Fikri Mülkiyet Hukuku | Marka, Patent, Tasarım, Telif 2026 | Av. Bilal ALYAR

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu fikri mülkiyet hukukunun temel kaynaklarıdır. Marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaret tescili TÜRKPATENT nezdinde yapılır; telif hakları ise eser meydana getirildiği anda doğar.

Marka Tescili ve İhtilafları

Bu konuda daha fazla detay için Marka Tescili Rehberi rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Marka başvurusu TÜRKPATENT’e yapılır; mutlak ve nispi ret sebepleri (SMK m.5-6) inceleme konusudur. Tescilli markaya tecavüz halinde tespit, men, tazminat ve hükmen marka iptali davaları açılabilir.

Patent ve Faydalı Model

İlgili süreç hakkında ayrıntılı bilgiye Faydalı Model Belgesi sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Yeni, buluş basamağı içeren ve sanayide uygulanabilir buluşlar patent korumasına alınır. Faydalı model daha düşük buluş basamağı için 10 yıllık koruma sağlar.

Telif Hakkı Uyuşmazlıkları

Konunun pratik uygulamaları için YouTube Telif Hakkı İtiraz içeriğimiz yol göstericidir.

FSEK m.13-29 manevi ve mali hakları düzenler. İzinsiz çoğaltma, yayma, dijital iletim halinde tazminat ve men davaları açılabilir; ceza yaptırımları da öngörülmüştür.

Endüstriyel Tasarım

Endüstriyel Tasarım Tescili ile ilgili detaylı rehberimize buradan ulaşabilirsiniz.

Tasarımın bütünüyle bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı genel izlenim bırakması koruma şartıdır. Tescilsiz tasarımlar 3 yıl koruma görür.

Domain Adı ve Marka Çatışması

Benzer davalarda izlenmesi gereken adımları Marka avukatı yazımızda ele aldık.

WIPO UDRP ve TRABİS uyuşmazlık çözüm sistemi domain adı uyuşmazlıklarında alternatif çözüm yoludur.

Görevli Mahkeme

Fikri ve Sınai Haklar Hukuk-Ceza Mahkemeleri görevlidir; bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk-Ceza Mahkemeleri bu sıfatla görür.

Sıkça Sorulan Sorular

{“@context”:”https://schema.org”,”@type”:”FAQPage”,”mainEntity”:[{“@type”:”Question”,”name”:”Marka tescili ne kadar sürer?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Tipik olarak 8-12 ay arasında tamamlanır; itiraz süreçleri varsa süre uzar.”}},{“@type”:”Question”,”name”:”Yurt dışında marka korumam var mı?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”TÜRKPATENT tescili sadece Türkiye için geçerlidir. Madrid Protokolü veya doğrudan ülke başvurusuyla uluslararası koruma sağlanır.”}},{“@type”:”Question”,”name”:”Telif hakkı kaç yıl korunur?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl boyunca koruma devam eder (FSEK m.27).”}},{“@type”:”Question”,”name”:”Fikri mülkiyete tecavüzde hangi tazminatlar istenebilir?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Maddi tazminat (yoksun kalınan kazanç, fiili zarar), manevi tazminat ve itibar tazminatı talep edilebilir.”}}]} {“@context”:”https://schema.org”,”@type”:”LegalService”,”name”:”Fikri Mülkiyet Avukatı — Marka, Patent, Tasarım ve Telif”,”provider”:{“@type”:”Attorney”,”name”:”Av. Bilal Alyar”,”url”:”https://bilalalyar.av.tr/”,”sameAs”:[“https://www.linkedin.com/in/bilalalyar”,”https://www.youtube.com/@bilalalyar”]},”areaServed”:{“@type”:”Country”,”name”:”Türkiye”},”serviceType”:”Fikri Mülkiyet Avukatı”,”url”:”https://bilalalyar.av.tr/fikri-mulkiyet-avukati/”} {“@context”:”https://schema.org”,”@type”:”BreadcrumbList”,”itemListElement”:[{“@type”:”ListItem”,”position”:1,”name”:”Ana Sayfa”,”item”:”https://bilalalyar.av.tr/”},{“@type”:”ListItem”,”position”:2,”name”:”Hizmetlerimiz”,”item”:”https://bilalalyar.av.tr/hizmetlerimiz/”},{“@type”:”ListItem”,”position”:3,”name”:”Fikri Mülkiyet Avukatı”,”item”:”https://bilalalyar.av.tr/fikri-mulkiyet-avukati/”}]} {“@context”:”https://schema.org”,”@type”:”Article”,”headline”:”Fikri Mülkiyet Avukatı — Marka, Patent, Tasarım ve Telif”,”description”:”6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve 5846 sayılı FSEK kapsamında marka, patent, tasarım, faydalı model ve telif hakkı uyuşmazlıkları rehberi.”,”author”:{“@type”:”Person”,”name”:”Av. Bilal Alyar”,”url”:”https://bilalalyar.av.tr/”,”jobTitle”:”Avukat”},”publisher”:{“@type”:”LegalService”,”name”:”Av. Bilal Alyar”,”url”:”https://bilalalyar.av.tr/”},”mainEntityOfPage”:”https://bilalalyar.av.tr/fikri-mulkiyet-avukati/”,”inLanguage”:”tr-TR”}

Marka, Patent, Tasarım ve Telif Davaları

Konuyla ilgili sıkça sorulan sorular için Fikri Mulkiyet Hukuku Rehberi: Marka Tescil Patent ve Telif Hakkı rehberini inceleyiniz.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu; marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaret başvurularını, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eser sahibi haklarını düzenler. Hak ihlalleri fikri ve sınai haklar hukuk/ceza mahkemelerinde görülür.

Marka Tescili ve Hükümsüzlük

Türk Patent ve Marka Kurumu’na elektronik başvuru; nispi (önceden tescilli marka) ve mutlak red nedenleri (tasvir/tanımlayıcı, aldatıcı) incelenir. Tescilli markanın hükümsüzlüğü 5 yıl içinde dava edilebilir; kötü niyet halinde süre işlemez.

Patent Başvurusu ve Hakları

Patent; yenilik, tekniğin bilinen durumunu aşma ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını taşımalıdır. Ulusal başvuru, PCT uluslararası başvuru veya EPC Avrupa patenti doğrulama yolları mevcuttur.

Telif Hakkı İhlali

Eser sahipliği ve bağlantılı hak ihlallerinde; tazminat, men, durdurma, imha ve el koyma talepli davalar açılır. Dijital ortamda 5651 sayılı Kanun kapsamında içerik kaldırma da eklenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hizmet Alanlarımız

İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya’daki fikri ve sınai haklar hukuk mahkemeleri, TÜRKPATENT başvuruları, marka/patent/tasarım tescil süreçleri ve ihlal davalarında hukuki destek sunulmaktadır.

Marka, Patent, Tasarım ve Telif Davaları

Uygulamadaki somut örnekleri Marka ve Patent Hukuku sayfasında bulabilirsiniz.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu; marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaret başvurularını, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eser sahibi haklarını düzenler. Hak ihlalleri fikri ve sınai haklar hukuk/ceza mahkemelerinde görülür.

Marka Tescili ve Hükümsüzlük

TÜRKPATENT’e elektronik başvuru; nispi ve mutlak red nedenleri incelenir. Tescilli markanın hükümsüzlüğü 5 yıl içinde dava edilebilir; kötü niyet halinde süre işlemez.

Patent Başvurusu ve Hakları

Patent; yenilik, tekniğin bilinen durumunu aşma ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını taşımalıdır. Ulusal başvuru, PCT veya EPC Avrupa patenti doğrulama yolları mevcuttur.

Telif Hakkı İhlali

Eser sahipliği ve bağlantılı hak ihlallerinde; tazminat, men, durdurma, imha ve el koyma talepli davalar açılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hizmet Alanlarımız

İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya fikri ve sınai haklar hukuk mahkemelerinde hukuki destek sunulmaktadır.

SMK Marka Tescil Süreci: TÜRKPATENT Başvuru, Mutlak ve Nispi Red Sebepleri

İlgili süreç hakkında ayrıntılı bilgiye Marka Tescil Başvurusu: TÜRKPATENT Rehber sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde marka tescil yolculuğu, başvuru sahibinin TÜRKPATENT elektronik portalına işaret örneğini, mal-hizmet sınıflarını (Nice sınıflandırması 1-45) ve başvuru ücretini yüklemesiyle başlar. Sınıf seçimi tescilin kapsamını doğrudan belirlediği için, yalnız fiilen ticareti yapılan ürün-hizmetler değil, kısa-orta vadede planlanan genişleme alanları da kapsama dahil edilir; aksi halde sonradan ek başvuruyla aynı işaret farklı sınıfta tescil ettirildiğinde 6769 sayılı SMK’nın 19. maddesi uyarınca kullanım ispatı şartı sorun çıkarabilir.

Şekli inceleme aşaması başvurunun usulüne uygunluğunu denetler; eksik belge varsa Kurum 2 aylık süre verir. Şekli tamamlanan başvuru, mutlak red sebepleri yönünden 5. madde değerlendirmesine alınır. Bu kapsamda tasviri işaretler (örneğin “elma” markasının elma satışı için), ayırt edici niteliği bulunmayan basit geometrik şekiller, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı ibareler, bayrak/arma korumalı semboller ve dini değerleri ihtiva eden işaretler kendiliğinden reddedilir. Bayraklar için Paris Sözleşmesi 6ter hükmü, Türkiye’nin de taraf olması nedeniyle, doğrudan dikkate alınır.

Mutlak red engelini aşan başvuru Resmi Marka Bülteninde yayımlanır ve 2 aylık nispi red itiraz süresi başlar. SMK’nın 6. maddesinde sayılan nispi red sebepleri arasında önceki tescilli marka ile karıştırılma ihtimali, bu alanda çalışan marka koruması (sulandırma teorisi dahil), tescilsiz öncelikli kullanım, eser sahipliği hakkı, kişilik hakkı ve coğrafi işaret koruması bulunur. Üçüncü kişi itirazı veya doğrudan Markalar Dairesi tespiti üzerine başvuru kısmen veya tamamen reddedilebilir. Red kararına karşı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) önünde 2 ay içinde itiraz hakkı doğar; YİDK kararı kesinleştiğinde, başvurucu Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde 2 aylık hak düşürücü süre içerisinde iptal davası açabilir.

Markanın tescil edilmesi başvurudan ortalama 8-14 ay sonrasını bulur. Tescil tarihi, başvuru tarihine geriye dönük olarak hüküm doğurur; bu nedenle taklit fiilleri başvuru tarihinden itibaren tazminata konu edilebilir, ancak SMK 7/3 uyarınca tescil yayımlanmadan üçüncü kişilerin iyiniyet karinesi geçerlidir. Marka koruması 10 yıl olup yenileme her dönem 10 yıl uzar; yenileme süresi sona erdikten sonra 6 aylık ek süre tanınır, bu sürede ek ücretle yenileme yapılabilir.

Bu alanda çalışan Marka Statüsü ve Sulandırma Koruması

Paris Sözleşmesi 6bis ve TRIPS 16. madde uyarınca bu alanda çalışan markalar, tescil edilmediği sınıflarda dahi, hatta hiç tescil edilmemiş olsa bile, koruma talep edebilir. Türkiye uygulamasında TÜRKPATENT’in tuttuğu Bu alanda çalışan Markalar Sicili indikatif niteliktedir; bir markanın tanınmışlığı ad hoc olarak mahkemece değerlendirilir. Anket, satış istatistikleri, reklam harcamaları, basında yer alma sıklığı ve uluslararası yayılma kriterleri delillendirme aracı olur. Sulandırma koruması, ünlü bir markanın itibarından farklı bir mal-hizmet sınıfında haksız faydalanma veya itibara zarar verme hallerinde devreye girer.

Patent ve Faydalı Model: SMK 82-117 Çerçevesinde Buluş Korumasının Anatomisi

Konunun pratik uygulamaları için Yapay Zeka Patent Hukuku içeriğimiz yol göstericidir.

Patent, tekniğin bilinen durumunu aşan, sanayide uygulanabilir, yenilik içeren buluşlar için tanınan münhasır kullanma hakkıdır. SMK’nın 82-117. maddeleri patent ve faydalı modele ayrılmış olup başvuru formaliteleri TÜRKPATENT yönetmelikleriyle belirlenir. Patent başvurusunda istem yazımı, tarifname ve özetin teknik içerik açısından erbap kişinin (PHOSITA — person having ordinary skill in the art) buluşu uygulayabileceği netlikte olması zorunludur; aksi halde başvuru yetersiz açıklama gerekçesiyle reddedilir.

İncelemeli patent süreci üç aşamadan oluşur: ön inceleme (şekli kontrol), araştırma raporu (ekonomik araştırma kuruluşları veya TÜRKPATENT tarafından, tekniğin durumu raporu) ve esas inceleme. Esas inceleme, raporda yer alan referanslar ile başvurunun karşılaştırılarak yenilik (novelty) ve buluş basamağı (inventive step) açısından değerlendirilmesidir. Yenilik mutlaktır; dünyada herhangi bir yerde yazılı, sözlü veya kullanım yoluyla kamuya açıklanmış bilgi, başvurunun yeniliğini düşürür. Buluş basamağı ise kıyaslamalı bir kavramdır: erbap kişinin tekniğin durumundan başvuruyu açıkça türetip türetemeyeceği sorgulanır.

Faydalı model, daha düşük yenilik eşiği ve buluş basamağı şartı aranmadan tanınan, daha kısa süreli (10 yıl) bir korumadır. Yöntem, kimyasal madde ve biyoteknolojik buluşlar faydalı modelden hariçtir. Faydalı model başvurusu işlemleri patente göre belirgin biçimde hızlı (ortalama 12 ay) ve düşük maliyetlidir; ancak güçlü hukuki koruma sağlamaz, çünkü mahkeme önünde hükümsüzlük itirazlarında karşı taraf tekniğin durumu deliliyle hızlıca iptal sağlayabilir. Bu nedenle ileri teknoloji buluşlar için patent, basit mekanik iyileştirmeler için faydalı model tercih edilir.

Patent Hakkının Kapsamı ve İhlal Türleri

Patent sahibi, izinsiz olarak buluşunun üretilmesini, satışa sunulmasını, ithalini, kullanımını ve patent konusu ürünün stoklamasını yasaklayabilir. SMK 86. maddesi ihlal türlerini “doğrudan ihlal” ve “dolaylı ihlal” şeklinde ayırır. Doğrudan ihlal, patent istemlerinde tanımlanan tüm unsurların ihlal eyleminde mevcut olmasıdır. Dolaylı ihlal, başkalarının patenti ihlal etmesini sağlayacak araçların temin edilmesini kapsar; örneğin patentli bir cihazın kritik parçasının üretilip pazarlanması.

Patent sahibinin yıllık ücret ödeme yükümlülüğü vardır; ödenmediği takdirde patent düşer ve buluş kamu malı haline gelir. Tıbbi ürünlerde (ilaç, tıbbi cihaz) klinik araştırma için patentten istisna (Bolar istisnası) bu alanda çalışan olup jenerik üreticiler patent süresi dolmadan ruhsat dosyası hazırlığı yapabilir.

Endüstriyel Tasarım Tescili ve İhlal Davaları (SMK 55-81)

Endüstriyel tasarım, bir ürünün veya parçasının görünümünden kaynaklanan, çizgi, şekil, renk, malzeme ve dokuyla ifade edilen estetik özelliklerinin tescil yoluyla korunmasıdır. Korunabilirlik için iki kümülatif şart aranır: yenilik ve ayırt edici nitelik. Yenilik, başvuru tarihinden önce dünyada özdeş tasarımın kamuya sunulmamış olmasını gerektirir. Ayırt edici nitelik ise bilgilenmiş kullanıcı (informed user) bakış açısından önceki tasarımlarla genel izlenim farkı yaratan özelliklerin varlığıdır.

SMK 65. madde uyarınca tescilli tasarım koruması başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır ve dört kez 5’er yıllık dönemler halinde uzatılarak en fazla 25 yıla ulaşır. Tescilsiz tasarımlar için ise SMK 56. madde 3 yıllık otomatik koruma sağlar; bu süre içinde özdeş kopya engellenebilir, ancak benzer tasarımların kullanımı yasaklanamaz.

Tasarım ihlali davalarında SMK 149. madde uygulanır; tedbir, tespit, men, ref, ürün toplatma, imha ve tazminat talepleri tek dilekçeyle Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde ileri sürülür. Tazminat hesaplamasında üç yöntemden biri seçilir: ihlal nedeniyle tasarım sahibinin uğradığı zarar, mütecavizin elde ettiği kazanç veya tasarım sahibinin lisans verseydi alacağı bedel. Üç yöntemden hangisinin tasarım sahibi açısından en yüksek tazminata yol açacaksa, hesap o yöntemle yapılır (SMK 151).

FSEK ve Telif Hakları: Eser Sahipliği, Mali ve Manevi Haklar

İçerik Üretici Telif Hakkı ile ilgili detaylı rehberimize buradan ulaşabilirsiniz.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) telif korumasının temel mevzuatıdır. Korumanın doğması için tescil şartı bulunmaz; eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve kanunda sayılan eser kategorilerinden birine giren her türlü fikri ürünü kapsar. FSEK 2-6. maddeler ilim ve edebiyat eserlerini, musiki eserlerini, güzel sanat eserlerini, sinema eserlerini ve işlenmeleri tanımlar. Yazılım, FSEK 2/1 kapsamında “ilim ve edebiyat eseri” sayılarak eser kategorisine dahil edilmiştir.

Eser sahipliği esasen eseri yaratan gerçek kişiye aittir. Tüzel kişiler eser sahibi olamaz; ancak FSEK 8. madde uyarınca işveren, eserin yaratılma anında kendisine yöneltilmiş hizmet ilişkisi varsa, mali haklar kendisine geçmiş sayılır. Manevi haklar her halükârda eser sahibinde kalır ve devredilemez; ölümden sonra mirasçılar 70 yıl boyunca bu hakları kullanır. Mali haklar (çoğaltma, yayma, temsil, işleme, umuma iletim) yazılı sözleşme ile devredilebilir veya lisansa konu edilebilir.

Mali Hakların Devri ve Lisans Sözleşmesinde Yazılı Şekil Şartı

FSEK 52. madde mali hakların devir ve lisans sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılmasını ve devri konu olan hakların ayrı ayrı sayılmasını emreder. Şifahi devir veya genel ifadelerle yapılan devir geçersizdir. Münhasır lisans, lisans alana üçüncü kişilere karşı dahi münhasır kullanım hakkı verir; eser sahibi de bu süre boyunca aynı eseri başkasına lisanslayamaz. Münhasır olmayan (basit) lisans ise paralel lisans verme yetkisini saklı tutar.

Süre, coğrafi alan ve kullanım biçimi sözleşmede açıkça belirtilmelidir; aksi halde FSEK 56. madde uyarınca dar yorum kuralı uygulanır ve tereddüt halinde eser sahibi lehine karar verilir. Yayınevi sözleşmesi, sinema sözleşmesi ve müzik prodüksiyon sözleşmeleri için ek özel hükümler FSEK 48-65. maddelerinde düzenlenmiştir.

Manevi Hakların Korunması ve İhlal Halleri

FSEK 14-17. maddelerde sayılan manevi haklar şunlardır: eseri umuma arz yetkisi (14), adın belirtilmesi yetkisi (15), eserde değişiklik yapılmasını men etme yetkisi (16) ve eser asıllarına ulaşma yetkisi (17). İzinsiz çoğaltma sırasında yazarın isminin gizlenmesi 15. maddenin, eserin parçalanarak farklı bağlamlarda kullanılması 16. maddenin ihlalidir. Manevi hak ihlalinde maddi tazminat yanında manevi tazminat da talep edilir (FSEK 70/1).

Yazılım Telif Hakkı, Veritabanı Koruması ve Açık Kaynak Lisansları

Yazılım koruması FSEK kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak gerçekleşir; korunan unsur kaynak kod, nesne kod ve hazırlık tasarım materyalidir. Algoritma ve programlama dilinin kendisi koruma dışıdır; korunan ifade biçimidir. FSEK Ek 1-12. maddeleri yazılım için özel hükümler getirir: ters mühendislik (decompilation) yalnız birlikte çalışabilirlik amacıyla, başka kaynak yoksa, sınırlı şekilde serbestir.

Veritabanı korumasında iki koruma katmanı vardır: özgün düzenleme telif hakkı (FSEK 6/11) ve tematik veri toplayıcısı için sui generis koruma (FSEK Ek 8). Sui generis koruma, içeriğin elde edilmesi, doğrulanması veya sunulması için nicel veya nitel olarak önemli bir yatırım yapılmış olan veritabanlarına 15 yıllık koruma sağlar; veritabanına önemli yatırım yapan kişi, veritabanı içeriğinin önemli bir kısmının izinsiz çıkarılmasını veya yeniden kullanılmasını yasaklayabilir.

Açık kaynak lisansları (GPL, LGPL, MIT, Apache 2.0, BSD, MPL) yazılımın belirli koşullar altında dağıtılmasına izin veren özel sözleşme tipleridir. GPL serisi viral lisans niteliğinde olup, GPL ile lisanslanmış yazılımı işleyen veya türeten yazılımın da GPL ile dağıtılmasını gerektirir; bu özellik kurumsal yazılım envanterinde lisans temizliği denetimi gerektirir. MIT ve BSD permissive (izin verici) lisanslar, yalnız atıf zorunluluğu getirir; ticari kapalı kaynak ürüne entegrasyon önünde engel oluşturmaz. Apache 2.0 patent feragati hükmü içermesi nedeniyle patent havuzu kuruluşları için tercih edilen modeldir.

Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı (SMK 33-54)

Coğrafi işaret, belirli bir coğrafi alandan kaynaklanan, üretim yöntemi veya doğa koşulları nedeniyle o alana özgü kalite ve karakteristik taşıyan ürün adlarıdır. SMK 33. madde menşe adı (Antep Fıstığı, Ezine Peyniri) ve mahreç işareti (Bursa İpeği, Hereke Halısı) ayrımını düzenler. Menşe adında üretim, işleme ve hazırlama aşamalarının tamamı belirlenen coğrafi alanda gerçekleşmelidir; mahreç işaretinde en az bir aşama yeterlidir.

Geleneksel ürün adı, coğrafi alan ile ilişkilendirilmemiş ancak en az 30 yıllık geleneksel kullanımı bulunan ürün adlarıdır (örneğin “Lokum”). Tescil edilen coğrafi işaret veya geleneksel ürün adının kullanımı, denetim defterine kayıtlı üreticilere açık olup ihlal halinde tescil ettiren birlik veya kurum doğrudan dava hakkına sahiptir. Avrupa Birliği’nde Türk coğrafi işaretlerinin tescili (Antep Baklavası, Aydın İnciri, Malatya Kayısısı, Bayramiç Beyazı) ortak düzenlemeli karşılıklı tanıma kapsamında gerçekleşir.

SMK 149-151: Marka, Patent ve Tasarım İhlalinde Tazminat Davası

Sınai mülkiyet hakkı sahibi, ihlal halinde tedbir (toplatma, satış yasağı), tespit (delil tespiti), men (ihlalin durdurulması), ref (sonuçlarının ortadan kaldırılması), ihtiyati tedbir, ürün ve araçların imha veya devri, ilanın masrafının ihlal edenden tahsiliyle yayımlanması ve tazminat taleplerini bir arada Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde ileri sürebilir. SMK 149. madde tazminat türlerini sayar; maddi ve manevi tazminat yanında itibar tazminatı (SMK 150) ayrı bir kalem oluşturur.

Tazminat hesabında SMK 151 üç seçenek tanır: (a) hak sahibinin uğradığı fiili zarar ve mahrum kaldığı kazanç, (b) ihlal eden kişinin elde ettiği net kazanç, (c) hak sahibi lisans verseydi alacağı bedel. Davacı, lehine en yüksek miktarın çıkacağı yöntemi seçer; mahkeme bilirkişi raporu üzerinden hesap yapar. Kasten yapılan ihlal hallerinde tazminat üç katına kadar artırılabilir (SMK 151/3 — punitive damages benzeri).

İhtiyati Tedbir ve Gümrük Tedbirleri

İhlal şüphesi belirir belirmez tazminat davası açılmadan önce dahi delil tespiti ve ihtiyati tedbir talep edilebilir. Tedbir kararıyla taklit ürünün satış noktalarından toplatılması, internet sitelerinin engellenmesi, reklam materyalinin kaldırılması mümkündür. Sınır kapılarında 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve SMK 159. madde uyarınca gümrük makamı, hak sahibinin başvurusu üzerine taklit malların gümrükten geçişini durdurma yetkisine sahiptir; teminat şartı arandığında genellikle yıllık abonelik şeklinde tek seferlik teminat verilebilir.

SMK 29-30 ve FSEK 71-72: Fikri Mülkiyette Cezai Sorumluluk

Marka hakkına tecavüz fiilleri, SMK 30. madde uyarınca şikayete bağlı suç tipi olarak 1-3 yıl hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır. Suçun unsurları arasında tescilli marka örneğine aynen benzer işaret kullanmak, ürünleri taklit ederek satışa sunmak, taklit ürün satıcılığını alışkanlık haline getirmek sayılır. Şikayet süresi, fiil ve fail öğrenildiği tarihten itibaren 6 aydır; bu süre hak düşürücüdür. Tüzel kişiler hakkında 5237 sayılı TCK 60. madde uyarınca güvenlik tedbirleri (faaliyet izninin iptali, müsadere) uygulanır.

Patent ve tasarım hakkına tecavüzde benzer cezai sorumluluk SMK 30/2 ile düzenlenmiş, ancak uygulamada savcılıkların hukuki ihtilaf gerekçesiyle takipsizlik kararı verme eğilimi görülür. Patent ve tasarım için ön incelemenin teknik niteliği, savcılığın bilirkişi raporu beklemeden takipsizliği tercih etmesine yol açar; bu nedenle patent ve tasarım sahipleri hukuki yolu tercih eder.

FSEK 71. madde manevi haklara tecavüz, FSEK 72 mali haklara tecavüz ve FSEK 73 izinsiz çoğaltma için 1-5 yıl hapis öngörür. Korsan kitap, korsan yazılım ve müzik dosyalarının izinsiz çoğaltılıp dağıtılması bu kapsamda değerlendirilir. Bandrol Kanunu (3257 sayılı) çerçevesinde bandrolsuz materyal taşımak, depolamak ve satışa sunmak ayrıca cezai yaptırıma bağlanmıştır. Telif kovuşturmalarında “iyi niyet savunması” mahkemece dar yorumlanır; ticari menfaat saiki ihlal kastının karinesidir.

Lisans Sözleşmeleri, Hak Devri ve Franchising

Sınai mülkiyet hakları lisans veya devir konusu olabilir. Lisans sözleşmesi, hakkın kullanım yetkisinin belirli süre ve coğrafi alan için karşı tarafa devredilmesini sağlar; mülkiyet lisans verende kalır. Devir sözleşmesi ise hakkın bütünüyle alıcıya intikalini ifade eder. SMK 148. madde marka lisans sözleşmesinin yazılı yapılma zorunluluğunu öngörür; tescil ise üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için aranır (sicil ilkesi).

Münhasır lisans (exclusive license) sözleşmede ayrıca belirtilmedikçe lisans alana, marka sahibine bağlı olmaksızın doğrudan ihlal davası açma hakkı verir. Münhasır olmayan lisansta lisans alan, marka sahibi önceden uyarıldığı halde dava açmamışsa, lisans alanın da dava hakkı doğar (SMK 158).

Franchising sözleşmesi, tek sözleşme yapısı içinde marka lisansı, know-how aktarımı, ticari unvan kullanımı, eğitim, denetim ve sürekli destek hizmetlerini birleştirir. Türk Borçlar Kanunu’nda münferit hükümle düzenlenmemiş olup atipik sözleşme kategorisinde değerlendirilir; uygulamada Avrupa Franchising Federasyonu tipik sözleşme şablonları yol gösterici olarak kullanılır. Franchise verenin ticari sır ve marka haklarının korunması, franchising bedelinin (entry fee, royalty, marketing fund) hesaplanma şekli ve sözleşme sona erdiğinde rekabet yasağının kapsamı (madde tabanlı, süre tabanlı, coğrafi tabanlı) sözleşmede ayrıntılı düzenlenmelidir.

Haksız Rekabet ve Fikri Mülkiyet Kesişimi (TTK 54-63)

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 54. maddesi haksız rekabeti “rekabetin dürüstlük kurallarına aykırı olarak veya iyiniyet kurallarına aykırı davranışlar yoluyla ihlal edilmesi” olarak tanımlar. 55. maddede sayılan haller arasında başkasının ürünleriyle iltibasa neden olacak şekilde ürün hazırlamak, başkasının emek mahsulü iş ürününü haksız yere kendi adına kullanmak, sırlarını öğrenmek için casus kullanmak, ticaret unvanı veya markasını izinsiz kullanmak yer alır.

Haksız rekabet, sınai mülkiyet korumasının “boşluk dolduran” düzenlemesi gibi işlev görür. Tescilsiz marka, tescilsiz tasarım, açıklanmamış ticari sır, ürün ambalajı, mağaza tasarımı (trade dress) ve ürün reklam stilinin başkasınca taklit edilmesi haksız rekabet hükümleri altında dava konusu yapılabilir. TTK 56. madde haksız rekabet halinde tespit, men, eski hale iade ve tazminat taleplerini düzenler; ayrıca TTK 62. madde haksız rekabet suçunu tanımlayıp 2 yıla kadar hapis cezası öngörür.

Sınai mülkiyet hakkıyla aynı eylemin hem SMK ihlali hem TTK haksız rekabet niteliğinde değerlendirilmesi mümkündür; bu durumda davacı her iki temeli birden ileri sürebilir, mahkeme her iki yönden inceleme yapar ancak tazminat tek başlık altında hesaplanır (mükerrer tazminat olmaz).

Uluslararası Fikri Mülkiyet: Madrid, PCT, Lahey ve Bern Sözleşmeleri

Fikri mülkiyet hakları kural olarak ülkesel niteliktedir; bir ülkede tescilli marka veya patent, başka ülkede otomatik olarak korunmaz. Ülkesel koruma kuralının yarattığı maliyet ve karmaşayı azaltmak için kurulan uluslararası sistemler, tek başvuruyla çoklu ülke korumasını mümkün kılar.

Madrid Protokolü: Marka tescilinde ulusal/bölgesel ofiste yapılan başvuru veya tescili temel alarak, WIPO aracılığıyla 130’dan fazla üye ülkede koruma talebini sağlar. Türkiye 1999 yılından bu yana üye konumundadır. Sistem; İngilizce, Fransızca veya İspanyolca dillerinden biriyle yapılan başvuru, bir defalık ücret ödemesi ve merkezi yönetim kolaylığı sağlar; ancak ilk 5 yılda temel başvurunun reddedilmesi durumunda uluslararası tescilin de düşmesi (central attack) riski vardır.

Patent İşbirliği Antlaşması (PCT): Patent başvurusu için tek uluslararası başvuruyla 150’den fazla ülkede ulusal aşamaya geçiş hakkı tanır. PCT başvurusu Türkiye’den TÜRKPATENT veya doğrudan WIPO’ya yapılır; uluslararası araştırma raporu (ISR) ve isteğe bağlı ön inceleme raporu (IPER) düzenlenir. Bu raporlar üye ülkelerde ulusal patent ofislerine yol gösterici nitelik taşır. Ulusal aşamaya geçiş süresi PCT başvuru tarihinden itibaren genellikle 30 aydır; ülkeler bu süreyi 31 aya çıkarabilir.

Lahey Anlaşması: Endüstriyel tasarım için tek başvuruyla 80 üye ülkede koruma sağlar. Türkiye Lahey sistemine 2005 yılında dahil olmuştur. Bir başvuruda en fazla 100 farklı tasarımın dahil edilmesine olanak tanınmıştır.

Bern Sözleşmesi: Telif hakları için en eski uluslararası araç (1886). Tescil şartı aramayan, otomatik koruma ilkesini benimseyen sistem, üye ülke vatandaşlarının eserlerinin diğer üye ülkelerde “milli muamele” ilkesi çerçevesinde korunmasını sağlar. Türkiye 1995’te taraftır. WIPO Telif Antlaşması (WCT) ve WIPO İcracılar ve Yapımcılar Antlaşması (WPPT) dijital çağa uyarlanmış ek korumalar getirmiştir.

IP Due Diligence ve Fikri Mülkiyet Değerleme

Şirket birleşmeleri, devralmaları ve yatırım turlarında satın alınacak veya yatırım yapılacak şirketin fikri mülkiyet portföyünün hukuki ve ekonomik denetimi (IP due diligence), işlem riskinin azaltılmasında belirleyicidir. Denetim kapsamında marka, patent ve tasarım sicil kayıtları, lisans sözleşmeleri, ihlal davaları, çalışan icat sözleşmeleri (assignment) ve açık kaynak lisans uyumluluğu incelenir.

Fikri mülkiyetin değerlemesi üç temel yöntemle yapılır: maliyet yöntemi (yeniden üretim/yenileme maliyeti), pazar yöntemi (karşılaştırılabilir lisans işlemleri) ve gelir yöntemi (gelecekteki nakit akışlarının indirgenmesi). En yaygın yöntem gelir bazlı “relief from royalty” yöntemi olup; eğer şirket hakkı sahibi olmasaydı ödemek zorunda kalacağı lisans bedellerinin bugünkü değeri hesaplanır. Türkiye Muhasebe Standartları (TMS 38) gayri maddi varlıkların aktifleştirilmesi için belirli kriterler getirir; satın alma yoluyla edinilen IP’ler bilançoya alınabilir, içeride üretilen marka ve müşteri listeleri ise (TMS 38/63) genellikle aktifleştirilemez.

Kurgusal Senaryo: Marka Tecavüzü ve Çevrimiçi Pazaryerinde Sorumluluk

Aşağıdaki senaryo eğitim amaçlı kurgusaldır; gerçek bir dosyayla benzerlik tesadüfidir.

“NeoVita” adıyla bilinen takviye edici gıda markası, 5. ve 35. sınıflarda Türkiye’de tescillidir. Marka sahibi şirket, 2026 başında popüler bir e-ticaret pazaryerinde “NeoVita+” ibaresiyle satılan, gerçek ürünle ambalaj ve görsel olarak yüksek benzerlik gösteren ürünler tespit eder. Sahte ürünleri satan satıcı, faturada başka bir ticaret unvanı kullanmakta olup pazaryeri firması, satışın aracılık platformu sıfatıyla gerçekleştirildiğini ileri sürmektedir.

İlk adım olarak avukat, noter aracılığıyla pazaryeri sahibi şirkete ve satıcıya ihtarname gönderir. Pazaryeri 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve değişiklik 7416 sayılı Kanun’la getirilen “ticari elektronik aracı hizmet sağlayıcı” sıfatı çerçevesinde sorumluluk taşır. 7416 sayılı değişikliğin getirdiği yenilik, pazaryerinin hak sahibinin bildiriminden sonra ürünü makul süre içinde kaldırma yükümlülüğünü açıkça düzenlemesidir.

İhtarın yanıtsız kalması üzerine SMK 149-151 ve TTK 54-56 hükümleri çerçevesinde Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılır. Aynı dilekçede ihtiyati tedbir talep edilir; mahkeme, taklit ürünlerin satışının durdurulmasına ve örnek alınmak üzere depolardan çekilmesine karar verir. Tazminat hesabında ihlal süresince yapılan satış adedi delil tespit raporuyla belirlenir; mütecavizin elde ettiği kazanç esas alınır ve SMK 151/3 uyarınca kasıt sabit görüldüğünden tazminat üç katına çıkarılır. Mahkeme ek olarak hükmün gazete ilanına ve mütecaviz internet sayfalarının kaldırılmasına karar verir.

Sıkça Sorulan Sorular: Fikri Mülkiyet Hukuku

Marka tescili olmadan logo kullanımı yasal mıdır?

Tescilsiz logo kullanımı yasak değildir; ticari ortamda kullanılabilir. Ancak tescilsiz işaret, başka kullanıcılara karşı SMK 149 kapsamında sınai mülkiyet ihlali davası açma yetkisi vermez. Tescilsiz işaret sahibi, ancak TTK 54-55 haksız rekabet hükümlerine dayanarak ve fiili öncelikli kullanımını ispatlayarak korumaya başvurabilir; ispat yükü ağırdır.

Patent ve faydalı model arasındaki temel fark nedir?

Patent için yenilik ve buluş basamağı şartı kümülatif aranır; faydalı modelde ise yalnız yenilik şartı esastır, buluş basamağı değerlendirmesi yapılmaz. Patent koruması 20 yıl, faydalı model 10 yıldır. Yöntem buluşları, kimyasal maddeler ve biyoteknolojik buluşlar yalnız patent ile korunur; faydalı modele konu olamaz. Faydalı model başvurusu daha hızlı sonuçlanır ancak hükümsüzlük itirazlarına karşı daha kırılgandır.

Yazılım için patent alınabilir mi?

Türk hukukunda yazılım “olarak” patent korumasından yararlanamaz (SMK 82/2-c). Ancak yazılım, mühendislik niteliğinde bir soruna mühendislik niteliğinde çözüm getiren cihaz veya yöntemin parçası olarak başvuruda yer alıyorsa, başvurunun bu mühendislik unsuru patentlenebilir. Avrupa Patent Ofisi (EPO) yaklaşımı da paralel niteliktedir; “computer-implemented invention” kriterleri uygulanır. Yazılımın FSEK kapsamında telif olarak korunması ise tescil şartı aranmaksızın doğal olarak gerçekleşir.

Sosyal medyada paylaştığım fotoğraf başkası tarafından izinsiz kullanılırsa ne yapabilirim?

FSEK 25 ve 86. madde uyarınca fotoğraf eseri sahibinin münhasır kullanma hakkı vardır; sosyal medya paylaşımı bu hakkı kamuya feragat anlamına gelmez. Önce noter aracılığıyla izinsiz kullanıcıya ihtarname göndererek içeriğin kaldırılması ve maddi tazminat talep edilir. Yanıtsız kalırsa Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde tazminat davası ve yayın platformuna 5651 sayılı Kanun çerçevesinde içerik kaldırma talebi yapılır. FSEK 68. madde, izinsiz kullanım halinde rayiç bedelin üç katına kadar tazminat talep edilebileceğini düzenler.

Çalışanın iş yerinde geliştirdiği buluş kime aittir?

SMK 113. madde uyarınca çalışanın hizmet ilişkisi içinde, görev konusuna giren ve işveren olanaklarıyla geliştirdiği buluş “hizmet buluşu” niteliğinde olup işverene aittir. Çalışanın bağımsız çalışmayla, kendi imkanlarıyla geliştirdiği buluş ise “serbest buluş”tur ve çalışana aittir; ancak çalışan işverene yazılı bildirim yükümlülüğü altındadır ve işveren önalım hakkına sahiptir. Hizmet buluşları için işveren çalışana ek ücret ödemek zorundadır; ücret hesabı buluşun ekonomik değeri, çalışanın katkısı ve işverenin teknolojik konumu kriterleriyle yapılır.

Marka tescilim olmasına rağmen başkası aynı markayı kullanıyorsa hemen dava açabilir miyim?

Tescilli marka sahibi olarak SMK 149 kapsamında men, ref, tedbir, tazminat ve imha taleplerini içeren davayı doğrudan açabilirsiniz. Ön ihtarname zorunlu değildir, ancak uygulamada delillerin korunması, karşı tarafın tutumunun öğrenilmesi ve mahkemenin haksız tarafı belirlemesi açısından ihtarname gönderilmesi tercih edilir. Acil durumlarda ihtiyati tedbir talebi davadan önce de yapılabilir (HMK 389). Mahkeme delillerin yeterli olduğu kanaatindeyse 24-72 saat içinde teminat karşılığında tedbir kararı verir.

Marka tescili hangi mal ve hizmet sınıflarında yapılmalı?

Marka tescil koruması, başvuruda belirtilen Nice sınıflarıyla sınırlıdır. Sadece fiili kullanım sınıflarını seçmek dar koruma sağlar; başkalarının benzer sektörlerde aynı işareti tescil ettirmesinin önü açık kalır. Bu nedenle planlanan ürün-hizmet genişlemesi de göz önünde tutularak ilgili sınıflar dahil edilir. Ancak SMK 9. madde uyarınca tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde Türkiye’de “ciddi kullanım” olmayan sınıflar için marka iptal edilebilir; bu nedenle aşırı geniş sınıf seçimi de risklidir. Optimal yaklaşım, fiili kullanım + öngörülen 3-5 yıllık planlama sınıflarıdır.

NFT satışlarında telif hakkı kime aittir?

NFT (non-fungible token) yalnız blockchain üzerinde tekil ve değiştirilemez bir kayıt oluşturur; eserin telif hakkını otomatik olarak alıcıya devretmez. FSEK 52. madde uyarınca telif hakkının devri yazılı sözleşme şartına bağlıdır; tek başına NFT satışı bu şartı karşılamaz. NFT satış sözleşmesinde mali hakların devri, münhasır lisans verilmesi veya yalnız “sahiplik kanıtı” satılması gibi seçenekler ayrı ayrı düzenlenmelidir. Tipik NFT pazaryerlerinde alıcıya sadece ekran gösterimi ve dijital koleksiyon hakkı tanınır; ticari kullanım, çoğaltma ve türetme hakları sözleşmede açıkça belirtilmedikçe alıcıya geçmez.

Marka itirazı hangi sürelerle yapılır?

Marka başvurusu Resmi Marka Bülteninde yayımlanır; üçüncü kişiler 2 ay içinde TÜRKPATENT’e itiraz edebilir (SMK 18). Markalar Dairesi kararına karşı 2 ay içinde Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kuruluna (YİDK) başvurulur. YİDK kararının iptali için 2 ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılır. Tüm süreler hak düşürücüdür; kaçırılması ileri sürülen iddianın kalıcı kaybına yol açar.

Coğrafi işareti olan ürünü farklı bölgede üretip aynı isimle satmak suç mudur?

Tescilli coğrafi işaret veya geleneksel ürün adı, denetim defterinde kayıtlı üreticilerin tekelinde olup başkası tarafından kullanımı SMK 53. madde kapsamında ihlal sayılır. İhlal halinde tescil ettiren birlik veya kurum men, tazminat ve gerekirse cezai (SMK 30) yoldan başvuru yapabilir. “Antep Fıstığı türü”, “Ezine Peyniri tipinde” gibi çağrıştırıcı ifadeler de SMK 44. madde uyarınca yasak kapsamına alınmıştır. Bu nedenle başka bölgede üretilen benzer ürünün, tescilli coğrafi işaret kullanılmadan, farklı ve tasviri olmayan bir markayla pazarlanması zorunludur.

Kaynakça ve Resmi Bağlantılar

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.tr
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — mevzuat.gov.tr
• Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) resmi sitesi
• WIPO — Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (Madrid, PCT, Lahey)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Haksız Rekabet (TTK 54-63)

İlgili Hukuk Alanları ve Uygulamalar

Fikri mülkiyet uyuşmazlıkları çoğu zaman bilişim hukuku, ticaret hukuku, kripto-para hukuku (NFT, blockchain) ve yabancı yatırım hukuku ile kesişir. Marka tescil davalarında idari yargı (YİDK kararı iptali) süreçleri devreye girer. Telif ihlali kovuşturmaları ceza yargılaması kapsamına girer. Lisans sözleşmelerinde sözleşme hukuku esasları ve uyuşmazlık halinde tahkim yolu değerlendirilir. Çalışanın icat sözleşmelerinde iş hukuku hükümleri ile fikri mülkiyetin kesişim noktası özel önem taşır. Şirket devralmalarında IP due diligence şirket hukuku ile birlikte yürütülür.

Av. Bilal Alyar
İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Alyar Hukuk ve Danışmanlık
Cevizli, Kartal / İstanbul

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Hukuku

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız önerilir.

İletişim | Hakkımızda

Emsal Yargıtay Kararları — Patent ve Faydalı Model Hakkına Tecavüz

6769 sayılı SMK m.85 vd. kapsamında patent ve faydalı model haklarına tecavüz davalarına ilişkin Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararları.

• Yargıtay 11.HD, 2025/2572 E., 2025/7540 K., 15.12.2025 — UYAP İçtihat Bilgi Bankası Kararı
• Yargıtay 11.HD, 2025/3105 E., 2025/7534 K., 15.12.2025 — UYAP İçtihat Bilgi Bankası Kararı
• Yargıtay 11.HD, 2025/1420 E., 2025/6421 K., 22.10.2025 — UYAP İçtihat Bilgi Bankası Kararı
• Yargıtay 11.HD, 2025/709 E., 2025/6052 K., 09.10.2025 — UYAP İçtihat Bilgi Bankası Kararı
• Yargıtay 11.HD, 2025/290 E., 2025/5466 K., 17.09.2025 — UYAP İçtihat Bilgi Bankası Kararı
• Yargıtay 11.HD, 2024/4891 E., 2025/4981 K., 09.07.2025 — UYAP İçtihat Bilgi Bankası Kararı

Burada yer verilen kararlar bilgilendirme amaçlı olup somut uyuşmazlığın koşullarına göre farklı sonuçlar doğabilir. Patent ve Faydalı Model Hakkına Tecavüz ile ilgili bir uyuşmazlık içerisindeyseniz, güncel içtihat ve mevzuatı somut olaya uyarlayacak bir ticaret hukuku alanında çalışan avukatla görüşmeniz önerilir.

İlgili Rehberler ve Alt Başlıklar

5846 sayılı FSEK, 6769 sayılı SMK ile fikri ve sınai mülkiyet uyuşmazlıklarına dair rehberler:

• NFT ve Telif Hakkı: Fikri Mülkiyet İhlali Davaları 2026
• Marka Tescili Rehberi 2026 | TÜRKPATENT Başvuru, İtiraz
• Marka Hakkına Tecavüz Davası
• Faydalı Model Belgesi
• Endüstriyel Tasarım Tescili
• Patent İhlali Davası
• Marka Tescil Başvurusu: TÜRKPATENT Rehber
• YZ ile Üretilen Eserlerde Telif Hakkı
• YouTube Telif Hakkı İhlali ve Hukuki Süreç 2026
• Marka ve Patent Avukatı İstanbul 2026 | Fikri Mülkiyet Hukuku
• Marka Tescil Ücreti 2026
• Endustriyel Tasarim Tescil 2026

Bu rehberler genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlık için avukata danışılması gerekir.

Temel Mevzuat Tablosu

Bu alanda uygulanan temel kanunlar ve yayımlandığı Resmî Gazete bilgileri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Metinler güncel hâllerine ulaşmak için ilgili linklerden Resmî Gazete / mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir.

Kanun No	Kanun Adı	Kabul Tarihi	R.G. Sayısı
5846	Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu	5.12.1951	7981
6769	Sınai Mülkiyet Kanunu	22.12.2016	29944
6102	Türk Ticaret Kanunu (Haksız Rekabet md.54 vd.)	13.1.2011	27846

2025-2026 Fikri Mülkiyet Hukuku Güncel Mevzuat ve Uygulama Notları

Fikri ve sınai mülkiyet hukuku alanında 2025-2026 dönemi öne çıkan marka, patent, faydalı model, endüstriyel tasarım, telif hakkı, alan adı, ticari sır ve yapay zekâ-jenerasyon eserlerin koruma kapsamı aşağıda kapsamlı biçimde sunulmuştur.

Marka Tescili ve Koruma (6769 Sayılı SMK)

6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde marka TÜRKPATENT’e tescille korunur. 2025-2026 uygulamasında: (i) ulusal başvuru ile EUIPO/Madrid Protokolü uluslararası tescil yolları, (ii) marka süresi 10 yıl + sonraki 10 yıllık dönemler için yenileme, (iii) “ayırt edicilik” ve “tasviri olmama” şartları, (iv) önceki marka sahibinin itiraz hakkı (yayın tarihinden 2 ay), (v) iyi tanınmış marka korumasının (üst koruma) farklı sınıflar için de uygulanması.

Marka İhlali Davaları ve Tazminat

Marka tescil sahibi, izinsiz kullananlara karşı: (i) tecavüzün önlenmesi (men), (ii) tecavüzün durdurulması, (iii) tazminat (maddi-manevi), (iv) ürünlere el koyma, (v) ihtiyati tedbir taleplerinde bulunabilir. 2025-2026 uygulamasında tazminat hesabı seçenekleri (SMK m.151): (i) marka sahibinin uğradığı zarar, (ii) ihlalcinin elde ettiği kar, (iii) varsayımsal lisans bedeli. Online platformlardan (Amazon, eBay, Trendyol) kaldırma talepleri pratik etkili çözüm olarak öne çıkmaktadır.

Patent ve Faydalı Model

Patent (20 yıl koruma) ve faydalı model (10 yıl koruma) buluşları korur. 2025-2026 uygulamasında: (i) yenilik, buluş basamağı, sanayide uygulanabilirlik şartları, (ii) PCT (Patent İşbirliği Anlaşması) uluslararası başvuru yolu, (iii) zorunlu lisans şartları (kamu yararı, bağımlı buluş), (iv) patent ihlali davalarında bilirkişi raporu (teknik avukat) zorunluluğu, (v) çalışan/öğrenci buluşlarında işveren/üniversite hakları.

Endüstriyel Tasarım Tescili

Ürünün dış görünüşünü oluşturan tasarımlar SMK kapsamında 5 yıl + 4 kez 5’er yıl yenilemeyle toplam 25 yıla kadar korunabilir. 2025-2026 uygulamasında üç boyutlu ürünlerin yanı sıra grafik tasarım, logo, ambalaj tasarımı, kullanıcı arayüzü (UI) tasarımı tescil korumasından yararlanmaktadır. AB Topluluk Tasarımı sistemine de başvuru tek seferde 27 üye ülkede koruma sağlamaktadır.

Telif Hakkı ve Eser Sahipliği (5846 Sayılı FSEK)

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde edebiyat, müzik, ilim, sinema ve güzel sanat eserleri otomatik olarak (tescil şartı yok) korunur. Süre: eser sahibinin yaşamı + 70 yıl. 2025-2026 uygulamasında: (i) dijital içeriklerin (yazılım, mobil uygulama, oyun, dijital sanat, NFT) telif kapsamı, (ii) Creative Commons lisansları ve kapsamı, (iii) DMCA take-down sürecinin Türkiye uygulaması, (iv) müzik eserlerinde MESAM/MSG meslek birlikleri rolü, (v) intihal davalarında “esaslı benzerlik” ve “akıllı erişim” testleri.

Yapay Zekâ Üretimi Eserler ve Telif

2025-2026 itibarıyla yapay zekâ ile üretilen metin, görsel, müzik, kod gibi içeriklerin telif sahipliği uluslararası alanda tartışılmaktadır. ABD Telif Ofisi’nin “AI tarafından üretilen eserler tek başına telif almaz” yaklaşımı yaygın referans olmakta; Türkiye’de eser sahipliği “gerçek kişi” şartıyla sınırlandığı için saf AI üretimi eserlerin telif kapsamı dışında kaldığı kabul edilmektedir. Ancak insanın yaratıcı katkısı (prompt mühendisliği, post-editing, küratörlük) anlamlı düzeydeyse o ölçüde insan eseri olarak korunabilmektedir.

Alan Adı (Domain) Uyuşmazlıkları

Marka sahibinin marka ihlali oluşturan alan adlarına karşı: (i) UDRP (Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy) prosedürü, (ii) WIPO Tahkim Merkezi başvurusu, (iii) Türk hukuku çerçevesinde ihtiyati tedbir + tahliye yolları kullanılabilir. 2025-2026 cybersquatting (alan adı kapatma) ve typosquatting (yazım hatası benzeri alan adları) vakalarında özellikle ünlü markalar lehine kararlar süregelmektedir.

Ticari Sır Korunması

Şirketin ticari sırları (üretim formülleri, müşteri listeleri, fiyat politikaları, gelecek planları) 6102 Sayılı TTK m.55 ve 6098 Sayılı TBK m.396 (sadakat yükümlülüğü) çerçevesinde korunur. 2025-2026 uygulamasında: (i) çalışan ile yapılan gizlilik (NDA) sözleşmeleri, (ii) eski çalışana karşı rekabet yasağı sözleşmeleri (max 2 yıl, coğrafi sınır şart), (iii) endüstriyel casusluk (TCK m.239) cezai sorumluluğu, (iv) dijital sızıntı vakalarında dijital delil zinciri.

Kararlar ve İhtisas Mahkemesi

Fikri ve sınai mülkiyet uyuşmazlıkları için “Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri” özel görevli mahkemelerdir (Ankara, İstanbul’da kurulu). 2025-2026 uygulamasında ihtiyati tedbir kararlarının hızı (özellikle markanın silinmesinin önlenmesi gibi) bu mahkemelerin etkin işlemesi için belirleyicidir.

Bu bilgiler 2025-2026 dönemi fikri mülkiyet hukuku uygulamasına ait genel bilgilendirme niteliğindedir. Her IP dosyası kendine özgü teknik ve hukuki incelemeler gerektirdiğinden, alanında avukat fikri mülkiyet avukatından kapsamlı hukuki danışmanlık alınması zorunludur.