Limited şirkette ortağın çıkma ve çıkarılması, 6102 sayılı TTK’nın 638-640. maddelerinde düzenlenen ve ortaklık sıfatının sona erme yollarını içeren özel bir mekanizmadır. Çıkma bireysel veya sözleşmesel dayanaklı olabilir; çıkarılma ise haklı sebep koşuluna bağlı özel bir dava süreci gerektirir. Bu rehberde çıkma ve çıkarılmanın şartları, prosedür ve ayrılma akçesi hesaplamasını detaylı biçimde ele alıyoruz.
Sözleşmesel Çıkma Hakkı (TTK m.638/1)
TTK m.638/1 uyarınca şirket sözleşmesi, ortaklara şirketten çıkma hakkı tanıyabilir. Bu hakkı kullanma şartlarını ve süresini düzenleyebilir; ayrıca bu hakkı belirli koşullara bağlayabilir. Sözleşmesel çıkma hakkı:
- Şirket sözleşmesinde açıkça öngörülmüş olmalı
- Şartları (bildirim süresi, ödeme kaydı, erteleme hakkı) belirlenmiş olmalı
- Çıkma bildirimi yazılı olarak şirkete iletilir
- Bildirim süresi geçtikten sonra ortaklık sıfatı sona erer
- Ortaklık payı bedeli ayrılma akçesi olarak ödenir
Haklı Sebeple Çıkma (TTK m.638/2)
TTK m.638/2 uyarınca her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesini mahkemeden isteyebilir. Mahkeme istem üzerine, dava süresince, davacının ortaklıktan kaynaklanan hak ve borçlarından bazılarının veya tümünün dondurulmasına veya davacı ortağın durumunun teminat altına alınması amacıyla diğer önlemlere karar verebilir. Haklı sebep örnekleri:
- Diğer ortakların sürekli haksız muamelesi
- Şirket yönetiminin sürekli olarak çıkarını ihlal etmesi
- Kişisel ilişkilerin derin biçimde bozulması (aile şirketi)
- Kâr dağıtımının keyfi olarak engellenmesi
- Ortağın hastalığı veya coğrafi mesafe gibi kişisel sebepler (olayın özelliğine göre)
Çıkmaya Katılma Hakkı (TTK m.639)
TTK m.639 uyarınca bir ortağın şirket sözleşmesindeki hüküm uyarınca veya haklı sebeple şirketten çıkmayı talep etmesi hâlinde, yönetim diğer ortakları bundan haberdar eder. Diğer ortaklardan biri bir ay içinde haklı sebep veya sözleşmesel bir hakka dayanarak ayrılma hakkını kullandığı takdirde tüm çıkan ortaklar çıkma veya ayrılma akçesini aynı oranda alacaktır. Bu düzenleme, eşit muamele ilkesini korur; bir ortak çıkarken diğer ortaklar aynı şartlarda çıkma hakkına sahiptir.
Ortağın Çıkarılması (TTK m.640)
TTK m.640 uyarınca şirket sözleşmesinde bir ortağın genel kurul kararıyla şirketten çıkarılabileceği sebepler öngörülebilir. Ayrıca şirket, haklı sebeplerin varlığında, bir ortağın mahkeme kararıyla şirketten çıkarılmasını isteyebilir. Bu dava asliye ticaret mahkemesinde açılır ve şirket tarafından ortaklar kurulu kararıyla başlatılır. Çıkarma sebepleri:
- Ortağın şirket borçlarına aykırı hareket etmesi
- Ek ödeme yükümlülüklerini yerine getirmemesi
- Şirkete sürekli zarar verici davranışlar
- Sermaye koyma borcunun yerine getirilmemesi (TTK m.481)
- Rekabet yasağına aykırı hareket (TTK m.626/3)
- Sadakat ve özen borcunun ağır ihlali (TTK m.613)
Ayrılma Akçesi ve Hesaplanması (TTK m.641-642)
TTK m.641 uyarınca ortak şirketten ayrıldığı takdirde, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteme hakkını haizdir. Şirket sözleşmesi haklı sebep dolayısıyla ayrılmayı farklı şekilde düzenleyebilir; ancak çıkan ortağın hakları sözleşme ile aşırı biçimde sınırlanamaz. Ayrılma akçesi hesaplaması:
- Esas alınan değer: pay iktisap değeri değil, gerçek (rayiç) değer
- Bilirkişi marifetiyle şirketin aktif ve pasifi, ticari itibarı birlikte değerlendirilir
- Ödeme tarihi: şirketin kullanılabilir özkaynakları mevcutsa çıkma tarihinde, değilse kademeli ödeme mümkündür
- Gecikme halinde yasal faiz işler
- Borçlar için ortak, ayrılma tarihinden sonraki üç yıl süresince şirketle birlikte sorumludur (TTK m.639)
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 6102 TTK m.124 | Ticaret şirketleri türleri |
| 6102 TTK m.134-194 | Birleşme, bölünme ve tür değiştirme |
| 6102 TTK m.331-562 | Anonim şirket hükümleri |
| 6102 TTK m.391-392 | Yönetim kurulu kararlarının hükümsüzlüğü |
| 6102 TTK m.408-410 | Genel kurul toplantısı ve çağrı |
| 6102 TTK m.445-448 | Genel kurul kararlarının iptali ve butlanı |
| 6102 TTK m.438-444 | Özel denetim ve inceleme hakkı |
| 6102 TTK m.474-482 | Sermaye artırımı ve azaltılması |
| 6102 TTK m.553-560 | Yöneticilerin hukuki sorumluluğu |
| 6102 TTK m.531 | Haklı sebeple şirketin feshi |
| 6102 TTK m.573-644 | Limited şirket hükümleri |
| 6102 TTK m.638-640 | Limited şirkette çıkma ve çıkarılma |
| 6102 TTK m.54-63 | Haksız rekabet hükümleri |
| 6102 TTK m.396 | Yönetim kurulu üyelerinin rekabet yasağı |
| 6362 SPK | Sermaye Piyasası Kanunu (halka açık şirketler) |
| 4054 RKHK | Rekabetin Korunması Hakkında Kanun |
| 6098 TBK m.128 | Karz (ödünç) ve ticari işlemler |
Sıkça Sorulan Sorular
Sözleşmesel çıkma hakkı yoksa da çıkabilir miyim?
Evet. TTK m.638/2 uyarınca haklı sebeplerin varlığında ortak, mahkeme kararıyla şirketten çıkabilir. Sözleşmesel hak olmasa bile haklı sebep dava yoluyla kullanılabilir.
Ayrılma akçesi defter değeri üzerinden mi ödenir?
Hayır. TTK m.641 uyarınca esas sermaye payının gerçek (rayiç) değeri esas alınır. Bilirkişi, şirketin aktif ve pasiflerini, ticari itibarını birlikte değerlendirerek gerçek değeri tespit eder.
Çıkan ortak şirket borçlarından sorumlu mu?
Evet. TTK m.639 uyarınca ayrılan ortak, ayrılma tarihinden sonraki üç yıl süresince, ayrılma tarihindeki şirket borçlarından şirketle birlikte sorumludur.
İlgili Rehberler
- Şirketler Hukuku Avukatı (Ana Rehber)
- Ticaret Hukuku Avukatı
- Genel Kurul Toplantısı
- Yönetim Kurulu Sorumluluğu