Tanım: Nişanlanma; evlenme vaadiyle kurulan ve TMK m.118-123 hükümlerine tabi ön sözleşme niteliğinde bir ilişki olup nişanı haklı sebep olmaksızın bozan taraf, diğer tarafın uğradığı zararları tazmin etmek ve aldığı mutad dışı hediyeleri iade etmekle yükümlüdür.
Nişanlanma ve bozulması: TMK m.118-123 tazminat türleri, hediyelerin iadesi (TMK 122), zamanaşımı (TMK 123) ve manevi tazminat talebi 2026 rehberi.
Nişanlanmanın Hukuki Niteliği (TMK m.118-119)
Nişanlanma, TMK m.118 uyarınca evlenme vaadinde bulunmakla ortaya çıkan ve tarafların evlenme iradelerini karşılıklı açıklamalarını ifade eden bir ön sözleşmedir. Nişanlanma sözleşmesi şekle tabi değildir; yazılı ya da sözlü olabilir, hatta örtülü iradelerle de kurulabilir (yüzük takma, töre uyarınca nişan töreni). Nişanlanma eşlerin küçük olması halinde yasal temsilcinin rızasına tabidir (TMK m.118/2). Nişanlanma evlilik sözleşmesi kurmaz ve tarafları evlenmeye zorlamaz; TMK m.119 uyarınca nişanlanma evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez, yalnızca nişanı bozan tarafa belirli yükümlülükler yükler. Bu yönüyle nişanlanma tipik bir ön sözleşmeden farklı olarak ‘ifa isteme hakkı’ doğurmaz; ancak hukuki sonuçlarıyla koruma sağlar.
Haklı Sebep Olmaksızın Nişanın Bozulması (TMK m.120)
Nişanlardan birinin haklı sebep olmaksızın nişanı bozması veya kusurlu davranışıyla nişanın diğer taraf tarafından bozulmasına sebep olması halinde tazminat borcu doğar. TMK m.120 haklı sebep olmaksızın nişanı bozan veya bozulmasına sebep olan tarafın, diğer tarafın ve onun anne ve babasının evlenme amacıyla yaptığı harcamalardan ötürü uygun bir tazminat vermekle yükümlü olduğunu düzenler. Haklı sebep kavramı dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirilir: diğer nişanlının hayatına kast, ağır hakaret, sadakatsizlik, ağır bir aile kusuru, ağır hastalığın gizlenmesi gibi haller haklı sebep kabul edilir. Sıradan tartışma, kararsızlık, basit geçimsizlik haklı sebep oluşturmaz. İspat yükü nişanı bozan taraftadır; haklı sebebin varlığını o ispatlamak zorundadır.
Maddi ve Manevi Tazminat
TMK m.120/1 maddi tazminatı, m.120/2 ise manevi tazminatı düzenler. Maddi tazminat kapsamında nişanlı ve ailesi tarafından evlenme amacıyla yapılmış harcamalar; nişan töreni, düğün hazırlığı, gelinlik, takı, mobilya, ev eşyası, mesken kiralama gideri, yurtdışı seyahat giderleri gibi kalemler talep edilir. Tazminat ‘uygun bir miktarda’ ödenir; hâkim takdir yetkisi kullanarak somut olayın koşullarına göre belirler. Manevi tazminat m.120/2 uyarınca kusur sonucu nişanın bozulması kişilik hakkına saldırı oluşturuyorsa talep edilebilir. Uzun süreli nişanlılık, halk önünde küçük düşürülme, hamilelik sonrası terk edilme, ağır hakaret gibi durumlarda manevi tazminat gündeme gelir. Manevi tazminat miktarı hakkaniyete göre belirlenir ve nişanlıyı ekonomik olarak zenginleştirme aracı olmamalıdır.
Hediyelerin İadesi (TMK m.122)
Nişanın bozulması halinde tarafların birbirine ve yakınlarına verdikleri hediyelerin iade rejimi TMK m.122 kapsamında düzenlenmiştir. Nişanlılıktan ötürü verilen mutad dışı hediyeler, nişanın bozulması halinde karşı tarafça geri istenir. Mutad (alışılmış) hediyeler iade edilmez; küçük değerli günlük eşyalar, çiçek, tatlı, kişisel kullanım eşyaları gibi kalemler mutad sayılır. Mutad dışı kabul edilen hediyeler arasında nişan yüzüğü, evlilik takıları (altın bilezik, kolye, küpe), değerli saat, mücevher, otomobil, gayrimenkul ve yüksek miktarda nakit sayılır. Hediye aynen geri verilemiyorsa değeri iade edilir (TMK m.122/2). Hediyelerin iadesi davası ‘ayni’ değil ‘şahsi’ hak doğurur; belirli bir mal üzerinde mülkiyet iddiası değil, iade talebi söz konusudur. Düğün töreni sırasında takılan takılar ise kural olarak hediye değil eşe yapılmış katkı kabul edilir ve hediye iade kurallarına tabi tutulmaz; ancak somut olayda kabul değişebilir.
Zamanaşımı ve Yargılama Usulü (TMK m.123)
TMK m.123 nişanlanmadan doğan dava haklarının bir yıllık zamanaşımına tabi olduğunu düzenler. Süre nişanın bozulma tarihinden itibaren işler. Bu kısa süre nişan davalarının hızla sonuçlandırılması amacıyla kabul edilmiştir ve hak düşürücü süre değil, zamanaşımı süresidir; taraflarca ileri sürülmedikçe hâkim resen dikkate alamaz. Bir yıl içinde nişanı bozan taraf aleyhine tazminat ve hediye iadesi davası açılmalıdır. Dava Asliye Hukuk Mahkemesinde değil Aile Mahkemesinde görülür; 4787 sayılı Kanun m.4 Aile Mahkemesinin görev alanını geniş yorumlar. Yetkili mahkeme HMK m.6-10 uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Harç bakımından nişan davaları harç muafiyeti kapsamında değildir; nispi harç üzerinden hesaplanır. Dava değeri maddi tazminat + hediye değerinin toplamı şeklinde belirlenir; manevi tazminat ayrı harç kalemidir.
Aile ve Boşanma Hukuku Genişletilmiş Mevzuat Tablosu
| Mevzuat | Konu |
|---|---|
| TMK m.118-123 (Nişanlanma) | Nişanın bozulmasından doğan tazminat, hediyelerin iadesi |
| TMK m.161-165 (Özel Boşanma Sebepleri) | Zina, hayata kast, haysiyetsiz yaşam, terk, akıl hastalığı |
| TMK m.166 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması) | Genel boşanma sebebi, anlaşmalı/çekişmeli |
| TMK m.168, 169, 173 (Yetki, Tedbir, Soyadı) | Aile mahkemesi yetkisi, dava süresince tedbirler, soyadı |
| TMK m.174-178 (Tazminat, Nafaka, Zamanaşımı) | Maddi-manevi tazminat, yoksulluk nafakası, bir yıl zamanaşımı |
| TMK m.182-183 (Velayet) | Velayetin tayini, kişisel ilişki, velayet değişikliği |
| TMK m.194 (Aile Konutu) | Eş rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi |
| TMK m.203-209 (Mal Rejimi Sözleşmesi) | Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı |
| TMK m.225-241 (Mal Rejimi Tasfiyesi) | Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı |
| TMK m.328 (İştirak Nafakası) | Çocuğa nafaka, ergin çocukta eğitim süresi |
| 6284 sayılı Kanun | Koruma tedbiri, uzaklaştırma, elektronik kelepçe, tazyik hapsi |
| 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluşu Hakkında Kanun | Aile mahkemesi görev alanı, uzmanlar |
| 6100 sayılı HMK m.118, 213, 247-251 | Dilekçe, çocuğun dinlenmesi, tanık, çekinme hakkı |
| 2004 sayılı İİK m.25/a, m.344 | Çocuk teslimi icrası, nafaka tazyik hapsi |
| 5718 sayılı MÖHUK m.14-16, m.50 vd. | Uluslararası aile hukuku, tenfiz |
| 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi | Uluslararası çocuk iadesi, merkezi makam |
| 6698 sayılı KVKK m.5, 6, 28; TCK m.132-134 | Elektronik delil, kişisel verilerin hukuka aykırı elde edilmesi |
Sık Sorulan Sorular
Nişan yüzüğü iade edilmek zorunda mı?
Evet. Nişan yüzüğü mutad dışı hediye kabul edildiği için TMK m.122 uyarınca nişanın bozulması halinde karşı tarafa iade edilir. Aynen iade mümkün değilse değeri ödenir.
Düğün takıları hediye midir?
Düğün sırasında takılan takılar kural olarak eşe yapılmış mali katkı sayılır, hediye iadesi kurallarına tabi tutulmaz. Ancak nişan töreninde takılan takılar mutad dışı hediye olarak iadeye konu olabilir.
Nişan bozulmasında manevi tazminat alabilir miyim?
Nişanın bozulması kişilik hakkınıza saldırı niteliği taşıyorsa (uzun nişanlılık, halk önünde rezalet, hamile bırakıp terk vb.) TMK m.120/2 kapsamında manevi tazminat talep edebilirsiniz.
Hangi harcamalar tazminat kapsamındadır?
Nişan töreni, düğün hazırlığı, gelinlik, mobilya, ev eşyası, mesken kiralama, seyahat ve organizasyon giderleri dahildir. Faturalı belgelerle ispat edilmelidir.
Nişan bozulması davası ne kadar sürede açılmalı?
TMK m.123 uyarınca nişan bozulma tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Zamanaşımı süresi kısa olduğu için hızlı hareket etmek önemlidir.
İlgili Rehber Makaleler
- Boşanma ve Aile Hukuku Avukatı — Ana Rehber
- Anlaşmalı Boşanma Protokolü
- Çekişmeli Boşanma — Delil ve Kusur
- Nafaka Türleri
- 6284 Koruma Kararı