TKHK 73 Tüketici Mahkemesinde Dava: Görev, Yetki ve Harç (2026)

1. Görev Alanı

Tüketici işleminden kaynaklanan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi görevlidir. Parasal sınırı aşan uyuşmazlıklar ile hakem heyeti kararlarına itirazlar bu mahkemede görülür.

2. Yetki Kuralları

Tüketici davaları tüketicinin yerleşim yerindeki mahkemede de açılabilir. Bu kural HMK yetki kurallarına özel istisna getirir ve tüketici lehine ek koruma sağlar.

Dava Şartı Arabuluculuğun İstisnaları (TKHK m.73/A)

Tüketici mahkemelerinde arabuluculuk kural olarak dava şartıdır; ancak 22/7/2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla eklenen TKHK m.73/A, beş hâli açıkça kapsam dışında bırakır. Bu istisnalar bilinmediğinde dosya gereksiz yere arabuluculuk aşamasında bekletilir ya da dava usulden reddedilir.

• Tüketici hakem heyetinin görev kapsamındaki uyuşmazlıklar: Parasal sınırın altında kalan ve hakem heyetine başvurulması zorunlu olan uyuşmazlıklarda arabuluculuk aranmaz.
• Hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar: Karara itiraz davasında arabuluculuk dava şartı değildir.
• TKHK m.73/6 kapsamındaki davalar: Tüketici örgütleri, ilgili kamu kurumları ve Bakanlık tarafından, genel olarak tüketicileri ilgilendiren aykırılığın önlenmesi, durdurulması veya tespiti amacıyla açılan davalar.
• TKHK m.74’teki davalar: Haksız şartların tespiti ve önlenmesine ilişkin davalar.
• Taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar: Tüketici işlemi niteliğinde olsa dahi taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklar kapsam dışıdır.

Arabuluculuk ücreti kimde kalır (m.73/A/3-4): Taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması ya da anlaşma veya anlaşamama hâllerinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; bu tutar tarifenin birinci kısmına göre iki saatlik ücreti geçemez. Arabuluculuk sonrası açılan dava tüketici lehine sonuçlanırsa ücret, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre davalıdan tahsil edilir. Ayrıca m.73/A/2 uyarınca, ilk toplantıya katılmamanın yaptırımını düzenleyen 6325 sayılı Kanun m.18/A/11 tüketici aleyhine uygulanmaz.

TKHK m.73’ün Atlanan Fıkraları

• Harç muafiyeti (m.73/2): Tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar 492 sayılı Harçlar Kanunu’ndaki harçlardan muaftır.
• Üst kuruluş davalarında gider (m.73/3): Tüketici örgütleri üst kuruluşlarınca açılan davalarda bilirkişi ücreti ve dava davacı aleyhine sonuçlanırsa hükmedilen vekâlet ücreti Bakanlıkça karşılanır; dava davalı aleyhine sonuçlanırsa bilirkişi ücreti 6183 sayılı Kanuna göre davalıdan tahsil edilir.
• Yetki (m.73/5): Tüketici davaları, genel yetki kurallarının yanında tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesinde de açılabilir.
• Kararın ilanı (m.73/7): Genel olarak tüketicileri ilgilendiren davalarda davacı, kararın yayımlanmasını talep edebilir; kabul edilirse karar, masrafları davalıdan alınmak üzere ülke düzeyinde yayımlanan gazetelerden en az üçünde ilan edilir.
• Kararların Bakanlığa iletilmesi (m.73/8): Kesinleşen kararlar UYAP üzerinden Bakanlığa iletilir; hakem heyeti kararlarına itiraz üzerine verilen kararlar ise mahkemece ilgili hakem heyetine gönderilir.
• Yargılama usulü (m.73/4): Tüketici mahkemelerinde görülecek davalar HMK’nın Altıncı Kısım hükümlerine, yani basit yargılama usulüne göre yürütülür. Bu, cevap süresi ve delil sunma bakımından yazılı usulden ayrılır.

3. Arabuluculuk Zorunluluğu

Ticari davalarda dava şartı olan arabuluculuk, tüketici uyuşmazlıklarında da dava şartı haline getirilmiştir. Mahkemeye gitmeden önce arabuluculuk görüşmesi yapılması zorunludur.

4. Harç ve Masraflar

Tüketici sıfatıyla açılan davalarda tüketici; karar ve ilam harcı, posta ve tebligat masraflarından muaftır. Yargılama gideri karşı taraf aleyhine hükmedilir.

5. Delil ve Uzman Raporu

Bilirkişi raporu, tüketici davalarında ayıbın varlığını tespit için sıklıkla kullanılır. Fatura, kargo belgesi, yazışmalar ve video kayıtları dava dosyasında delil olarak sunulur.

Sıkça Sorulan Sorular

Tüketici mahkemesinde harç ödenir mi?

Tüketici, karar ve ilam harcı ile posta masraflarından muaftır.

Yetkili mahkeme neresidir?

Tüketicinin yerleşim yeri veya davalının bulunduğu yer mahkemesinde açılabilir.

Arabuluculuk zorunlu mu?

Evet, dava açmadan önce arabuluculuk süreci dava şartıdır.

Hakem heyeti kararına itiraz nerede yapılır?

Tüketici mahkemesinde, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde yapılır.

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde somut duruma göre bilgilendirme alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda