İİK m.96-97 İstihkak Davası — Üçüncü Kişi ve Haciz (2026)

1. Haciz Sırasında İstihkak İddiası

Üçüncü kişi, haciz sırasında malın kendisine ait olduğunu beyan ederse icra müdürlüğü tutanakla tespit eder. İddia sonrası haciz işlemi yine de yapılır ancak mal muhafaza altına alınmaz; dava sonucuna kadar yediemine bırakılabilir.

2. Dava Açma Süresi ve Taraflar

İİK m.96/3 uyarınca malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü kişi, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. İddiaya itiraz edilmesi üzerine icra mahkemesince verilen kararın tefhim veya tebliğinden itibaren üçüncü kişi m.97/6 uyarınca yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açar. Kendisine istihkak talebinde bulunma imkânı verilmemiş üçüncü kişi m.97/9 uyarınca hacze ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde doğrudan dava açabilir. Haczedilen şey borçlunun elinde olmayıp üçüncü kişi nezdinde bulunuyorsa, m.99 uyarınca icra müdürü alacaklıya üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde dava açması için yedi gün süre verir.

3. Zilyetlik Karinesi

İİK 97/a uyarınca taşınır malın zilyedi borçluysa mal borçluya aittir karinesi geçerlidir. Bu durumda üçüncü kişi, mülkiyet iddiasını ispatla yükümlüdür. Borçlu ile üçüncü kişinin birlikte oturması veya işyerini paylaşması hallerinde karine güçlenir.

4. Karar ve Sonuçları

Dava kabul edilirse haciz kaldırılır, mal üçüncü kişiye teslim edilir. Red halinde ise haciz devam eder, üçüncü kişi aleyhine alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hükmedilebilir. Kötü niyetli dava açan üçüncü kişiye para cezası da verilir.

5. Muvazaa ve İptal Davaları

Borçlu ile üçüncü kişi arasında mal kaçırma amaçlı muvazaa iddiaları, İİK 277 vd. uyarınca tasarrufun iptali davasıyla incelenir. İstihkak davası ile tasarrufun iptali davası birbirinden farklı hukuki yollardır.

İddia ve Dava İçin Koşula Bağlı Süreler

İİK m.96/3 istihkak iddiasını; m.97/6 ve m.97/9 üçüncü kişinin dava yollarını düzenler. Haczedilen şey üçüncü kişi nezdindeyse m.99 uyarınca alacaklıya ayrı bir dava açma süresi verilir.

1. İstihkak iddiası: ıttıla tarihinden yedi gün (İİK m.96/3)

Kanun önce iddiadan söz eder: “Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder.” Bu, icra dairesine yapılan bir bildirimdir, mahkemeye açılan dava değildir.

Aynı fıkra bir de ıttıla karinesi kurar: istihkak iddiasının yapıldığı veya davanın açıldığı tarihte istihkak müddeisi ile birlikte oturan kimseler yahut bu şahısların iş ortakları, o tarihte malın haczine ıttıla kesbetmiş sayılırlar. Aile bireyleri ve ortaklar bakımından süre bu nedenle erken işlemeye başlar.

2. İtiraz ve icra mahkemesinin ilk kararı

İcra dairesi, iddiayı haciz ve icra tutanaklarına geçirir, iki tarafa bildirir ve alacaklı ile borçluya üç günlük mühlet verir. Kanunun cümlesi kesindir: “Sükûtları halinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar.” İtiraz gelirse dosya hemen icra mahkemesine verilir ve mahkeme takibin devamına veya talikine karar verir. Takibin devamına dair karar kesindir. Talike karar verilirse davacıdan İİK m.36’daki teminat alınır; davanın sırf satışı geri bırakmak için kötüye kullanıldığına dair ciddi sebepler varsa talik talebi reddedilir.

3. İstihkak davası: iki farklı başlangıç

• Normal yol (m.97/6): “Üçüncü şahıs, icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmaya mecburdur. Bu müddet zarfında dava edilmediği takdirde üçüncü şahıs alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır.” Süre haczin öğrenilmesinden değil, icra mahkemesi kararından işler.
• İstisnai yol (m.97/9): kendisine istihkak talebinde bulunma imkânı verilmemiş üçüncü şahıs, haczedilen şey hakkında veya satılıp da bedeli henüz alacaklıya verilmemişse bedeli hakkında, hacze ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde doğrudan icra mahkemesinde istihkak davası açabilir.

m.99 yolu: Haczedilen şey borçlunun elinde olmayıp üçüncü kişi nezdindeyse, icra müdürü alacaklıya üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için yedi gün süre verir.

Dava esnasında İİK m.106’daki süreler işlemez; yani satış isteme süresi durur. Dava basit yargılama usulüne göre görülür ve kanun gereği “süratle ve diğer davalardan önce” karara bağlanır.

4. İki yönlü tazminat riski

• Üçüncü şahıs aleyhine: istihkak davası üzerine takibin talikine karar verilip de dava reddolunursa, alacaklının alacağından bu dava dolayısıyla istifası geciken miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat alınmasına hükmolunur.
• İtiraz eden aleyhine: istihkak davası sabit olur ve iddiaya itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti tahakkuk ederse, haczolunan malın değerinin yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınmasına asıl dava ile birlikte hükmolunur.

5. Mülkiyet karinesi ve 2021 değişikliği

İİK m.97/a’nın ilk cümleleri karineyi kurar: “Bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları halinde dahi mal borçlu elinde addolunur.”

24/11/2021 tarihli 7343 sayılı Kanunla eklenen iki cümle uygulamayı önemli ölçüde değiştirmiştir: “Bu hâlde üçüncü şahıs yedieminliği kabul ettiği takdirde bu mal muhafaza altına alınmaz. Ancak 97 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca takibin devamına karar verilmesi hâlinde mal muhafaza altına alınabilir.” Yani birlikte zilyetlik halinde üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse mal hemen kaldırılamaz.

Karinenin istisnası da maddededir: birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibarıyla kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların sayılır; aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer.

6. İspat yükü: fatura yetmez

m.97/a’nın son fıkrası davacının neyi ispat edeceğini tek cümlede yazar: “İstihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükelleftir.” Yani yalnızca mülkiyeti değil, malın neden borçlunun elinde bulunduğunu da açıklamak gerekir. Ayrıca üçüncü şahıs ile borçlunun birleşmeleri alacaklıya müessir değildir; buna karşılık borçlunun iddiayı kabulü kendi aleyhine delil teşkil eder ve borçlu ileride bu ikrara aykırı hiçbir iddiada bulunamaz.

Mevzuat metni: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.96, m.97 ve m.97/a.

Sıkça Sorulan Sorular

İstihkak davası süresi nedir?

İİK m.96/3 uyarınca borçlu veya üçüncü kişi hacze ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunur. İtiraz sonrası icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren üçüncü kişi m.97/6 uyarınca yedi gün içinde dava açar; kendisine istihkak talebinde bulunma imkânı verilmemiş üçüncü kişi m.97/9 uyarınca hacze ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde doğrudan dava açabilir. Mal üçüncü kişi nezdindeyse m.99 uyarınca alacaklıya üçüncü kişi aleyhine dava açması için yedi gün süre verilir.

Hangi mahkemede açılır?

İstihkak davası, bu yollarda icra mahkemesinde açılır. m.97/6 ve m.97/9 kapsamındaki yollarda üçüncü kişi dava açar; m.99 kapsamında ise alacaklı, üçüncü kişi aleyhine dava açar.

Zilyetlik karinesi nasıl işler?

Taşınır malın zilyedi borçlu ise mal borçluya aittir karinesi geçerlidir; üçüncü kişi aksini ispat etmelidir.

Tasarrufun iptali ile farkı nedir?

İstihkak davası mülkiyet iddiasını, tasarrufun iptali ise alacaklıdan mal kaçırmayı konu alır.

İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler

Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları

• İcra Dairesi: Takip talebi, ödeme emri, haciz işlemleri, e-haciz ve e-satış (UYAP) işlemleri.
• İcra Mahkemesi: İİK m.16 şikayeti, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi, istihkak davaları.
• Asliye Ticaret Mahkemesi: İflas davası (İİK m.154), konkordato (İİK m.285), iflasın ertelenmesi yerine konkordato başvurusu.
• Asliye Hukuk Mahkemesi: İtirazın iptali (İİK m.67), menfi tespit (İİK m.72), tasarrufun iptali (İİK m.277).
• Sulh Hukuk Mahkemesi: İİK m.269 kira tahliye itirazın kaldırılması (İİK m.269/c).
• UYAP e-Satış Portalı: Hacizli mallarda elektronik açık artırma ile satış.

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda