Konunun tamamı için ayıplı mal iade rehberi içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

TKHK 8-11 Ayıplı Mal ve Tüketicinin Seçimlik Hakları (2026)

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, ayıplı mal karşısında tüketiciye dört ayrı seçimlik hak tanır. Kanun ilgili madde hükümleri, ayıbın tespiti, ispat yükünün dağılımı ve dava süreleri bakımından ayrıntılı bir rejim öngörmektedir.

1. Ayıplı Mal Tanımı

TKHK m.8/1’e göre ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Ayıp maddi, hukuki veya ekonomik olabilir.

2. Dört Seçimlik Hak (TKHK 11)

Tüketici; sözleşmeden dönme, malı iade etme ve bedel iadesi isteme; malı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi isteme; bedelsiz onarım isteme; ya da imkan dahilindeyse ayıpsız yenisi ile değişim isteme haklarına sahiptir. Bu haklar seçimlik olup tüketicinin tercihine bırakılmıştır.

3. Bedelsiz Onarım ve Değişim

Bedelsiz onarım veya malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi talepleri satıcıya iletildiğinde satıcı bu talebi otuz iş günü içinde yerine getirmek zorundadır. Süre içinde çözüm üretilmemesi halinde diğer seçimlik haklar devreye girer.

4. İspat Yükü ve Gizli Ayıp

Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir; aksini satıcı ispat eder. Bu karine tüketici lehine önemli bir güvence oluşturur. Gizli ayıpta da zamanaşımı TKHK m.12/1 uyarınca teslim tarihinden işler; ayıbın sonradan ortaya çıkmış olması başlangıcı ötelemez. Yalnızca ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (m.12/3).

5. Zamanaşımı ve Dava Yolu

Ayıplı maldan kaynaklanan talepler iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır. Ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmesi halinde zamanaşımı uygulanmaz. Uyuşmazlıklar parasal sınırlara göre tüketici hakem heyetinde veya tüketici mahkemesinde çözülür; tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TKHK m.73/A).

Sıkça Sorulan Sorular

Ayıplı malda tüketicinin hakları nelerdir?

Sözleşmeden dönme ve bedel iadesi, ayıp oranında bedel indirimi, bedelsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim seçimlik haklarıdır.

Onarım süresi ne kadardır?

Satıcı, onarım veya değişim talebini en geç otuz iş günü içinde yerine getirmek zorundadır.

İspat yükü kime aittir?

Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıp için satıcı, ayıbın teslim anında bulunmadığını ispat etmelidir.

Zamanaşımı süresi nedir?

İki yıldır. Konut ve tatil amaçlı taşınmazda beş yıl, hileli ayıplarda zamanaşımı uygulanmaz.

Seçimlik Hakların Kullanımında Kanun Metninden Doğan Ayrıntılar

1. Onarım ve değişim talebi üreticiye ve ithalatçıya da yöneltilebilir

TKHK m.11/2: “Bedelsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Bu fıkradaki hakların yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur.” Satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumlu olduğundan, ücretsiz onarım veya değişim talebi doğrudan üretici veya ithalatçıya da yöneltilebilir.

Üreticinin tek kurtuluş imkânı aynı fıkradadır: “Üretici veya ithalatçı, malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın doğduğunu ispat ettiği takdirde sorumlu tutulmaz.” İspat yükü üreticidedir. Buna karşılık sözleşmeden dönme ve bedelden indirim hakları bu fıkra kapsamında değildir; bunlar satıcıya karşı kullanılır.

2. Süre otuz iş günüdür, taşınmazda altmış iş günü

M.11/4: bedelsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme talebi, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmek zorundadır. Süre iş günü üzerinden hesaplanır; hafta sonu ve resmî tatiller sayılmaz.

Bir istisna vardır: TKHK m.58 uyarınca çıkarılan yönetmelik eki listede yer alan mallarda bedelsiz onarım talebi, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde yerine getirilir. Sürenin aşılmasının sonucu maddede açıkça yazılıdır: “Aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.” Yani onarım süresi geçtiğinde tüketici, ilk tercihiyle bağlı kalmadan dönme veya bedelden indirim hakkına geçebilir.

3. Orantısız güçlük savunması seçimi daraltır

M.11/3, satıcıya sınırlı bir savunma tanır: bedelsiz onarım veya değiştirmenin satıcı için orantısız güçlükleri beraberinde getirmesi hâlinde tüketici bu iki hakkı kullanamaz; sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birine yönelir. Orantısızlığın tayininde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği gibi hususlar dikkate alınır. Bu, satıcının onarımı reddetmesine değil, hangi hakkın kullanılabileceğine ilişkin bir sınırdır.

4. İade derhâl yapılır ve tazminat ayrıca istenebilir

M.11/5: dönme veya bedelden indirim seçildiğinde “ödemiş olduğu bedelin tümü veya bedelden yapılan indirim tutarı derhâl tüketiciye iade edilir”. Kanun burada bir süre değil, derhâl ifadesini kullanır; “iade süreci 15-30 gün sürer” türü uygulamalar bu hükme aykırıdır.

M.11/6 iki kural daha koyar: seçimlik hakların kullanılması nedeniyle ortaya çıkan tüm masraflar, hakkı yerine getiren tarafça karşılanır; ve tüketici bu haklardan biri ile birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir. Ayıplı maldan doğan başkaca zararlar (örneğin arızalı cihazın verdiği zarar) seçimlik hakkın yanında ayrıca istenir.

5. İspat yükü ve bilinen ayıp

M.10/1’deki karine altı ay içindir: teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Karinenin sınırı da aynı fıkrada: “Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz.” Altı ay geçtikten sonra ayıbın teslim anında var olduğunu ispat yükü tüketiciye döner; ancak talep hakkı sona ermez.

M.10/2 bir sınır getirir: tüketicinin sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz. Bu nedenle ayıplı olarak satılan mallarda m.10/3, mal veya ambalajı üzerine tüketicinin kolaylıkla okuyabileceği açıklayıcı bir etiket konulmasını ve bu bilginin fatura, fiş veya satış belgesinde açıkça gösterilmesini zorunlu kılar.

6. Zamanaşımı teslimden işler, gizli ayıp süreyi ötelemez

M.12/1: “ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir”; konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda teslim tarihinden itibaren beş yıl. Sürenin başlangıcı teslimdir; ayıbın sonradan öğrenilmiş olması başlangıcı ötelemez. Sözleşmede veya kanunlarda daha uzun süre öngörülmüşse o süre uygulanır.

İkinci el satışlar için m.12/2 asgari bir taban koyar: satıcının sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz (m.10/3 saklı kalmak üzere). Bu bir tavan değil tabandır; daha kısa süre kararlaştırılamaz.

Tek gerçek istisna m.12/3’tedir: “Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.” Burada süre uzamaz, hiç uygulanmaz; ancak ağır kusur veya hilenin ispatı davacıya düşer.

Mevzuat metni: 6502 sayılı Kanun m.8-12.

🔗 İlgili Tüketici Hukuku Rehberlerimiz

🏙️ Şehir Bazlı Tüketici Hukuku Sayfalarımız

Istanbul · Kartal · Pendik · Maltepe · Atasehir

🎥 Video İçeriklerimiz

Konuyla ilgili detaylı video anlatımları için video kanalımızı ziyaret edebilirsiniz.

📅 Son güncelleme: 2026-04-17 · 6502 sayılı TKHK ve ikincil mevzuata göre güncellenmiştir.

Resmi Kaynaklar

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda