İş kazası maddi ve manevi tazminat, 5510 sayılı SGK Kanunu, 6331 sayılı İSG Kanunu ve 6098 sayılı TBK m.49-56 çerçevesinde işçinin ya da haleflerinin işverenden talep edebileceği özel tazminat türleridir. İş kazasının kusurlu gerçekleşmesi, işverenin iş güvenliği yükümlülüğünü ihlal etmesi ve sonuçta işçinin bedensel zarar görmesi halinde doğar. Tazminat, SGK tarafından ödenen gelirlerden bağımsız olarak farkın giderilmesine yöneliktir.
İş Kazası Kavramı ve SGK Bildirim Yükümlülüğü
5510 SK m.13 uyarınca iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının iş mevzuatına tebaan çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır. İşveren, iş kazasını kazadan sonra üç iş günü içinde SGK’ya bildirmek zorundadır (5510 m.13/2).
Maddi Tazminatın Kapsamı ve Kalemleri
TBK m.54 ve 6331 çerçevesinde iş kazası maddi tazminat kalemleri şunlardır:
- Geçici iş göremezlik (tedavi süresince yoksun kalınan kazanç)
- Sürekli iş göremezlik (maluliyet oranı × kalan çalışma süresi × ücret)
- Destekten yoksun kalma tazminatı (ölümlü kazalarda yakınların)
- Tedavi giderleri (SGK’ca karşılanmayan kısım)
- Ek bakım giderleri (yardımcı ihtiyacı, tıbbi cihaz)
- Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar
Maddi tazminat hesabında ‘farkına rağmen’ (SGK’nın ödediği gelir dışındaki fark) prensibi uygulanır.
Manevi Tazminat ve Takdir Yetkisi
TBK m.56 uyarınca bedensel bütünlüğün ihlali halinde zarar gören, ağrı ve acıların giderilmesi için manevi tazminat talep edebilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir. Manevi tazminatın hesaplanmasında:
- Kazanın oluş biçimi ve ağırlığı
- İşverenin kusur derecesi
- Sigortalının kendi kusuru (müterafik kusur)
- Maluliyet oranı ve süresi
- Tarafların ekonomik ve sosyal durumu
- Manevi elemin büyüklüğü
Manevi tazminat mahkemenin takdiri çerçevesinde, hakkaniyete göre belirlenir; tarifeye tabi değildir.
Kusur Tespiti ve Tam Kusur Karinesi
İş kazası davalarında işverenin 6331 İSG Kanunu’nun 4. maddesindeki yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği araştırılır. İşveren; risk değerlendirmesi yapmak, çalışanları bilgilendirmek, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek, KKD (kişisel koruyucu donanım) sağlamak ve denetim yapmakla yükümlüdür. İş kazası halinde kusur tespiti bilirkişi marifetiyle yapılır; genellikle işveren, işçi ve üçüncü kişi kusur oranları belirlenir. Yerleşik içtihat, iş güvenliği önlemlerinin alınmadığı hallerde işverenin kusur karinesiyle sorumluluğunun doğacağını kabul eder.
Zamanaşımı, Görev ve Arabuluculuk İstisnası
İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.72/2 – haksız fiil). Ancak aynı fiil suç da oluşturuyorsa ceza zamanaşımı uygulanır. Görevli mahkeme iş mahkemesidir (7036 m.5); yetkili mahkeme kazanın meydana geldiği yer, işyerinin bulunduğu yer veya davalının ikametgâh yeri mahkemesidir. 7036 m.3/3 uyarınca iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı DIŞINDADIR; doğrudan dava açılabilir. SGK’nın rücu hakkı 5510 m.21 çerçevesinde ayrıca işverene yönlendirilir.
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 4857 İş K. m.8 | İş sözleşmesinin tanımı ve yapısı |
| 4857 İş K. m.11 | Belirli süreli ve belirsiz süreli sözleşme, zincirleme |
| 4857 İş K. m.17 | Süreli fesih (ihbar) ve ihbar tazminatı |
| 4857 İş K. m.18-21 | Feshin geçerli sebebe dayandırılması, işe iade davası |
| 4857 İş K. m.24 | İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.25 | İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı |
| 4857 İş K. m.32 | Ücretin ödenmesi ve gecikme zammı |
| 4857 İş K. m.34 | Ücretin zamanında ödenmemesi ve iş durdurma hakkı |
| 4857 İş K. m.41 | Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti |
| 4857 İş K. m.53-61 | Yıllık ücretli izin hakkı ve hesaplanması |
| 1475 SK m.14 | Kıdem tazminatı (yürürlükteki tek madde) |
| 5510 SK m.86 | Hizmet tespiti ve SGK sigortalılık |
| 6331 İSG K. | İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu |
| 6356 STSK | Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu |
| 7036 İş Mah. K. | İş Mahkemeleri Kanunu ve zorunlu arabuluculuk |
| 6098 TBK m.417 | İşçinin kişiliğinin korunması (mobbing dayanağı) |
| 6098 TBK m.444-447 | Rekabet yasağı sözleşmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası için arabuluculuk zorunlu mudur?
Hayır. 7036 m.3/3 uyarınca iş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan dava açılır.
SGK geliri yanında tazminat talep edilebilir mi?
Evet. SGK’nın ödediği gelir sosyal güvenlik kapsamında olup özel hukuk tazminatından farklıdır. İşçi, SGK geliri ile gerçek zararı arasındaki ‘fark’ için işverenden tazminat talep edebilir.
İş kazası tazminatı zamanaşımı kaç yıldır?
TBK m.72/2 uyarınca kural olarak 10 yıldır (haksız fiil zamanaşımı). Aynı fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süreleri uygulanır.
İlgili Rehberler
- İş Hukuku Avukatı (Ana Rehber 2026)
- Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama
- İşe İade Davası 4857/21
- Mobbing Davası Rehberi