet üzerinden yapılır; işverene ve sendikaya bildirilir. Üye olmayan işçinin ücretinden aidat kesilemez.
Dayanışma Aidatı
Toplu iş sözleşmesinden yararlanmak isteyen ve taraf sendikaya üye olmayan işçi, dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmeden yararlanabilir. 6356 sayılı Kanun m.39/4 uyarınca bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz ve yararlanma talep tarihinden itibaren geçerli olur. Dayanışma aidatının miktarı ise m.39/5 uyarınca üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenir; mülga mevzuattaki “üçte iki” oranı bugün geçerli değildir. Ödeme halinde işçi TİS’in ücret ve sosyal haklar maddelerinden yararlanır.
Yargı Uygulaması
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/12959 K.2024/15852 sayılı kararında, aidat kesme yükümlülüğünün sendikanın yazılı bildirimi ile başladığını kabul etmiştir; işverenin kesmediği aidat bakımından m.18/3 uyarınca sorumluluğu bildirimden sonraki dönem için doğar.
Sıkça Sorulan Sorular
İşveren aidatı kesmezse sendika ne yapar?
Alacak davası açarak kesilmeyen aidatı ve faizini talep edebilir.
Dayanışma aidatı hangi oranda ödenir?
Üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenen tutar kadar (6356 m.39/5); kanunda üçte iki gibi bir oran yer almaz.
Üyelikten çekilme nasıl yapılır?
e-Devlet portalı üzerinden noter onayı gerekmeksizin elektronik ortamda yapılır.
Birden fazla sendikaya aidat ödenebilir mi?
Aynı iş yerinde bir işçinin yalnızca bir sendikaya üye olması asıl kuraldır.
Güncel Yargı Kararları ve Emsal İçtihatlar
Yargıtay Kararı: Check-off Kesintisi Sendikanın Yazılı Bildirimiyle Başlar
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/12959 K.2024/15852 sayılı, 05.12.2024 tarihli kararında (oy birliği, bozma) 6356 sayılı Kanun’un 18/2. maddesinde düzenlenen “check-off” (kaynakta kesinti) sisteminde, işverenin üyelik aidatını kesme ve sendikaya ödeme yükümlülüğünün, sendikanın yetki belgesine konu işyerindeki üyesi işçilerin listesini ve aidat tutarını işverene yazılı olarak bildirmesiyle doğacağını; bu bildirim yapılmadan geçen dönem için işverenin aidat kesme borcundan söz edilemeyeceğini hükme bağlamıştır. Daire, somut olayda sendikanın aidat kesintisi talebini içeren yazının tarihini esas alarak, bu tarihten önceki döneme ilişkin aidat alacağı talebinin reddi gerektiğini belirterek, bildirim öncesi dönemi de kapsayacak şekilde hüküm kuran kararı bozmuştur. Karar, toplu iş sözleşmesi taraflarınca sıkça ihtilaf konusu edilen sendika aidatı (dayanışma aidatı dahil) alacaklarının başlangıç tarihini netleştirmektedir.
Son güncelleme: 17 Nisan 2026.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.