Yıllık ücretli izin hakkı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53-61. maddelerinde düzenlenen ve Anayasa m.50 güvencesinde bulunan temel bir işçi hakkıdır. İşçinin deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış olması şartıyla doğar; sözleşme ve toplu iş sözleşmesiyle aleyhine değiştirilemez. Bu rehberde izin süreleri, kullandırma usulü, izin ücretinin hesaplanması ve devredilen izinlerin akıbetini detaylı biçimde ele alıyoruz.
Yıllık İzin Hakkının Doğumu ve Süreleri
4857 m.53 uyarınca işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresine göre aşağıdaki gibi belirlenir:
- 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) olanlara: 14 iş günü
- 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara: 20 iş günü
- 15 yıl (dahil) ve daha fazla olanlara: 26 iş günü
- 18 ve daha küçük yaştaki ve 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere: en az 20 iş günü
- Yer altı işlerinde çalışanlar için izin süreleri 4’er gün artırılarak uygulanır
Bu süreler asgari olup sözleşmelerle artırılabilir. Ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresine dahil edilmez (m.56).
İzin Kullanma Zamanı ve Bölünmezlik İlkesi
4857 m.56 uyarınca yıllık izin işveren tarafından bölünemez. Ancak tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere en çok üçe bölünebilir. İşveren, işçinin hizmet süresini, talep ettiği izin tarihlerini gözeterek izni en çok bir yıl içinde kullandırmak zorundadır. İzin istemi en az bir ay önce işverene yazılı olarak bildirilmeli ve izin belgesine geçirilmelidir (m.60, izin yönetmeliği). İşveren, işin durumuna göre izin tarihini değiştirebilirse de bu, hakkın özünü zedeleyemez.
İzin Ücreti ve Hesaplanması
4857 m.57 uyarınca yıllık izin ücreti, işçinin izne çıkmadan önce peşin olarak ödenir. İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir. İzin ücretinin hesabında çıplak ücret esas alınır; fazla mesai, prim, sosyal yardım gibi eklenmez (ancak kıdem tazminatı hesaplamasından farklıdır). İşçinin temel ücreti esas alınarak:
- Günlük izin ücreti = aylık çıplak ücret / 30
- Toplam izin ücreti = günlük ücret × kullanılan izin günü
- Peşin ödeme zorunluluğu: izne çıkmadan önce
Ödenmeyen izin ücretine TBK m.120 gereği yasal faiz işletilir.
Kullanılmayan İzin ve Para Talebi
4857 m.59 uyarınca iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya haklarına haleflerine ödenir. Bu alacak için zamanaşımı 5 yıldır (4857 m.32, 7036 geçici düzenlemeler). Önemli husus: işçi iş akdi devam ederken kullanılmayan izinlerin parasını isteyemez; sadece iş sözleşmesi sona erdiğinde talep edilebilir. Devredilen izinler zamanaşımı kuralı sebebiyle kaybolabileceğinden kullanılmalıdır.
Yıllık İzinde Çalışma Yasağı ve Cezai Yaptırım
4857 m.58 uyarınca yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir. Ayrıca kamu idarelerince çıkarılan yönetmeliklerde idari para cezaları da öngörülmüştür (4857 m.103). İşveren yönünden ise izin kullandırmama 4857 m.103 gereği idari para cezası gerektirir; ayrıca işçinin haklı fesih sebebi doğabilir (4857 m.24/II-f).
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 4857 İş K. m.8 | İş sözleşmesinin tanımı ve yapısı |
| 4857 İş K. m.11 | Belirli süreli ve belirsiz süreli sözleşme, zincirleme |
| 4857 İş K. m.17 | Süreli fesih (ihbar) ve ihbar tazminatı |
| 4857 İş K. m.18-21 | Feshin geçerli sebebe dayandırılması, işe iade davası |
| 4857 İş K. m.24 | İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.25 | İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.32 | Ücretin ödenmesi ve gecikme zammı |
| 4857 İş K. m.34 | Ücretin zamanında ödenmemesi ve iş durdurma hakkı |
| 4857 İş K. m.41 | Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti |
| 4857 İş K. m.53-61 | Yıllık ücretli izin hakkı ve hesaplanması |
| 1475 SK m.14 | Kıdem tazminatı (yürürlükteki tek madde) |
| 5510 SK m.86 | Hizmet tespiti ve SGK sigortalılık |
| 6331 İSG K. | İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu |
| 6356 STSK | Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu |
| 7036 İş Mah. K. | İş Mahkemeleri Kanunu ve zorunlu arabuluculuk |
| 6098 TBK m.417 | İşçinin kişiliğinin korunması (mobbing dayanağı) |
| 6098 TBK m.444-447 | Rekabet yasağı sözleşmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
Yıllık izin sözleşmeyle para karşılığı vaz edilebilir mi?
Hayır. 4857 m.53/son emredici hükmü gereği yıllık izin hakkından vazgeçilemez; sözleşmeyle para karşılığı düşmesi kararlaştırılamaz. Sadece iş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan izinler için ücret alacağı doğar (m.59).
Deneme süresi izin hakkı süresinden sayılır mı?
Evet. 4857 m.53/2 uyarınca deneme süresi, bir yıllık hizmet süresinin hesabında dikkate alınır; ayrıca sayılır.
İzin ücreti alacağı zamanaşımı ne kadardır?
İş sözleşmesinin sona ermesiyle doğan yıllık izin ücreti alacağı 5 yıllık zamanaşımına tabidir (4857 m.32).
İlgili Rehberler
- İş Hukuku Avukatı (Ana Rehber 2026)
- Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama
- İşe İade Davası 4857/21
- Mobbing Davası Rehberi