Çalışan Buluşları: Sınai Mülkiyet Kanunu Hakları 2026

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ve Çalışan Buluşlarına Dair Yönetmelik, işçinin iş sözleşmesi sırasında gerçekleştirdiği buluşların hukuki statüsünü belirler. Buluşlar hizmet buluşu veya serbest buluş olarak sınıflandırılır; her kategori için farklı hak ve yükümlülükler öngörülmüştür.

Hizmet Buluşu Kavramı

SMK m.113 uyarınca, iş ilişkisi sırasında yükümlü olunan faaliyet gereği veya büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanılarak yapılan buluş hizmet buluşu sayılır. Somut değerlendirmede çalışanın görevi ve işletmenin katkısı dikkate alınır.

Bildirim Yükümlülüğü

Çalışan hizmet buluşunu gecikmeksizin yazılı olarak işverene bildirmelidir. İşveren, usulüne uygun bildirimin kendisine ulaşmasından itibaren dört ay içinde tam veya kısmi hak talebini yazılı olarak çalışana bildirmelidir. Süresinde hak talebi bildirilmez veya hak talep edilmediği bildirilirse hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazanır.

Bedel Ödeme Yükümlülüğü

İşveren hizmet buluşuna sahip olmayı seçerse çalışana SMK 115 uyarınca makul bedel ödemek zorundadır. Bedel, buluşun ekonomik değerlendirme sonuçları, çalışanın katkısı ve işletmenin payına göre hesaplanır. Bedel ve ödeme şekli işveren ile çalışan arasında imzalanan sözleşme veya benzeri hukuk ilişkisi hükümlerince belirlenir; bedel tarifesi ve uyuşmazlık hâlinde izlenecek tahkim usulü yönetmelikle düzenlenir (SMK m.115/9 ve 11).

Serbest Buluş

Hizmet buluşu kapsamı dışında kalan buluşlar serbest buluş olarak değerlendirilir. İşverene bildirim ve yararlanma teklifi yükümlülükleri, SMK m.119’daki koşullara bağlıdır; her serbest buluş için genel bir öncelik hakkı yoktur. Serbest buluş niteliği kazanmış hizmet buluşları bakımından SMK m.115/12 saklıdır.

Kamu Görevlileri ve Akademisyenler

Üniversite öğretim üyeleri ve kamu kurumu çalışanlarının buluşları da SMK kapsamındadır. Yükseköğretim kurumlarında gerçekleşen buluşlardan elde edilen gelirin en az üçte biri buluşu yapana verilir (SMK m.121/8); teknoloji transfer ofislerinin rolü önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çalışan buluşu için ne zaman bedel talep edebilir?

İşverenin tam hak talebinde bulunması hâlinde çalışan makul bedel isteyebilir; kısmi hak talebinde ise işverenin buluşu kullanması şartı ayrıca aranır. Bedel ve ödeme uyuşmazlığında SMK m.115 ve ilgili yönetmelikte düzenlenen usul değerlendirilmelidir.

Buluş başka çalışanlarla ortak gerçekleştirilmişse ne olur?

Bedel katkı oranına göre paylaştırılır; tüm çalışanların buluş sahibi sıfatları korunur.

İş ilişkisi biten çalışanın patent hakkı var mı?

İşveren hizmet buluşu üzerinde tam hak talep ederse buluş üzerindeki haklar işverene geçer ve çalışan makul bir bedel isteyebilir; işveren süresinde hak talep etmezse buluş serbest buluş niteliği kazanır (SMK m.115).

Bedel miktarı pazarlıkla belirlenir mi?

Bedel sözleşmeyle belirlenebilir; sözleşmenin geçerliliği ve bedelin hakkaniyete uygunluğu, SMK m.117’deki emredici hükümler ve itiraz koşulları çerçevesinde değerlendirilir.

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda