Seri Muhakeme ve Basit Yargılama Usulü (CMK m.250-251) — 2026 Rehberi
Ceza muhakemesinde yargılamanın hızlandırılması ve dosya yığılmasının önüne geçilmesi amacıyla 5271 sayılı CMK’ya eklenen seri muhakeme (m.250) ve basit yargılama (m.251) usulleri, belirli suç tipleri ve koşullarda klasik yargılamaya alternatif rejimler sunar. Her iki usul de şüphelinin/sanığın kabulüne bağlıdır ve önemli hak sonuçları doğurur.
Seri Muhakeme Usulü (CMK m.250)
Seri muhakeme; cumhuriyet savcısının yürüttüğü soruşturma aşamasında, kanunda sayılan belirli suçlar yönünden yaptırımın yarı oranında indirimle teklif edilmesi ve şüphelinin kabulü halinde mahkemenin kararı onaylayarak hüküm kurması usulüdür. Bu, klasik kovuşturma yerine geçen “müzakere edilmiş” bir sonuçtur. Şüphelinin müdafi ile birlikte teklifi değerlendirmesi zorunludur (m.250/3).
Kapsamındaki suçlar kanunda sınırlı sayıda (numerus clausus) sayılmıştır: hakkın kullanılmasını ve beslenme nafakasını engelleme, göçmen kaçakçılığı, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması, genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması, trafik güvenliğini tehlikeye sokma, gürültüye neden olma, parada sahtecilik gibi TCK maddeleri ile ATK gibi bazı özel kanun suçlarıdır.
Basit Yargılama Usulü (CMK m.251)
Basit yargılama; asliye ceza mahkemesinin görevine giren ve üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezası ya da adli para cezasını gerektiren suçlar için uygulanabilen yazılı yargılama rejimidir. Mahkeme, iddianameyi kabul ettikten sonra duruşma açılmaksızın dosya üzerinden karar verir; taraflara diyeceklerini 15 gün içinde yazılı olarak bildirme imkânı tanınır.
Basit yargılamada kurulan mahkumiyet hükmünde dörtte bir oranında indirim uygulanır (m.251/3). Sanık itiraz ederse dosya genel hükümlere göre duruşmalı yargılanır; bu halde indirim uygulanmaz.
Kapsam Dışı Haller
Seri muhakeme ve basit yargılama; yaşı küçük olanlar (5395 SK), akıl hastalığı veya sağır ve dilsizlik hali, birlikte işlenen suçlarda bir veya daha fazla kişinin kapsam dışında kalması ve bağlantı nedeniyle birleştirilen davalar yönünden uygulanmaz. Ayrıca şüpheli/sanık reddettiğinde genel hükümlere dönülür.
Müdafi Zorunluluğu
Seri muhakeme teklifinin değerlendirilmesinde CMK m.250/3 gereği müdafi bulunması zorunludur; müdafi yoksa baro görevlendirir. Basit yargılamada zorunluluk yoktur ancak savunmanın yazılı yapıldığı bir usul olduğundan müdafi yardımı etkin savunma için kritik önemdedir. Bu nedenle itiraz/savunma sürelerinin kaçırılmaması gerekir.
İtiraz ve Kanun Yolu
Seri muhakeme sonucu kurulan hükme karşı itiraz yolu açıktır (CMK m.267 vd.). Basit yargılama sonucu mahkumiyet hükmüne karşı ise itiraz yolu düzenlenmiş olup, itiraz üzerine dosya genel hükümlere göre duruşma açılarak yeniden görülür (m.252/4). İtiraz sonucu duruşmalı yargılama yapıldığında dörtte bir indirim ortadan kalkar; bu, itirazın stratejik değerlendirmesinde önemli bir husustur.
Pratik Strateji — Avukatın Değerlendirme Matrisi
Şüpheli/sanık açısından kabul/ret kararı şu faktörlere göre alınmalıdır: (i) deliller ne kadar güçlü, beraat/kyok ihtimali var mı, (ii) kabul edilirse alınacak fiili ceza ne olur (indirim sonrası), (iii) sicile işleme/HAGB imkânı var mı, (iv) ek ceza/tedbir riski (sürücü belgesi, ruhsat, memuriyet) doğar mı, (v) uzlaştırma kapsamında mı (varsa öncelik odur). Kabul kararı geri dönülmezdir; bu nedenle savcı teklifinin yazılı metni, dayandığı deliller ve maddi hataların incelenmesi şarttır.
Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar
| Madde | Usul | İndirim | İtiraz Sonucu |
|---|---|---|---|
| CMK m.250 | Seri muhakeme | Yarı oranında (%50) | Genel hükümlere dönüş; indirim kalkar |
| CMK m.251 | Basit yargılama | Dörtte bir (%25) | Duruşmalı yargılamaya dönüş; indirim kalkar |
| CMK m.252 | Basit yargılamada itiraz | — | 15 gün içinde itiraz |
| CMK m.267 | İtiraz yolu | — | 7 gün itiraz süresi |
| CMK m.254 | Kapsam dışı haller | — | Çocuk, akıl hastalığı, bağlantılı suçlar |
| CMK m.250/3 | Müdafi zorunluluğu | — | Seri muhakemede zorunlu |
| TCK m.62 | Takdiri indirim | 1/6’ya kadar | Genel hükümlerde de uygulanır |
| CMK m.231 | HAGB | — | Seri muhakemede uygulanmaz (tartışmalı) |
| CMK m.253 | Uzlaştırma önceliği | — | Uzlaştırmaya tabi ise önce oraya |
| AY m.36 | Adil yargılanma | — | Müdafi ve silahların eşitliği |
Sıkça Sorulan Sorular
Seri muhakemeyi reddedersem ne olur?
Dosya genel hükümlere göre yargılanır; klasik kovuşturma yapılır. Yarı oranındaki indirim ortadan kalkar, ancak beraat/kyok/HAGB gibi sonuçlar elde edilebilir. Ret, delil durumuna göre savunma lehine sonuç doğurabilir.
Basit yargılamada HAGB uygulanır mı?
Basit yargılama hükmü kurulurken koşulları varsa CMK m.231 HAGB uygulanabilir; ancak bu, somut olay ve mahkeme takdirine bağlıdır. Dörtte bir indirim ve HAGB birlikte değerlendirilir.
İtiraz süresi kaç gün?
Basit yargılamada mahkumiyete karşı itiraz süresi genellikle tebliğden itibaren 7 gündür; dosyada süreler mutlaka tebligat tarihine göre hesaplanmalıdır. Seri muhakeme hükmüne karşı itiraz da CMK m.267 kapsamında yedi gündür.
İlgili Rehberler
- Ceza Avukatı İstanbul — Ana Rehber
- Ceza Hukuku Genel Rehberi
- HAGB CMK m.231 Rehberi
- Zamanaşımı Hesaplama Rehberi
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza göre uzman değerlendirmesi zorunludur.