İş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi ile 4857 sayılı İş Kanunu değişiklikleri çerçevesinde, işçi-işveren arasındaki hukuki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce başvurulması zorunlu bir dava şartıdır. Arabuluculuk sürecinin tamamlanmadan doğrudan dava açılması halinde dava, usulden reddedilir. Bu rehberde zorunlu arabuluculuğa tabi uyuşmazlıkları, süreci ve istisnaları detaylı inceliyoruz.
Arabuluculuğa Tabi İş Uyuşmazlıkları
7036 sayılı Kanun’un 3. maddesi uyarınca aşağıdaki konularda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır:
- Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı
- İşe iade talebi (4857 m.21)
- Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı
- Yıllık izin ücreti, fazla mesai ücreti, genel tatil ücreti alacakları
- Mobbing tazminatı ve kötüniyet tazminatı
- Eşit davranma tazminatı ve sendikal tazminat
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili rücu davaları arabuluculuk zorunluluğu DIŞINDADIR (7036 m.3/3).
Başvuru ve Süreler
Arabuluculuğa başvuru, UYAP üzerinden veya adliye arabuluculuk bürosuna doğrudan yapılabilir. Yetkili arabuluculuk bürosu; işin yapıldığı yer veya davalının bulunduğu yer adliyesidir. 7036 m.3/5 uyarınca arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Arabuluculuk süresi, zamanaşımını kesen ve hak düşürücü süreleri durduran bir etkiye sahiptir (7036 m.3/17).
Arabuluculuk Görüşmelerinin Sonuçları
Arabuluculuk görüşmelerinin sonuçları üç şekilde olabilir: (a) Anlaşma sağlanması: taraflar anlaşırsa arabuluculuk son tutanağına anlaşma metni yazılır ve bu belge 6100 sayılı HMK m.315 uyarınca ilam hükmünde belge niteliği kazanır, icra edilebilir. (b) Anlaşmama: taraflar uzlaşmaya varamazsa son tutanakta belirtilir; bu tutanak dava şartının yerine getirildiğini gösterir. (c) Taraflardan birinin geçerli mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmaması halinde arabuluculuk sona erer; yargılama giderleri kazansa bile bu tarafa yükletilir ve vekalet ücretine hükmedilmez (7036 m.3/12).
Arabulucu Huzurunda Yapılan Ücret Ödemeleri
7036 m.3 ve ilgili mevzuat çerçevesinde arabuluculuk sürecinde yapılan ücret ödemeleri, kıdem tazminatı, fazla mesai, izin ücreti gibi alacaklar bakımından geçerli olur. Ancak işçinin ibrasına ilişkin mevzuat (4857 m.32, TBK m.420) gereği kesin ve özgül miktarlı ibraname aranır. Arabuluculuk anlaşma belgesinin ibra niteliği taşıyabilmesi için her alacak kalemi ayrı ayrı belirtilmeli, miktar belirli olmalı ve ödeme banka kanalıyla yapılmalıdır.
Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Etkisi ve Dava Açılması
Anlaşmanın konusu ve kapsamı net biçimde anlaşma belgesinde gösterilmelidir. Anlaşılan alacak kalemleri için tekrar dava açılamaz; anlaşma dışı kalan kalemler dava konusu yapılabilir. İşe iade davası arabuluculuk anlaşmasında, işçinin tekrar işe başlaması veya tazminatla sulh olması kararlaştırılırsa, HMK m.315 uyarınca bu anlaşma ilam hükmündedir. Anlaşma sağlanamaması halinde dava, son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde (işe iade için) veya ilgili zamanaşımı süresi içinde (diğer alacaklar için) iş mahkemesinde açılır.
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 4857 İş K. m.8 | İş sözleşmesinin tanımı ve yapısı |
| 4857 İş K. m.11 | Belirli süreli ve belirsiz süreli sözleşme, zincirleme |
| 4857 İş K. m.17 | Süreli fesih (ihbar) ve ihbar tazminatı |
| 4857 İş K. m.18-21 | Feshin geçerli sebebe dayandırılması, işe iade davası |
| 4857 İş K. m.24 | İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.25 | İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.32 | Ücretin ödenmesi ve gecikme zammı |
| 4857 İş K. m.34 | Ücretin zamanında ödenmemesi ve iş durdurma hakkı |
| 4857 İş K. m.41 | Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti |
| 4857 İş K. m.53-61 | Yıllık ücretli izin hakkı ve hesaplanması |
| 1475 SK m.14 | Kıdem tazminatı (yürürlükteki tek madde) |
| 5510 SK m.86 | Hizmet tespiti ve SGK sigortalılık |
| 6331 İSG K. | İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu |
| 6356 STSK | Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu |
| 7036 İş Mah. K. | İş Mahkemeleri Kanunu ve zorunlu arabuluculuk |
| 6098 TBK m.417 | İşçinin kişiliğinin korunması (mobbing dayanağı) |
| 6098 TBK m.444-447 | Rekabet yasağı sözleşmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası tazminatı için arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. 7036 m.3/3 uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili rücu davaları arabuluculuk zorunluluğu dışındadır. Doğrudan dava açılabilir.
Arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf hangi yaptırımla karşılaşır?
7036 m.3/12 uyarınca geçerli mazereti olmaksızın toplantıya katılmayan taraf, daha sonra davayı kazansa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez.
Arabuluculuk anlaşma belgesi nasıl icraya konulur?
HMK m.315 uyarınca arabuluculuk son tutanağına dayalı anlaşma belgesi, sulh hukuk mahkemesinden alınan icra edilebilirlik şerhi ile ilam hükmünde belge niteliği kazanır ve icra müdürlüğünde takip konusu yapılabilir.
İlgili Rehberler
- İş Hukuku Avukatı (Ana Rehber 2026)
- Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama
- İşe İade Davası 4857/21
- Mobbing Davası Rehberi