Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk ve Yardım Nafakası

Tanım: Nafaka; evlilik, boşanma veya aile içi yardım yükümlülüğü kapsamında dört ana türde düzenlenir: dava süresince tedbir (TMK 169), çocuğa iştirak (TMK 328), yoksulluğa düşecek eşe yoksulluk (TMK 175) ve yakınlar arası yardım nafakası (TMK 364).

Tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası kavramları, hesaplanma esasları, artırım/indirim/kaldırılma şartları — TMK m.169-175-328-364 detaylı 2026 rehberi.

Tedbir Nafakası (TMK m.169)

Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası açılır açılmaz, dava devam ettiği süre boyunca eşin ve müşterek çocuğun geçimini sağlamaya yönelik geçici bir nafakadır. Hâkim, TMK m.169 uyarınca dava süresince eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin malvarlığının korunmasına ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır. Tedbir nafakası talep edilmemiş olsa dahi resen hükmedilebilir; ancak uygulamada davacı eş dava dilekçesinde miktar göstererek talepte bulunur. Tedbir nafakası boşanma davasının açıldığı tarihten itibaren değil, talebin yapıldığı tarihten itibaren işler. Karar verildiği günden itibaren icra edilebilir. Boşanma kararı verildikten sonra tedbir nafakası kendiliğinden kalkar; yerine yoksulluk veya iştirak nafakası geçer.

İştirak Nafakası (TMK m.182, m.328)

İştirak nafakası, müşterek çocuğun bakım, eğitim ve geçim masraflarına velayet kendisinde olmayan eşin maddi katkısıdır. TMK m.182/2 uyarınca hâkim, velayet kendisine bırakılmayan eşin çocuğa ilişkin masraflara katılmasına karar verir; bu nafaka çocuk için olup, velayet hakkı kendisinde olan eşe ödenir. Nafaka miktarı; çocuğun ihtiyaçları (yiyecek, kıyafet, eğitim, sağlık, sosyal aktivite), ödeyici eşin mali gücü ve velayet hakkı eşin katkısı dikkate alınarak belirlenir. Çocuk reşit olduktan sonra TMK m.328/2 uyarınca eğitim hayatı devam ediyorsa nafaka eğitim sona erinceye kadar uzatılabilir; bu durumda dava çocuk tarafından açılır. Nafaka her yıl TÜFE oranında otomatik artırılabilir; bunun için ilamda ‘her yıl üretici fiyat endeksi oranında’ artırım kaydı şarttır.

Yoksulluk Nafakası (TMK m.175)

TMK m.175 uyarınca boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak şartıyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Yoksulluk kavramı zenginlikle değil, asgari yaşam standardını sürdürememekle ilgilidir. Yargıtay yerleşik içtihatlarında yoksulluk için kıstas; eşin kendi geliri ile asgari yaşam giderlerini karşılayıp karşılayamadığıdır. Asgari ücretle çalışan eş için dahi belirli koşullarda yoksulluk nafakası uygun bulunmuştur. Süresiz nitelik 2017 öncesi tartışılmış olsa da güncel uygulamada yoksulluk nafakası ‘süresiz’ kabul edilir; ancak TMK m.176/3 uyarınca alacaklının evlenmesi, fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğun ortadan kalkması, haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde nafaka kaldırılabilir.

Yardım Nafakası (TMK m.364)

Yardım nafakası, evlilik dışında doğan; üstsoy-altsoy ve kardeşler arasında yardım yükümlülüğüne dayalı bir nafaka türüdür. TMK m.364 uyarınca herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoy ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlere nafaka, refah içinde bulunma şartına bağlıdır. Bu nafaka davası evlilik ilişkisine değil, hısımlık bağına dayalıdır; örneğin yaşlı annenin oğlundan, ya da işsiz kalan kardeşin diğer kardeşten yardım nafakası talebi gündeme gelebilir. Davaya bakacak mahkeme; nafaka isteyenin yerleşim yerindeki aile mahkemesidir. Çocuğa yardım nafakası ise reşit olup eğitimi devam etmesi hâlinde çocuğun kendi açtığı davadır.

Nafakanın Artırılması, İndirilmesi ve Kaldırılması (TMK m.176/4)

TMK m.176/4 uyarınca nafaka miktarı tarafların mali durumlarındaki değişiklik gerektirdiği takdirde artırılabilir veya azaltılabilir. Pratikte enflasyon, ücret artışı, çocuğun büyümesi, sağlık masrafı artışı nafakanın artırılması; iş kaybı, hastalık, başka çocuğa nafaka yükümlülüğü doğması ise nafakanın indirilmesi sebebidir. Hâkim, talebi somut delillerle değerlendirir. Yoksulluk nafakası, alacaklı evlenir, fiilen evli gibi yaşar, yoksulluk ortadan kalkar veya alacaklı haysiyetsiz hayat sürerse kaldırılır (TMK m.176/3). Birikmiş nafaka borcunun zamanaşımı 10 yıldır (TBK m.146); ödenmeyen nafaka için icra takibi başlatılır ve İİK m.344 uyarınca 3 aya kadar tazyik hapsi istenebilir.

Aile ve Boşanma Hukuku Mevzuat Tablosu

Mevzuat	Konu
TMK m.161-163 (Zina, Hayata Kast, Pek Kötü Davranış, Haysiyetsiz Yaşam, Suç İşleme)	Özel boşanma sebepleri
TMK m.164-165 (Terk, Akıl Hastalığı)	Özel boşanma sebepleri
TMK m.166/1-2 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması)	Genel boşanma sebebi, çekişmeli boşanma
TMK m.166/3 (Anlaşmalı Boşanma)	1 yıllık evlilik şartı + protokol + hâkim onayı
TMK m.169 (Hâkimin Tedbirleri)	Dava süresince tedbir nafakası, velayet, konut
TMK m.174 (Maddi-Manevi Tazminat)	Kusurlu eşten tazminat
TMK m.175 (Yoksulluk Nafakası)	Yoksulluğa düşecek tarafa süresiz nafaka
TMK m.176 (Toplu/İrat Nafaka, Uyarlama)	Nafaka şekli, artırım/indirim, kaldırılma
TMK m.182-183 (Velayet, Kişisel İlişki)	Çocuğun velayeti, görüşme hakkı
TMK m.185 (Evlilik Birliği)	Eşler arası eşitlik, müşterek karar
TMK m.194 (Aile Konutu)	Eşin rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi
TMK m.202 (Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi)	Yasal mal rejimi
TMK m.225-241 (Mal Rejiminin Tasfiyesi)	Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı
TMK m.328 (Çocuğa Yardım/İştirak Nafakası)	Reşit olmayan çocuğa nafaka, reşit ve eğitim görende devam
TMK m.364 (Yardım Nafakası)	Üstsoy-altsoy ve kardeşler arası yardım nafakası
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun	Tedbir kararı, uzaklaştırma, elektronik kelepçe
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulleri Kanunu	Aile mahkemesi görev ve yetkisi

Sık Sorulan Sorular

Tedbir nafakası ne zaman başlar?

Tedbir nafakası talebin yapıldığı tarihten itibaren işler. Geriye dönük ödeme istenmez; talep tarihinden önce için ödeme yapılması zorlanamaz.

İştirak nafakası reşit olunca biter mi?

Çocuk reşit olunca otomatik biter. Ancak eğitimi devam ediyorsa TMK m.328/2 uyarınca çocuk kendi adına dava açarak nafakayı eğitim bitene kadar uzatabilir.

Yoksulluk nafakası süresiz midir?

Yargıtay yerleşik içtihadı uyarınca süresiz hükmedilir. Ancak alacaklı evlenir, fiilen evli gibi yaşar veya yoksulluğu sona ererse TMK m.176/3 uyarınca kaldırılır.

Nafaka ödemezsem hapis cezası alır mıyım?

İİK m.344 uyarınca nafaka borcundan dolayı 3 aya kadar tazyik hapsi istenir. Ödeme yapılırsa hapis kalkar; tekrarlanırsa yeniden istenir.

Nafaka her yıl artar mı?

İlamda ‘her yıl ÜFE/TÜFE oranında artırılır’ kaydı varsa otomatik artar. Yoksa şartların değişmesi halinde artırım davası ile artırılabilir.